คณิตศาสตร์กับการนับคะแนนเสียง ตอนที่ 1
คนเขียนก็เขียนบทความที่สอดคล้องกับเหตุการณ์ต่าง ๆ อย่างวันพ่อก็เขียนเรื่องบิดาแห่งคณิตศาสตร์ ทีนี้ใกล้วันรัฐธรรมนูญ ก็เลยมาเล่าเรื่องการเลือกตั้งกัน
อย่างที่ทราบกันว่า การเลือกนายกรัฐมนตรีของไทย ใช้ระบบที่ประชาชนเลือก สส. (สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร) แล้วให้ สส. เหล่านั้น (รวมกับผู้ทรงเกียรติ ?) ไปเลือกนายกกันอีกทีในสภา
เมื่อโฟกัสกันตรงขั้นตอนการเลือก สส. ถ้าแบบสมัยแรก เราจะใช้กฎเสียงข้างมาก โดยในแต่ละเขตการเลือกตั้ง ผู้สมัครที่ได้คะแนนโหวตจากประชาชนในเขตนั้นสูงที่สุด ก็ได้เป็น สส. ไปนั่งในสภาทันที จังหวัดไหนมีหลายเขต ก็มี สส. หลายคน
เช่น ในเขตกุ๊งกิ๊ง ประชาชนร้อยละ 40 เลือกนายไก่ ร้อยละ 30 เลือกนายไข่ และอีกร้อยละ 30 เลือกนายขวด ถ้าเป็นแบบนี้ นายไก่ ก็จะเป็น สส. ในเขตกุ๊งกิ๊ง (หรือที่รู้จักกันเป็น สส. แบบแบ่งเขต)
แต่ทีนี้เขาเป็นห่วงอีกคะแนนเสียงร้อยละ 60 (ที่ไม่ได้เลือกนายไก่) ว่าคะแนนจะสิ้นค่า เพราะนายไก่ก็ต้องไปโหวตนายกตามมติพรรคที่นายไก่สังกัด เขาก็เลยมีวิธีให้เสียงของประชาชนที่เลือกนายไข่ กับนายขวดเข้าไปถึงสภาด้วย โดยใช้ระบบ สส. แบบบัญชีรายชื่อ
วิธีนี้นายไข่ กับนายขวดไม่ได้ไปนั่งในสภา แต่ กกต. ก็จะเอาคะแนนที่เลือกพวกเขาไปนับเป็นคะแนนระดับพรรค จากนั้น ก็จัดสรรปันส่วนให้เป็น โควตา สส. ของแต่ละพรรคต่อไป
เอาล่ะ แต่ลองมานึกกันดูดี ๆ ว่านายไก่ควรได้เป็น สส. ของเขตกุ๊งกิ๊งมั้ย ถึงนายไก่จะได้เสียงข้างมากก็จริง แต่ถ้ามองอีกมุมหนึ่ง ก็จะพบว่ามีคนไม่เลือกนายไก่ตั้งร้อยละ 60 ซึ่งเกินครึ่งอีกนะ
ซึ่งปัญหานี้ มันจะเกิดขึ้นบ่อย ๆ เมื่อมีผู้สมัครตั้งแต่ 3 คนขึ้นไป จนทำให้ประชาชนบางคนจำใจต้องเลือกคนที่ชอบน้อยกว่า เพื่อไปคานอำนาจกับคนที่ไม่ชอบจริง ๆ (หรือวลีที่เคยได้ยินกัน ไม่เลือกเรา เขามาแน่)
การใช้กฎเสียงข้างมากมันจะค่อนข้างโอเค เมื่อมีผู้สมัครแค่ 2 คน (ผู้ชนะก็ต้องได้เสียงเกินครึ่งของทั้งเขตอยู่แล้ว) วันนี้คนเขียนจึงไปหาข้อมูลมาว่า นอกจากกฎเสียงข้างมาก เขายังมีวิธีไหนกันอีกบ้าง
1. การลงคะแนนเสียงแบบสะสม (Cumulative Voting)
วิธีการ คือ ผู้ใช้สิทธิ์แต่ละคนมีคะแนนอยู่จำนวนหนึ่ง เช่น 10 คะแนน โดยแบ่งให้ผู้สมัครแต่ละคนอย่างไรก็ได้ อาจจะให้นายไก่ 6 คะแนน นายไข่ 4 คะแนน เป็นต้น
ซึ่งบางที่แต่ละคนอาจจะมีคะแนนเริ่มต้นไม่เท่ากัน เช่น ในบริษัทมหาชน ผู้ที่ถือหุ้นเยอะก็จะมีคะแนนสำหรับการโหวตเลือกผู้สมัครมากกว่าผู้ที่ถือหุ้นน้อย
ลองมาคิดดูกัน ถ้าเลือกตั้ง สส. โดยให้ประชาชนแต่ละคนมี 10 คะแนนไปแบ่ง จะเกิดอะไรขึ้น ? คิดได้ไม่ยากเลย กลยุทธ์ที่ดี คือ ทุ่มคะแนนเสียงให้คน ๆ เดียว
แหงล่ะ ผู้ชนะในแต่ละเขตมี 1 คน จะแบ่งคะแนนไปให้อีกคนทำไม การรักพี่เสียดายน้องมันใช้ไม่ได้กับเหตุการณ์ที่คำตอบมีเพียง 1 อย่าง
2. การเลือกแบบอนุมัติ (Approval Voting)
เป็นวิธีเลือกตั้งที่เหมาะสำหรับคนที่รักพี่เสียดายน้อง โดยให้ผู้ใช้สิทธิ์แต่ละคน เลือกผู้สมัครที่ตัวเองชอบ มากกว่า 1 คนก็ได้
วิธีการนี้ สมาคมคณิตศาสตร์แห่งสหรัฐฯ (the Mathematical Association of America) ใช้กันเพื่อภายในสมาคมในวาระต่าง ๆ
แต่ข้อเสียของวิธีนี้ คือ คำตอบมีได้หลากหลาย บางคนก็โหวตให้ผู้สมัครคนเดียว แต่บางคนก็โหวตให้ผู้สมัครหลายคน และการที่โหวตให้ผู้สมัครหลายคนก็จะถือว่าชอบผู้สมัครเหล่านั้นเท่า ๆ กัน (เพราะทุกคนได้ 1 คะแนนเท่ากัน) คำตอบที่ได้มาก็อาจจะไม่ตรงความจริงเท่าไหร่นัก
ยังมีอีกหลายวิธีเลย แต่ยาวไปเดี๋ยวอ่านไม่ไหว คนเขียนขอจบตอนที่ 1 ไว้ตรงนี้ละกันครับ รออ่านต่อกันได้นะ
- 3
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
