#แปรงสีฟันพระวัดป่า ใครเคยเห็นบ้าง?
ใช้ไม้โกทา ทำแปรง นอกจากทำความสะอาดแล้ว ยังช่วยลดอาการปวดฟัน แก้ไข้ พิษไข้
คนทาหรือไม้โกทา
คนทา ชื่อวิทยาศาสตร์ Harrisonia perforata (Blanco) Merr.ปัจจุบันจัดอยู่ในวงศ์ส้ม (RUTACEAE)
สมุนไพรคนทา มีชื่อท้องถิ่นอื่น ๆ ว่า ขี้ตำตา (เชียงใหม่), หนามกะแท่ง (เลย), โกทา หนามโกทา (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ), จี้ จี้หนาม หนามจี้ สีเตาะ, สีเดาะ (ภาคตะวันตกเฉียงเหนือ), คนทา (ภาคกลาง), กะลันทา สีฟัน สีฟันคนทา สีฟันคนตาย (ทั่วไป), มีซี, มีชี (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) เป็นต้น
ลักษณะของคนทา
ต้นคนทา จัดเป็นพรรณไม้พุ่มแกมเถาหรือเป็นไม้พุ่มเลื้อยทอดเกาะเกี่ยวขึ้นไป มีความสูงได้ประมาณ 3-6 เมตร ลำต้นจะมีขนาดโตเท่ากับต้นหมาก เปลือกลำต้นเรียบเป็นสีน้ำตาล และมีหนามแหลมและสั้นตลอดทั้งลำต้นและตามกิ่งก้าน พรรณไม้ชนิดนี้มีเขตกระจายพันธุ์ตั้งแต่จีนตอนใต้ลงไปถึงมาเลเซีย สำหรับในประเทศไทยมักพบขึ้นทั่วไปในป่าตามธรรมชาติ ทนความแห้งแล้งได้ดี พบมากในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือและทางภาคเหนือ โดยจะพบได้ตามที่โล่งในป่าผลัดใบ ป่าละเมาะ และป่าเขาหินปูน ที่ระดับความสูงใกล้ระดับน้ำทะเลจนถึง 900 เมตร และสามารถขยายพันธุ์โดยวิธีการใช้เมล็ด
ประโยชน์ของคนทา
1.กิ่งก้านมีรสเฝื่อนขม สามารถนำมาใช้แปรงฟัน หรือสีฟันเพื่อรักษาฟันได้ ด้วยการนำกิ่งขนาดนิ้วก้อยที่ยาวประมาณ 1 คืบ นำมาลอกเปลือกออกปลายด้านหนึ่งแล้วทุบให้เป็นเส้นฝอย ๆ และอาจช่วยทำให้เส้นดีขึ้นด้วยการใช้มีดผ่าออกเป็นแนวยาว ๆ แล้วนำปลายฝอยนี้ไปถูกับไม้ระแนงที่เตรียมไว้อีกทีหนึ่ง เพื่อทำให้ปลายฝอยฟูเป็นขนแปรงที่นุ่มขึ้น ส่วนปลายของอีกด้านหนึ่งก็เหลาให้แหลม ใช้ทำเป็นไม้จิ้มฟันหรือใช้เขี่ยเศษอาหารได้อีกต่อหนึ่ง ซึ่งตามประเพณีดั้งเดิมของชาวอีสานจะใช้หนามคนทาทำแปรงสีฟัน เพื่อไปถวายให้พระสงฆ์ในช่วงที่มีการถวายพุ่มเทียนพรรษา และพระสงฆ์สายธรรมยุตในวัดป่าของทางภาคอีสาน ยังนิยมใช้แปรงสีฟันจากกิ่งของต้นคนทากันอยู่ (กิ่งก้าน)
2.เปลือกต้นใช้ยาแก้ตาเจ็บสำหรับสัตว์พาหนะ (เปลือกต้น)
3.ผลอ่อนนำไปหมดไฟหรือนำไปต้มแล้วทุบพอแตก นำมาใช้ทาเท้าก่อนทำนาจะช่วยป้องกันน้ำกัดเท้าในฤดูทำนาได้ (คนเมือง)
4.ผลคนทาสดยังสามารถนำมาสกัดน้ำสีที่ใช้สำหรับย้อมผ้า โดยผลคนทา 15 กิโลกรัมจะสามารถย้อมสีเส้นไหมได้ 1 กิโลกรัม โดยสีที่ให้คือสีเทาม่วง
5.เนื้อไม้มีความเหนียว ไม่หักง่าย และมีความยืดหยุ่น จึงนำไปใช้ทำเป็นคานหาบน้ำได้
6.เนื้อไม้ใช้สำหรับทำเป็นฟืนในพิธีกวนข้าวทิพย์ (คนเมือง)
7.นิยมปลูกต้นคนทาไว้ในสวนหรือตามวัดบางแห่ง เพื่อใช้ประโยชน์ในการทำยา
เอกสารอ้างอิง
หนังสือพจนานุกรมสมุนไพรไทย, ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 5. “คนทา”. (ดร.วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม). หน้า 158.
หนังสือสมุนไพรไทย เล่ม 1. “คนทา (Khontha)”. (ดร.นิจศิริ เรืองรังษี, ธวัชชัย มังคละคุปต์). หน้า 72.
หนังสือสมุนไพรในอุทยานแห่งชาติภาคกลาง. “คนทา”. (พญ.เพ็ญนภา ทรัพย์เจริญ, ดร.นิจศิริ เรืองรังษี, กัญจนา ดีวิเศษ). หน้า 83.
หนังสือสมุนไพรสวนสิรีรุกขชาติ. “คนทา”. (คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล). หน้า 117.
สมุนไพรในร้านยาโบราณ, คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม. “คนทา”. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: www.pharmacy.msu.ac.th. [13 ก.พ. 2014].
โครงการเผยแพร่ข้อมูลทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นบนพื้นที่สูง, สถาบันวิจัยและพัฒนาที่สูง (องค์การมหาชน). “กะลันทา, สีฟัน, ไม้หนาม, คนทา, สีฟันคนทา”. อ้างอิงใน: หนังสือชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย (เต็ม สมิตินันทน์). [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: eherb.hrdi.or.th. [13 ก.พ. 2014].
หนังสือพรรณไม้สวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ เล่ม 3
ศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพร, กรมวิชาการเกษตร. “คนทา”. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: www.doa.go.th/hrc/chumphon/. [13 ก.พ. 2014].
GotoKnow. “ยาห้าราก ( แก้วห้าดวง เบญจโลกะวิเชียร ) ยาเย็น แก้ไข้ร้อน ในเด็ก ผู้ใหญ่”. (นพ.วีรพัฒน์ เงาธรรมทรรศน์). [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: www.gotoknow.org. [13 ก.พ. 2014].
พันธุ์ไม้ย้อมสีธรรมชาติ กรมหม่อนไหม. “คนทา”. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: qsds.go.th. [13 ก.พ. 2014].
มูลนิธิสุขภาพไทย. “หนามโกทา รักษาฟัน”., “Herbal tooth brush รักษาฟัน และฝึกสติ”. [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก: www.thaihof.org. [13 ม.ค. 2014]
#แปรงสีฟันพระวัดป่า(ต่อ)...
รู้จักไหม "ไม้เจีย" นิยมถวายตอนเข้าพรรษา ของดีมีประโยชน์ที่กำลังสูญหายไป ทำเองได้ง่ายๆ หลวงปู่มั่น หลวงตามหาบัว ก็เคยใช้
การทำไม้เจีย (ไม้สีฟันพระ) มีมาแต่ครั้งพุทธกาล ซึ่งปรากฏมาในพระปาฏิโมกข์ หมวดปาจิตตีย์ ๙๒ โภชนวรรคที่ ๔ ข้อ ๔๐ ว่าอนึ่ง ภิกษุใด กลืนของเคี้ยวของฉันที่เขายังไม่ให้ (คือยังไม่ได้รับประเคน) เป็นปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่น้ำที่กรองสะอาดดีแล้วและ "ไม้สีฟัน" ครูบาอาจารย์พาใช้ไม้ "โกทา" ต้นจะมีหนามเป็นตุ่มๆ ตัดยาวไม่ต่ำกว่า ๔ นิ้ว ไม่ให้เกิน ๘ นิ้ว ๖ นิ้วกำลังดี ทำปลายด้านหนึ่งแหลม สำหรับใช้จิ้มฟัน และปลายอีกด้านหนึ่งทุบให้เป็นฝอยๆ สำหรับสีฟัน เป็นประเพณีพระกรรมฐานสายพระหลวงปู่มั่น ภูริทัตโต & หลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน ยังทำใช้กันอยู่ในปัจจุบันในช่วงเทศกาลเข้าพรรษาตามประเพณีพระป่ากรรมฐานจะไป "ทำวัตร" ขอขมาครูบาอาจารย์ที่เราเคารพนับถือในโอกาสนี้ก็จะนำไม้เจียและผ้าอาบน้ำฝนไปถวายท่านด้วย
(คำกล่าว)..."ทำวัตรขอขมาพ่อแม่ครูบาอาจารย์"
มะหาเถเร* ปะมาเทนะ ทะวารัตตะเยนะ กะตัง สัพพัง อะปะราธัง ขะมะถุโน ภันเต
*(อาจารย์ใช้คำว่า อาจาริเย)
(แปลว่า) : กรรมชั่วอันใดที่เป็นบาปอกุศล อันข้าพเจ้าได้ประมาทพลาดพลั้งล่วงเกิน ในพ่อแม่ครูบาอาจารย์ ด้วยกาย วาจา ใจ ทั้งต่อหน้า และลับหลังจำได้ หรือ จำไม่ได้ก็ดี ทั้งที่มีเจตนา และหาเจตนามิได้ก็ดี ขอท่านจงโปรดงดโทษ และอโหสิกรรมแก่ข้าพเจ้า เพื่อไม่ให้เป็นบาปเป็นกรรมต่อกัน
(ตัวแทนมอบพานดอกไม้ ผ้าอาบน้ำฝน ไม้เจีย ถวายแด่พ่อแม่ครูบาอาจารย์ เสร็จแล้วทุกคนหมอบกราบลง)
(พระอาจารย์กล่าวว่า) : อะหัง โว ขะมามิ ตุมเหหิปิ เม ขะมิตัพพัง
(พร้อมกันว่า) : ขะมามะ ภันเต
(พระอาจารย์จะให้พรว่า) : เอวัง โหตุ เอวัง โหตุ,โย จะ ปุพเพ ปะมัชชิตวา ปัจฉา โส นัปปะมุจจะติ,โสมัง โลกัง ปะภาเสติ อาภา มุตโต วะ จันทิมา,ยัสสะ ปาปัง กะตัง กัมมัง กุสะเลนะ ปะหิยยะติ,โสมัง โลกัง ปะภาเสติ อาภา มุตโต วะ จันทิมา,อะภิวาทะนะสีสิสสะนิจจัง วุฑฒาปะจายิโน,จัตตาโร ธัมมา วัฑฒันติ,อายุ วัณโณ สุขัง พะลัง
(พร้อมกันว่า) : สาธุ ภันเต
(เสร็จแล้ว) : กราบ ๓ ครั้ง พร้อมกัน
พระนิคม ปัญญาธโร
ที่มา FB: เพจ ข่าวสาร"พระกรรมฐาน"@kammatarn
Cr.หนังสือพิมพ์ TNEWS หน้าปัญญาณ 25 กรกฎาคม 2560 เวลา 14.27 น.
- 4
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
