Learning Visual Diary #21 🥕 Carrot and Stick 📏
สวัสดีครับทุกท่าน เราทุกคนพบกับ “แครอทและไม้เรียว” ในทุกๆวัน ถ้าพูดแบบนี้ก็คงงงๆ กันหน่อย แครอทและไม้เรียว เป็นสำนวนที่เปรียบเรื่องการให้รางวัลและการลงโทษครับ ซึ่งเป็นเรื่องที่เราเจอะเจออยู่ทุกวัน วันนี้เราจะพิจารณาให้ลึกลงไปในสองสิ่งนี้ และเราจะจัดการตัวเองอย่างไร ออกแนวปรัชญานิดหน่อย ลองพิจารณาดูนะครับ
คือมันอย่างนี้ครับ...
เนื้อหาในวันนี้ผมได้มาจากการฟัง Food for Thought ของคุณบอย วิสูตร ที่แกพูดถึงหนังสือเล่มนึงชื่อว่า Buddha’s Brain 🧠 🙏
ตอนแรกก็ฟังเพลินๆไม่ได้คิดอะไร ฟังไปฟังมาชักอิน คิดว่าต้องหามาอ่าน ตอนนี้เลยอยากมาปล่อยของสั้นๆก่อนนะครับ
จุดมุ่งหมายของหนังสือเล่มนี้ คือ การอธิบายหลักการของพุธธะ ด้วยวิทยาศาสตร์ทางสมอง ซึ่งธรรมชาติและสัญชาตญาณของมนุษย์มีความเอื้อให้เกิดเป็นทุกข์ได้ง่าย โดยวันนี้ผมขอยกตัวอย่างเรื่องแครอท🥕กับไม้เรียว📏มาเล่าให้ฟัง
สำนวนนี้มีที่มาจากการเปรียบเปรยกับการบังคับลาด้วยการหลอกล่อโดยใช้แครอทผูกกับไม้ห้อยไว้ด้วนหน้าของลาให้ลาวิ่งตาม และใช้ไม้เรียวตีเพื่อกระตุ้นให้ลาวิ่ง ดังนั้น
🥕แครอท = รางวัล
📏ไม้เรียว = การลงโทษ
ทั้งสองอย่างก็ถือเป็นเครื่องมือพื้นฐาน classic ที่ใช้สร้างแรงขับของเราในการทำงานอะไรซักอย่างครับ คราวนี้มีว่ากันลึกๆแต่ละฝั่งนะครับ
🥕แครอท = รางวัล
ความเข้าใจเบื้องต้นจากสัญชาตญาณของเรา ก็คงบอกเราว่า เราควรวิ่งหาแครอทเพื่อความสุขใช่ใหมครับ แล้วความสุขมาจากใหนกัน อธิบายเป็นวิทยาศาสตร์แบบนี้ครับ
เวลาเราเห็นรางวัล สมองจะหลั่ง โดปามีน (Dopamine) เพื่อให้ร่างกายกระชุ่มกระชวยอยากได้รางวัล และ
ตอนได้รางวัล สมองก็หลั่ง เอ็นโดรฟิน (Endorphins) เพื่อทำให้เราอยากได้ความสุขอีก เราทุกคนเสพติด เอ็นโดรฟิน ฟังดูก็ดีแล้วแต่ชีวิตก็ไม่ง่ายแบบนั้น เพราะสมองเจ้ากรรมก็ยังสร้างความทุกข์ให้เราอยู่ดี แล้วความทุกข์จากเจ้าแครอทมันมาอย่างไรละ
ทุกข์จากแครอท (Suffering from Carrot Rewards 🥕 ) มี 5 ประเภทครับ ลึกซึ้งและจริงทีเดียวครับ
1. ทุกข์จากการอยากได้ เมื่อเราอยากได้แต่ยังไม่ได้มา ใจเราก็เกิดทุกข์จากการต้องรอ เรื่องต่างๆที่เราอยากได้มันไม่ได้ทันทีอยู่แล้ว
2. ทุกข์จากการไม่ได้ แน่นอนว่าเมื่อเราไม่ได้รางวัล ใจเราก็ย่อมเป็นทุกข์ ตรงไปตรงมาครับ
3. ทุกข์เมื่อได้มาแล้ว เมื่อได้แล้วเราก็จะพบว่ามันไม่ได้ดีเท่าที่คิด สาเหตุรองรับทางวิทยาศาสตร์ก็คือ เมื่อเราเคยได้เอ็นโดฟรินเราก็อยากได้ในปริมาณมากขึ้น ตามสไตล์สารเสพติด
4. ทุกข์เมื่อคิดถึงความพยายามเพื่อให้ได้มา เมื่อเราพยายามไขว่คว้าอะไรบางอย่าง เรามักจะต้องแลกอีกอย่างเพื่อให้ได้มา เราก็อาจเกิดทุกข์จากการเสียของอีกอย่างเช่นกัน
5. ทุกข์จากการผลัดพรากจากรางวัลนั้น ถึงแม้ว่ารางวัลที่เราได้จะดีมากหรือไม่ต้องแลกกับอะไรมาก แต่สิ่งที่แน่นอนคือความไม่แน่นอน รางวัลนั้นก็ไม่อยู่กับเราตลอดไป และเราก็จะเป็นทุกข์เมื่อต้องเสียมันไปอยู่ดี
📏ไม้เรียว = การลงโทษ
คราวนี้มีดูฝั่งไม้เรียวบ้าง รางวัลที่ว่าดียังสร้างทุกข์ให้เราได้ขนาดนี้แล้วการลงโทษจะขนาดใหนจริงๆแล้ว สมองเชื่อมกับการลงโทษมากกว่ารางวัลเสมอ เพราะมันเป็นสัญชาตญาณพื้นฐานในการเอาตัวรอดของมนุษย์มาตั้งแต่อดีต เราต้องระวังภัยเพื่อให้อยู่รอดจากธรรมชาติ แล้วเรา react ต่อการลงโทษยังไง
ปฎิกริยาของสมองกับไม้เรียว (Brain Responses with Punishment Stick)
1. ระวังตัวและวิตกกังวล เราเริ่มจินตนาการถึงผลที่จะเกิดขึ้นแม้มันยังไม่ได้เกิดขึ้นเลย
2. ความอ่อนไหวต่อข้อมูลลบ ตามสัญชาตญาณมนุษย์พร้อมจะเสพข่าวร้ายมากกว่าข่าวดี เป็นเหตุว่าทำไมเราชอบซุบซิบกันทุกคน
3. สมองเก็บข้อมูลลบก่อนเสมอ จริงๆแล้วข้อนี้ช่วยให้เราไม่ต้องผิดซ้ำและทำให้เรารอดจากอันตรายต่างๆได้ แต่เรื่องลบๆก็ทำให้จิตใจเราลบไปด้วย
4. สมองให้น้ำหนักกับเรื่องลบมากกว่าเรื่องบวกเสมอ เวลาทำอะไรสำเร็จ เรามักจำไม่ได้แล้วทำยังไงถึงทำได้ หรือไม่ก็ลืมเร็วมาก เช่น เวลาเราดีใจที่ได้กระเป๋าใหม่ แปบเดียวเราก็ลืม เผลอๆเราก็เริ่มหากระเป๋าใบต่อไปด้วยซ้ำ แต่เวลาเราเสียของไป เราจะเสียใจมากกว่า เหมือนกับเราเสียใจที่ทำเงินหาย 1,000 บาท มากกว่าได้เงิน 1,000 บาทอะไรงี้ครับ
5. เรื่องลบทิ้งร่องรอยในความจำได้ดีกว่า นัยยะในการอธิบายคือ เมื่อเราเจอเรื่องอะไรในอนาคตที่สามารถเชื่อมโยงกับเรื่องลบๆได้ เรื่องลบเหล่านั้นก็จะขึ้นมาหลอกหลอนเราอีกครั้ง (เรื่องบวกก็เป็นนะครับ แต่เรื่องลบกำลังมันแรงกว่า)
6. สมองสร้างวงจรอุบาทว์ของเรื่องลบ คือว่าเมื่อเราเจอเรื่องลบๆมากๆ เราก็จะมองโลกในแง่ร้าย และเมื่อเรามองโลกในแง่ร้ายเราก็เจอเรื่องลบๆมากขึ้น (จริงๆมันก็มีเรื่องบวกด้วยแต่เราปรับคลื่นให้รับเรื่องลบได้ไวกว่าครับ)
เป็นไงครับ ไม่ว่าจะเป็นแครอทหรือไม้เรียวก็สร้างปัญหาให้กับเราทั้งนั้นนะครับ แต่ถ้ามองให้ลึกซึ้งแล้ว ความทุกข์ที่อธิบายมาล้วนเกิดจากใจและสมองเราเองทั้งนั้นเลยครับ
ธรรมชาติบอกว่าไม่มีอะไรแน่นอน แต่สมองบอกเราว่าอะไรที่เปลี่ยนแปลง แปลว่า ไม่แน่นอน เป็นอันตราย
ธรรมชาติ บอกว่าทุกสิ่งไม่มีการแบ่งแยก ไม่มีตัวเรา ตัวเขา แต่สมองเราพยายามสร้างการแบ่งแยก พยายามให้ทุกอย่างเหมือนเดิมอยู่ในการควบคุม
จริงๆไม่มีอะไรที่สามารถเติมเต็มความต้องการการของเราได้ตลอดครับ ถ้าเรายังไม่รู้ทันและไม่หยุดหาเอ็นโดรฟินเพิ่มไปเรื่อยๆครับ
Happy Learning
ขอบคุณครับ
ชัชฤทธิ์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
