'สัตว์ประหลาดแห่งท้องทะเล' เจ้าสมุทรที่ปกครองแผนที่โลกยาวนานกว่า 600 ปี
ปลายักษ์ ไซเรน นายเงือก กระต่ายทะเล พญานาค และไก่น้ำ...
.
สิ่งมีชีวิตเหล่านี้คือสัตว์ประหลาดทะเล ซึ่งปรากฏบนแผนที่โบราณของชาวยุโรป แม้มีแผนที่จำนวนไม่มากที่มีสัตว์ประหลาดทะเล แต่สัตว์ประหลาดเหล่านี้สร้างความประทับใจแก่คนยุคปัจจุบัน
.
ทำไมคนเขียนแผนที่จึงเขียนสัตว์ประหลาดทะเลลงบนแผนที่ ?
.
พวกเขาเชื่อว่าพวกมันมีจริงหรือ ?
.
คำว่า 'สัตว์ประหลาด' หรือ 'Monster' มีความหมายแตกต่างตามยุคสมัย ปัจจุบันสัตว์ประหลาดคือสิ่งมีชีวิตจากห้องทดลองหรือนอกโลก แต่สำหรับนักเขียนสมัยคลาสสิก เช่น มาร์คัส คอร์เนเลียส ฟรอนโต (Marcus Cornelius Fronto, ปี 100-170) และนักเขียนสมัยกลาง เช่น ปิแอร์ แบร์ซุยร์ (Pierre Bersuire, 1290-1362) และ เซอร์ จอห์น แมนเดวิลล์ (Sir John Mandeville, 1360) สัตว์ประหลาดคือสิ่งมีชีวิตที่ 'ผิดธรรมชาติ'
.
นอกจากนี้ นักบุญออกัสทีนแห่งฮิปโป (Saint Augustine of Hippo, 354-430) และอิซิดอร์แห่งเซบิยา (Isidore of Seville, 560-636) กล่าวว่า สัตว์ประหลาดเป็นสิ่งสวยงามในจักรวาล เป็นส่วนประกอบในแผนการพระเจ้า และช่วยสอนมนุษย์เรื่องอันตรายของบาป
.
สำหรับคนสมัยคลาสสิกจนถึงฟื้นฟูศิลปวิทยาการ สัตว์ประหลาดทะเล คือสิ่งมีชีวิตในน้ำที่แปลกและหายาก พวกมันอาจมีอยู่จริงหรือเป็นสัตว์เทพนิยายก็ได้
.
คนโบราณไม่รู้ว่าใต้ผืนน้ำนอกชายฝั่งมีอะไรบ้าง การออกทะเลโดยไร้จุดหมายเหมือนเอาชีวิตไปทิ้ง ดังนั้น มหาสมุทรกว้างสุดลูกหูลูกตาจึงไม่ใช่ที่ของมนุษย์ ที่ของมนุษย์คือผืนดินที่แห้งและมั่นคง รวมถึงทะเลแถบชายฝั่งเท่านั้น
.
คนโบราณยังเชื่อว่า นอกจากปลานานาชนิด โลกใต้น้ำยังเต็มไปด้วยสิ่งมีชีวิตที่หน้าตาคล้ายสิ่งมีชีวิตบนบกและท้องฟ้า พลีนีผู้อาวุโส (Pliny the Elder, 23-79) นักเขียนชาวโรมัน กล่าวในหนังสือชื่อ ประวัติศาสตร์ธรรมชาติ (Natural History) ว่า "...ความเข้าใจของคนทั่วไปอาจเป็นจริง ที่ว่าอะไรก็ตามที่ปรากฏในธรรมชาติ ย่อมปรากฏในทะเลเช่นกัน"
.
แนวคิดดังกล่าวดำรงจนถึงสมัยของอิซิดอร์ และเจอเวสแห่งทิลเบอรี (Gervase of Tilbury, 1150-1228) และกลายเป็นแรงบันดาลใจให้นักทำแผนที่วาดสัตว์ประหลาดทะเลลงบนแผนที่ กระทั่งถึงศตวรรษที่ 16
.
สัตว์ประหลาดทะเลรูปแบบแรกที่มนุษย์นึกภาพออก คือ ลูกผสมระหว่างสัตว์บกกับสัตว์น้ำ โดยร่างกายท่อนบนเป็นสัตว์บก ท่อนล่างเป็นปลา ได้แก่ สุนัข สิงโต หมู กระต่าย แพะ แกะตัวผู้ ม้า ไก่ กระทิง ช้าง งู และมนุษย์หญิงชาย (นางเงือกและนายเงือก) อีกนัยคือเหมือนการใส่คำว่า 'ทะเล' หรือ 'น้ำ' ต่อท้ายชื่อสัตว์ เช่นสิงโตทะเล หรือม้าน้ำ
.
นอกจากนี้ วอลรัสและวาฬเป็นสัตว์ประหลาดทะเลสำหรับคนโบราณ เพราะพบเห็นได้ยาก ภาพวอลรัสบนแผนที่จึงเริ่มจากมีหน้าตาเหมือนช้างจริงๆ แต่อยู่ในน้ำ คือมี 4 ขา มีงวงหรืองา ขณะที่วาฬคือปลายักษ์ที่มีหน้าตาประหลาด อาจมีขนาดใหญ่เท่าเกาะกลางทะเล หลายครั้งที่กะลาสีในแผนที่จอดเรือข้างวาฬ และขึ้นไปบนหลังวาฬเพื่อหยุดพักหรือหุงหาอาหาร เพราะคิดว่าหลังวาฬคือเกาะจริงๆ
.
ตั้งแต่ปี 975 จนถึงศตวรรษที่ 15 ช่างทำแผนที่ (Cartographer) เป็นผู้เขียนและวาดแผนที่ด้วยมือ งานเขียนแผนที่อาศัยความชำนาญและประณีต พวกเขาจึงจะวาดสัตว์ประหลาดลงแผนที่ ถ้ามีพื้นที่บนแผนที่เพียงพอ หรือลูกค้าจ่ายเงินค่าวาดสัตว์ประหลาดทะเล หรือต้องการแสดงฝีมือแพรวพราวของตน
.
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดช่วงปลายศตวรรษที่ 15 เมื่อเทคโนโลยีการพิมพ์เริ่มมีบทบาทในวงการทำแผนที่ ช่างทำแผนที่จึงมีแผนการตลาดใหม่ จากเดิมที่วาดสัตว์ประหลาดทะเลลงแผนที่เฉพาะเวลาลูกค้ามีเงินถึง เป็นวาดสัตว์ประหลาดทะเลลงแผนที่เพื่อเพิ่มยอดขายแผนที่ ประหนึ่งว่าสัตว์ประหลาดทะเลเป็นจุดขาย ไม่ใช่เพียงองค์ประกอบตกแต่ง
.
แต่แล้ว...สัตว์ประหลาดทะเลก็หยุดปรากฏบนแผนที่ เมื่อสิ้นสุดศตวรรษที่ 16 ทำไมถึงเป็นเช่นนั้น !?
.
ปัจจัยสำคัญคือ มนุษย์รู้จักและเข้าใจธรรมชาติมากขึ้น มหาสมุทรน่ากลัวน้อยลง มนุษย์ขวนขวายสำรวจผืนน้ำกว้างใหญ่มากขึ้น ดังนั้น เหตุใดเราต้องการสัตว์ประหลาดทะเลเป็นเครื่องตอกย้ำความกลัวของมนุษย์ด้วย
.
ไม่ใช่เพียงสัตว์ประหลาดทะเลเท่านั้นที่หมดบทบาทเชิงสัญลักษณ์ เรือบนแผนที่ก็เช่นกัน เมื่อก่อนเรือคือสัญลักษณ์ของความทะเยอทะยานของมนุษย์ เป็นเครื่องหนุนใจว่ามนุษย์มีศักยภาพเพียงพอสำหรับผจญภัยในดินแดนที่มนุษย์ไม่รู้จักได้
.
ในเมื่อมนุษย์ตระหนักว่าตนมีศักยภาพเหลือล้น นักสำรวจจากประเทศต่างๆ สเปนและโปรตุเกส ได้สำรวจดินแดนใหม่ๆ ช่วงศตวรรษที่ 15-16 เหตุในมนุษย์จึงต้องการสัญลักษณ์เดิมๆ คอยตอกย้ำความเดียงสาในอดีตอีก
.
และนั่นจึงเป็นเหตุผลที่ทำให้บนแผนที่ในปัจจุบัน ผืนน้ำกว้างใหญ่ทั้ง 7 คาบสมุทรกลายเป็นเพียงสีฟ้าว่างเปล่า ไม่มีเรือสำเภากางใบรับลม สัตว์ประหลาดทะเลดำผลุบดำโผล่อีกต่อไป.
.
.
เรื่อง : พชร อังคเรืองรัตนา
ภาพประกอบ : เพ็ญนภา บุปผาเจริญสุข
.
อ้างอิง
หนังสือ สัตว์ประหลาดแห่งท้องทะเล บนแผนที่สมัยกลางและสมัยฟื้นฟูศิลปวิทยาการ Sea Monsters on Medieval and Renaissance Maps เขียนโดย Chet Van Duzer (เชท แวน ดูเซอร์) แปลโดย ชัยจักร ทวยุทธานนท์
#สัตว์ประหลาดแห่งท้องทะเล #seamonster #แผนที่ #map #ยุคกลาง #medieval #ยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาการ #renaissance #สำนักพิมพ์ยิปซี #gypzybook
//////////
- 3
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
