คำสั่งปฏิบัติการจากศูนย์บัญชาการใหญ่ EP.4
จากบทความในตอนแรก ผู้เขียนได้เปรียบเทียบระบบประสาท คือ ศูนย์บัญชาการ และระบบกล้ามเนื้อ คือ หน่วยจู่โจม มาถึงบทความในตอนนี้ ผู้เขียนจะพาเพื่อนๆ ไปทำความรู้จักกับกระบวนการรับคำสั่งจากศูนย์บัญชาการของหน่วยจู่โจมกัน
รูปภาพจูล่งถือธงนำการรบ จากหนังเรื่องสามก๊ก โจโฉแตกทัพเรือ
ก่อนอื่น ผู้เขียนจะขอแสดงเส้นทางและจุดรับคำสั่งของการเคลื่อนไหวเพื่อเพื่อนๆจะได้เห็นภาพรวมทั้งหมด
คำสั่งจากศูนย์บัญชาการจะถูกส่งลงมาผ่านไขสันหลัง (spinal cord) และแยกออกไปตามร่างกายส่วนต่างๆ ผ่านเซลล์ประสาทชุดสั่งการ (motor neuron)
เส้นทางคำสั่งจากศูนย์บัญชาการผ่านไขสันหลัง
จากนั้น คำสั่งจะวิ่งตรงลงมาที่จุดเชื่อมต่อระหว่างเซลล์ประสาท (neuron) และเซลล์กล้ามเนื้อ (muscle) ซึ่งมีชื่อในวงการแพทย์ว่า “neuromuscular junction” (neuromuscular = neuron + muscle) ผู้เขียนขอเรียกสิ่งนี้ว่า "จุดรับคำสั่ง"
จุดรับคำสั่งจะอยู่ที่ Sarcolemma ซึ่งเป็นเนื้อเยื่อผิวของเส้นใยกล้ามเนื้อ (muscle fiber) ภายในผิวของเส้นใย มี Myofibril อยู่มากมาย ซึ่งเป็นที่อยู่ของฝีพายมือฉมังหลายพันนาย (อ่านรายละเอียดได้ที่หัวข้อ “ฝีพายมือฉมังแห่งระบบการเคลื่อนไหว”)
จุดรับคำสั่งของหน่วยจู่โจม
ถ้าขยายเข้าไปดูภายในจุดรับคำสั่ง ผู้เขียนจะขอเปรียบเทียบ Sarcolemma เหมือนกับกำแพงเมืองของหน่วยจู่โจม โดยมีสะพาน T-tubule เพื่อให้คำสั่งสามารถข้ามไปหาโรงเก็บกุญแจแคลเซียม ซึ่งล้อมรอบ Myofibril อยู่ ทางการแพทย์จะเรียกโรงเก็บกุญแจแคลเซียมนี้ว่า Sarcoplasmic reticulum หรือ SR
บริเวณภายในจุดรับคำสั่ง
เมื่อเพื่อนๆ ได้เห็นภาพรวมการเดินทางของคำสั่งปฏิบัติการกันไปแล้ว ต่อไป ผู้เขียนจะขอพาเพื่อนๆไปรู้จักกับขั้นตอนของการรับคำสั่งกัน
คำสั่งจากศูนย์บัญชาการจะมาในรูปแบบของสัญญาณไฟฟ้า ที่มี่ชื่อว่า action potential สัญญาณไฟฟ้านี้จะวิ่งมาตามไขสันหลังและเซลล์ประสาทชุดสั่งการ จนกระทั่งมาถึงจุดรับคำสั่ง
เมื่อสัญาณมาถึงจุดรับคำสั่ง จะเกิดเหตุการณ์ที่เรียกว่า Synapse ทำให้เซลล์ประสาทชุดสั่งการ ปล่อยสารสื่อประสาทออกมาที่ช่องว่าง (Synaptic cleft) ซึ่งอยู่ระหว่างเซลล์ประสาทและเนื้อเยื่อผิวของเส้นใยกล้ามเนื้อ สารสื่อประสาทชนิดนี้มีชื่อว่า Acetylcholine หรือเรียกย่อๆว่า ACh
การเกิด Synapse ที่จุดรับคำสั่ง
ผู้เขียนจะขอเปรียบสารสื่อประสาท ACh เป็นกุญแจสำหรับเปิดประตูเมือง (receptor) เพื่อต้อนรับโซเดียมไอออนให้ผ่านเข้าไปข้างในเส้นใยกล้ามเนื้อได้
เมื่อกุญแจ ACh เปิดประตูเมือง ทำให้โซเดียมไอออนเข้าไปในเส้นใยกล้ามเนื้อได้
เมื่อมีโซเดียมไอออนภายในเส้นใยกล้ามเนื้อมากขึ้น ทำให้ Sarcolemma หรือกำแพงเมืองเกิดสัญญาณไฟฟ้า (Action potential) ขึ้น
สัญญาณไฟฟ้านี้จะวิ่งออกจากกำแพงเมือง ข้ามสะพาน T-tubule เพื่อไปเปิดประตูโรงเก็บกุญแจแคลเซียม
เมื่อประตูโรงเก็บกุญแจเปิดออก แคลเซียมไอออนจะทะลักออกมา เพื่อไปปลดล็อคแม่กุญแจ troponin ทำให้กล้ามเนื้อเริ่มการหดตัว (อ่านรายละเอียดได้ที่หัวข้อ “ฝีพายมือฉมังแห่งระบบการเคลื่อนไหว”)
ขั้นตอนทั้งหมดของการรับคำสั่งจากศูนย์บัญชาการภายในระบบกล้ามเนื้อ
เมื่อศูนย์บัญชาการหยุดส่งคำสั่ง แคลเซียมจะถูกดูดกลับเข้าไปในโรงเก็บกุญแจ ซึ่งต้องอาศัยพลังงาน ATP ร่วมด้วย
เมื่อแคลเซียมถูกดูดกลับไปแล้ว กล้ามเนื้อจะค่อยๆคลายตัวออกอย่างช้าๆ จนอยู่ในสภาวะปกติ
เพื่อนๆจะสังเกตเห็นว่า กว่าที่กุญแจแคลเซียมจะออกมาได้ มีขั้นตอนการเปิดประตูถึง 2 รอบ นั่นคือ
1) ประตูเมือง Sarcolemma ที่ต้องใช้กุญแจ ACh ในการเปิด
2) ประตูโรงเก็บกุญแจ SR ที่ต้องใช้สัญญาณไฟฟ้าในการเปิด
ทำให้ผู้เขียนนึกถึงกระบวนการตรวจสอบความพร้อมก่อนเริ่มลงมือปฏิบัติการเพื่อลดการสูญเสียทรัพยากรโดยใช่เหตุ
เพื่อนๆอาจนำแนวคิดนี้ไปประยุกต์ใช้ในการออมเงินก็ได้นะ โดยให้ฝากเงินในบัญชีที่ไม่ผูกกับบัตร ATM ไว้ ทำให้เวลาที่อยากจะเอาเงินออกมาต้องไปที่ธนาคารเท่านั้น ซึ่งเพิ่มความยุ่งยากในการถอนเงิน ทำให้เราสามารถเก็บเงินได้ง่ายขึ้น
ก่อนจากกัน ถ้าเพื่อนๆคิดว่าบทความนี้เป็นวิทยาทานความรู้ ฝากกดแชร์ให้เพื่อนๆของคุณได้อ่านกันด้วยนะ ขอบคุณฮะ
แหล่งอ้างอิงข้อมูล จากหนังสือ anatomy and physiology, OpenStax College, Rice University
- 1
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
