NoSpaceBetween - The 21st Century World: Part 1
โลกแบบไหนกันที่เรากำลังมีชีวิตอยู่? ตอนที่ 1 เศรษฐกิจ การเมือง
(รูปที่ 1) โลกในคริสต์ศตวรรษที่ 21 ตอนที่ 1
โลก ดาวเคราะห์สีน้ำเงินในระบบสุริยจักรวาลมีอายุราว ๆ 4.6 ล้านล้านปี เป็นที่กำเนิดของสิ่งมีชีวิตนานาชนิด บางชนิดสูญพันธ์ไปเนิ่นนาน บางชนิดยังคงอยู่ หนึ่งในนั้นคือ เซเปียนส์ (Sapiens) หรือมนุษย์ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม วิวัฒนาการมาจากญาติห่าง ๆ อย่างวานรไม่มีหาง (Ape)
เซเปียนส์ 7.6 พันล้านคนบนดาวเคราะห์ดวงนี้สร้างอารยธรรมที่เจริญยิ่งกว่าสัตว์ชนิดอื่น ๆ เคยทำ หรือแม้แต่จินตนาการ Yuval Noah Harari นักประวัติศาสตร์ปรัชญาชาวยิว ผู้เขียนหนังสือ เซเปียนส์: ประวัติศาสตร์โดยย่อของมนุษยชาติ ให้ข้อสังเกตว่า เซเปียนส์ มีลักษณะเฉพาะ 2 ประการ
1.ลักษณะเฉพาะตัวในระดับปัจเจกบุคคล (Individual) คือ การสร้างเรื่องราวจากจินตนาการ โดยอาจนำองค์ประกอบของเรื่องราวส่วนใดส่วนหนึ่งมาจากโลกแห่งวัตถุ และ/หรือประกอบเข้ากับจินตนาการของตัวเอง จนกำเนิดสิ่งใหม่เป็นเรื่องราวที่อาจไม่มีตัวตนอยู่เลยในโลกแห่งวัตถุ แต่แน่นอนว่ามันมีอยู่จริงและอาศัยอยู่ ตราบเท่าที่พวกเขายังคงเชื่อ
และ 2.ลักษณะเฉพาะในระดับสังคม (Society) คือ ความสามารถในการร่วมมือระหว่างบุคคลจำนวนมาก พวกเขาไม่จำเป็นต้องรู้จักกันคนอื่น ๆ ที่กำลังทำงานร่วมกัน และอีกประการหนึ่งความสามารถในการร่วมมือที่ยืดหยุ่น เช่น เซเปียนส์คนหนึ่งอาจทำหน้าที่ที่แตกต่างกันภายใต้สภาวการณ์ที่แตกต่างกัน เมื่อยามสงบ เขาอาจเป็นช่างไม้ แต่เมื่อยามสงคราม เขาทำหน้าที่เป็นทหารราบ และหากเขามีความสามารถในด้านอื่นเพิ่มขึ้น เปลี่ยนแปลงไปตามประสบการณ์ เป็นไปได้ว่าหน้าที่ของเขาอาจเปลี่ยนแปลงไปเช่นกัน
เมื่อลักษณะเฉพาะทั้ง 2 ประการ ประกอบเข้ากับความสามารถพื้นฐานอื่น ๆ เช่น ความสามารถทางภาษา การจดบันทึก การใช้มือทั้งสองข้างอย่างคล่องแคล่ว ทำให้เซเปียนส์ครองความได้เปรียบเหนือสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ และธรรมชาติ อย่างที่เรารู้กัน อารยธรรมที่มั่นคงของเซเปียนส์ โครงสร้างทางสังคมที่สลับซับซ้อนดำเนินมาจนถึงปัจจุบัน มันคือโลกที่เรากำลังอาศัยอยู่ แต่มันเป็นอย่างไรล่ะ?
โลกในคริสต์ศตวรรษที่ 21 มันคืออะไรกันแน่?
(รูปที่ 2) โลกที่เรากำลังอาศัยอยู่เป็นยังไง?
ลักษณะทางกายภาพของเซเปียนส์ยังเหมือนเดิมเมื่อครั้งหลายหมื่นปีก่อน ชีวิตประจำของพวกเขาไม่เปลี่ยนแแปลงไปจากเดิมมากนัก ตลอดเวลาที่ผ่านมาจนทุกวันนี้ เซเปี่ยนส์ตื่นเช้าไปทำงาน อาจจะแตกต่างบ้างในลักษณะงานที่เขาทำ จากสังคมเกษตรกรรมเป็นหลัก ปัจจุบันภาคการบริการถือเป็นงานหลัก ตามมาด้วยภาคอุตสาหกรรมการผลิต
แม้อัตราส่วนของภาคการเกษตรจะลดลง แต่ในภาพรวมผลิตผลประเภทอาหาร ปัจจัยหลักในการดำรงชีวิต ไม่ได้ขาดแคลนแต่อย่างใด เพราะการพัฒนาของเทคโนโลยี และงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ ที่ทำให้การเพาะปลูก และปศุสัตว์มีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้นมากกว่ายุคก่อน ๆ อย่างไรก็ดี บางพื้นที่ เช่น ประเทศในทวีปแอฟริกา หรือในประเทศกำลังพัฒนาปัญหาภาวะขาดแคลนอาหาร และความอยากจน ยังคงเป็นปัญหาหลัก ที่มีผลมาจากปัญหาการกระจายผลิตผล และความเหลื่อมล้ำของรายได้ทั้งในระดับประเทศ และสังคมโลก
เซเปียนส์ที่ร่ำรวยที่สุดจำนวน 2,100 คน ถือครองทรัพย์สินมีมูลค่าเท่ากับเซเปียนส์อีก 4,600,000,000 คน หรือราว ๆ 60 เปอร์เซ็นต์ของประชากรทั้งหมด
แม้ปัญหาในการกระจายผลิตผลประเภทอาหาร หรืออาจเรียกในความหมายอย่างกว้างว่า ความไม่เท่าเทียมในการเข้าถึงปัจจัยดำรงชีวิต ซึ่งกินขอบเขตถึง ยารักษาโรค ที่อยู่อาศัย เครื่องนุ่งห่ม หรือแม้แต่อากาศบริสุทธ์ และน้ำสะอาด ทั้งความเหลื่อมล้ำของรายได้ จะเป็นสิ่งที่คาดเห็นได้จากข้อเสียของระบบเศรษฐกิจทุนนิยม แต่ยังไม่มีระบบเศรษฐกิจอื่นที่จะทำงานได้ดีเท่ากับทุนนิยม โดยเฉพาะระบบเศรษฐกิจสังคมนิยมคอมมิวนิสต์ ที่ล้มเหลวในการกระจายทรัพยากรให้เท่าเทียม และมีประสิทธิภาพ
อีกปัญหาหนึ่งที่สำคัญในการปกครองระบอบสังคมนิยมคอมมิวนิสต์ ซึ่งปรากฏบ่อยครั้งในการปกครองระบอบเผด็จการ และเผด็จการทหาร หรือแม้แต่ระบอบประชาธิปไตยในประเทศที่กำลังพัฒนา คือ ปัญหาการคอรัปชั่น
ลักษณะร่วมที่สำคัญของระบอบการปกครองเหล่านี้ คือ อำนาจที่ตรวจสอบได้ยากของรัฐ และการจำกัดสิทธิเสรีภาพของประชาชน สร้างช่องว่างให้แก่เจ้าหน้าที่ของรัฐในการแสวงหาประโยชน์ส่วนตัว โดยใช้อำนาจซึ่งไม่ถูกพิจารณาความชอบธรรมในภายหลัง ปัญหานี้ขัดขวางการพัฒนาประเทศ ทั้งในทางตรง คือการลดลงของการใช้จ่ายเพื่อพัฒนา และในทางอ้อม คือ บรรทัดฐานของสถาบันทางสังคม (Social Institution) ถูกบิดเบือนไป ส่งผลกระทบต่อไปยังภาคส่วนอื่นของสังคมเป็นทอด ๆ
ทุกวันนี้ ระบบเศรษฐกิจในประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก ต่างมีโครงสร้าง หรือเนื้อหาที่พึ่งพากลไกตลาด และมอบเสรีภาพให้แก่ภาคเอกชนในการจัดการทรัพยากรมากขึ้น เรียกได้ว่า แม้ระบบเศรษฐกิจแบบทุนนิยมจะมีข้อบกพร่อง เปิดโอกาสให้เอกชนแสวงหาผลกำไรเพื่อความมั่งคั่งของตนเอง เท่าที่จะสามารถทำได้ ภายใต้กฎเกณฑ์ของกฎหมาย ซึ่งแน่นอนว่า เอกชนจะหาช่องโหว่ของกฎหมายจนเจอ
แต่คงต้องยอมรับว่า ในปัจจุบันยังคงไม่มีระบบเศรษฐกิจใดที่มีประสิทธิภาพ และเสถียรภาพ เท่าเทียมกับระบบเศรษฐกิจทุนกับนิยม โดยความพยายามที่จะสมดุลระบบเศรษฐกิจทุนนิยม ด้วยรัฐสวัสดิการ มอบสิทธิขั้นพื้นฐานในคุณภาพชีวิตที่ดีของประชาชน เป็นแนวคิดสังคมนิยมที่ยังคงเติบโต แม้ในระบบเศรษฐกิจทุนนิยมที่เข้มข้นของประเทศเสรีประชาธิปไตย
แนวคิดสังคมนิยมเติบโตในระดับโครงสร้างทางเศรษฐกิจของรัฐ เพื่อชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนที่เท่าเทียม และมีคุณภาพ ในขณะที่ระดับปัจเจกชน แนวคิดเสรีนิยมก็งอกงามอย่างรวดเร็วในกลุ่มเซเปียนส์วัยหนุ่มสาว ไปจนถึงเยาวชน (Generation Y and Z) ต่างต้องการและเรียกร้องพื้นที่ทางสังคม เพื่อการเติบโตตามอัตลักษณ์ที่หลากหลายของบุคคล และเพื่อรับรองว่าชีวิตของพวกเขาจะได้รับความเคารพจากปัจเจกชนคนอื่น ๆ
โดยเฉพาะในโลกตะวันออก ซึ่งในอดีตบรรทัดฐานทางสังคมมักถูกชี้นำโดยผู้มีอำนาจ เช่นเดียวกับการชี้นำครอบครัวโดยพ่อ หรือแม่ หรือผู้อาวุโสในชุมชน (Patriarchy) แต่ในปัจจุบัน สภาพสังคมสมัยใหม่เปลี่ยนแปลงไป ทั้งรูปแบบการดำเนินชีวิต การทำงาน และการปกครอง มุ่งเข้าสู่การให้ความสำคัญสูงสุดต่อปัจเจกชนทุกคนอย่างเท่าเทียมกัน
(รูปที่ 3) สภาพสังคมสมัยใหม่ให้ความสำคัญกับเซเปียนส์ในฐานะปัจเจกชน
ชายและหญิงมีสิทธิที่เท่าเทียมกัน พันธะทางสังคมค่อย ๆ คลายตัว บทบาทหลักของครอบครัว และชุมชน ถูกแทนที่ด้วยภารกิจของรัฐสมัยใหม่ เช่น การศึกษา การรักษาพยาบาล การจัดหางาน ในฐานะปัจเจกชน เซเปียนส์สามารถมีชีวิตอยู่ด้วยตัวเองได้ ไม่มีความจำเป็นต้องพึ่งพาเซเปียนส์คนอื่น ๆ เขาหรือเธอมีสิทธิที่จำเป็น และทางเลือกมากเพียงพอที่จะอยู่รอดในสังคมภายใต้การทำงานของรัฐสมัยใหม่
NoSpaceBetween ในตอนต่อไป โลกแบบไหนกันที่เรากำลังมีชีวิตอยู่? ตอนที่ 2 สังคม วัฒนธรรม และเทคโนโลยีกับวิทยาศาตร์ และขอขอบคุณผู้อ่านทุกคนที่ให้ความสนใจ
ร่วมแสดงความคิดเห็น และติดตาม NoSpaceBetween ได้ในช่องทางต่อไปนี้
Facebook: facebook.com/nospacebetween/
Twitter: @_nospacebetween
References
- (Book) Sapiens: A Brief History of Human kind, written by Yuval Noah Harari.
- (Book) 21 lessons for the 21st century, written by Yuval Noah Harari.
Special Thanks
- ขอบคุณภาพในรูปที่ 1 จาก Ryoji Iwata on Upsplash
- ขอบคุณภาพในรูปที่ 2 จาก Joshua Rawson-Harris on Upsplash
- ขอบคุณภาพในรูปที่ 3 จาก David Fintz on Upsplash
- 6
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
