#กระแสปฏิจจสมุปบาทเกิด
ใครคนใดคนหนึ่ง กำลังเคี้ยวอาหารอย่างเอร็ดอร่อยอยู่ในปาก. กินของเอร็ดอร่อยนั้น คนธรรมดาต้องขาดสติเสมอ. ต้องเผลอสติ, ต้องมีอวิชชาครอบงำเสมอ; ขอให้เข้าใจไว้อย่างนั้น.
.
เมื่อกำลังกินอะไรอร่อยที่สุดนี้ มันเป็นเวลาที่เผลอสติ เพราะความอร่อย มีอวิชชาผสมอยู่ด้วยเสร็จ.
.
ความคิดของคนที่อร่อยทางลิ้นนี้ เป็นปฏิจจสมุปบาทเต็มรอบอยู่แล้ว โดยลักษณะอย่างเดียวกัน : รสกระทบกับลิ้น เกิดชิวหาวิญญาณ สร้างนามรูปใหม่ขึ้นมาสำหรับจะเป็นทุกข์; หรือเปลี่ยนนามรูปธรรมดานี้ขึ้นมา เป็นนามรูปใหม่ที่จะเป็นทุกข์.
.
นี่นามรูปเกิด แล้วก็เกิดอายตนะ ที่พร้อมที่จะให้มันเกิดผัสสะ และเวทนาชนิดที่จะเป็นทุกขเวทนา, เกี่ยวกับกรณีนี้; หรือเป็นสุขเวทนา เกี่ยวกับกรณีนี้.
.
ถ้าอร่อยมันก็เป็นสุขตามภาษาชาวบ้านพูด. แต่พอไปยึดถือความอร่อยเข้าเท่านั้น เป็นอุปาทานก็กลายไปในทางที่จะเป็นทุกข์ เพราะหวงในความอร่อย,ยึดมั่นถือมั่นวิตกกังวลในความอร่อย, มีอุปาทานในความอร่อย; แล้วความอร่อยหรือความสุขนั้น ก็กลายเป็นทุกข์ขึ้นมาทันที. นี่กูอร่อย ! กูมีความสุข ! กูมีความสุขก็จริง; แต่ว่าหัวใจมันเป็นทาสของความสุข, เพราะร้อน เพราะยึดมั่นในความสุขนั้น.
.
นี่แยบยลของปฏิจจสมุปบาท มันไปลึกซึ้งอย่างนี้. ถ้าชาวบ้านพูดก็พูดว่าเป็นความสุข; ถ้าปฎิจจสมุปบาทพูด ก็กลายเป็นตัวทุกข์. นี้ ส่วนที่เขาอร่อยมันก็เกิดเป็นปฎิจจสมุปบาทเสร็จไปเต็มรอบแล้ว.
.
ทีนี้ ยังมีต่อไปว่า เพราะเขากินอร่อยนั่นแหละ เขาจึงคิดว่าพรุ่งนี้กูจะไปขโมยมันมากินอีก : เขาเกิดเป็นโจรขึ้นมาในขณะนั้น. นี้เมื่อคิดจะขโมยมีความคิดอย่างโจรเกิดขึ้น ก็กลายเป็นโจร. สมมติว่าเขาไปขโมยทุเรียนของสวนข้างบ้าง มากินอร่อย แล้วคิดว่าพรุ่งนี้กูจะไปขโมยอีก : ความคิดเป็นโจร หรือกลายเป็นโจร นี้เป็นภพ ๆ หนึ่งเกิดขึ้นในใจ. หรือว่า ถ้ากินเนื้อสัตว์อร่อย คิดว่าพรุ่งนี้จะไปยิงไปฆ่ามากินอีก. นี้มันเกิดเป็นนายพรานขึ้นมา. หรือแม้แต่ว่ามันหลงอร่อยจริงอร่อยจัง ก็เกิดเป็นเทวดาที่กลุ้มอยู่ด้วยความอร่อย; หรือถ้ามันอร่อยถึงขนาดที่ว่า ปากเคี้ยวไม่ทันใจอยาก. นี้มันเป็นเปรต เพราะมันอร่อยจนปากเคี้ยวไม่ทัน ไม่ทันกับความอร่อยของมัน.
.
ลองคิดดูเถิดว่า ชั่วแต่เคี้ยวอาหาร อร่อยในปากนี้ ยังเป็นปัจจสมุปบาทได้หลายชนิด; ฉะนั้นขอให้สังเกตให้ดี ๆ ว่า ปฏิจจสมุปบาทนั้นคือเรื่องของวงจรของความทุกข์; ปฏิจจสมุปบาทนั้นคือการบรรยายให้ทราบถึงความทุกข์ ที่เกิดขึ้นมาเต็มรูป เพราะอำนาจความยึดถือ : ต้องมีอุปาทานความยึดถือด้วย จึงจะเป็นความทุกข์ตามความหมายของปฏิจจสมุปบาท.
.
ถ้ายังไม่ทันยึดถือ แม้จะมีความทุกข์อย่างไร ก็ไม่ใช่ความทุกข์ในปฏิจจสมุปบาท.
.
#พุทธทาสภิกขุ
#โอสาเรตัพพธรรม #หน้า_๓๕๘-๓๕๙
📖อ่าน https://bit.ly/2O9Lf0d
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
