14 มีนาคม วันหยุดเขื่อนโลก ความเป็นมาและเจตนารมณ์
ย้อนกลับไปเมื่อปี 2540 ผมและอ้ายเส็ง ขวัญยืน แกนนำจากสะเอียบที่จะได้รับผลกระทบจากเขื่อนแก่งเสือเต้น (ปัจจุบันเป็นกำนัน ต.สะเอียบ) คือคนไทย 2 คน ที่ได้เข้าร่วมประกาศให้วันที่ 14 มีนาคม เป็นวันหยุดเขื่อนโลก เพื่อปกป้องแม่น้ำและชีวิต หลังจากผู้ได้รับผลกระทบและพันธมิตรจากทั่วโลกได้ร่วมประชุมกันครั้งแรกที่เมืองคูริทิบา ประเทศบราซิล
การประกาศเกิดขึ้นหลังจากการประชุมเสร็จ และผู้เข้าร่วมประชุมรวมถึงผู้เดือดร้อนจากเขื่อนทั่วบราซิลราว 500 คน ได้เดินขบวนในเมืองคูริทิบา และปิดไฮเวย์นานราวครึ่งชั่วโมง
เพื่อนชาวบราซิลบอกผมว่าการปิดไฮเวย์ในบราซิลเพื่อประท้วงเป็นเรื่องปกติ ไม่มีตำรวจมาสลายการชุมนุม ตอนที่พวกเราปิดไฮเวย์ แรกๆ คนขับรถคอนวอยก็บีบแตรแสดงความไม่พอใจ แต่หลังจากนั้น ทุกคนก็เฉยๆ ขณะที่พวกเรากางป้ายผ้าที่เต็มไปด้วยข้อความหยุดเขื่อนหลากหลายภาษา รวมถึงป้าย No More Dam in Thailand ที่ผมเตรียมไปจากไทย หลังจากตัวแทนของพวกเราอ่านคำประกาศคูริทิบา หรือที่ผมเรียกว่าคำประกาศวันหยุดเขื่อนโลกเสร็จ ขบวนผู้ประท้วงก็ยุติการปิดถนน และกลับไปวางแผนนำแนวคิดทำกิจกรรมในวันหยุดเขื่อนโลกในบ้านเกิดของตนเอง
มากกว่าวันหยุดเขื่อนโลก
การประชุมที่คูริทิบามีความสำคัญอย่างยิ่งต่อนักรณรงค์คัดค้านเขื่อน นั่นก็คือ การประชุมครั้งนี้ได้มีการริเริ่มผลักดันให้มีการก่อตั้งกรรมาธิการเขื่อนกับการพัฒนา (World Commission on Dam) หรือ WCD ที่มีบทบาทสำคัญในการศึกษาผลกระทบจากการสร้างเขื่อนทั่วโลกในเวลาต่อมา โดยที่ WCD ได้เลือกศึกษาเขื่อนปากมูลทุกแง่มุม (focal case study) ด้วย และผมเคยสรุปผลการศึกษามาให้อ่านกัน ทั้งรายงานหลักและกรณีเขื่อนปากมูล
นอกจากนั้น ยังได้มีการประชุมเชิงปฏิบัติเรื่องการรื้อเขื่อนทิ้ง (Workshop on Dam Removal) ซึ่งจัดขึ้นที่ Walker Greek รัฐแคลิฟอร์เนีย ซึ่งนำไปสู่การรณรงค์ทั่วโลกให้รื้อเขื่อนทิ้ง
14 มีนาคม คือวันหยุดเขื่อนของบราซิล
จุดกำเนิดวันหยุดเขื่อนโลกต้องย้อนกลับไปในเดือนกันยายน 2538 เมื่อขบวนการคัดค้านเขื่อนแห่งบราซิล (Movimento dos Atingidos por Barragens) ได้ก่อตั้งขึ้นจากการรรวมตัวกันเพื่อหารือถึงปัญหาและต่อต้านความหายนะที่เกิดขึ้นจากการสร้างเขื่อน พวกเขาตระหนักถึงความสำคัญของภาคพลเมือง และเล็งเห็นว่าปัญหานี้ย่อมไม่ได้เกิดขึ้นแค่ประเทศบราซิลที่เดียว แต่ยังเกิดขึ้นในลุ่มแม่น้ำต่าง ๆ ทั่วโลก ที่ประชุมจึงได้เสนอให้มีการจัดประชุมสำหรับประชาชนผู้ได้รับผลกระทบจากเขื่อนในระดับนานาชาติ โดยหลังจากนั้น แต่ละภูมิภาคก็ได้มีการจัดประชุมประชาชนผู้ได้รับผลกระทบจากเขื่อน สำหรับทวีปเอเชียนั้น ได้มีการประชุมขึ้นที่เขื่อนนาร์มาดา ประเทศอินเดีย ในปี 2539 ซึ่งมีตัวแทนจากประเทศไทยเข้าร่วมด้วย
ต่อมาในช่วงวันที่ 11-14 มีนาคม 2540 ตัวแทนจากเครือข่ายประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากการสร้างเขื่อนในทุกทวีป ได้แก่ ขบวนการคัดค้านเขื่อนแห่งบราซิล, เครือข่ายหยุดเขื่อนแห่งชิลี (Grupo de Accion por el Biobio) ขบวนการปกป้องนาร์มาดาแห่งอินเดีย (Save the Narmada Movement) เครือข่ายแม่น้ำแห่งยุโรป หรือ อีอาร์เอ็น (ERN - European River Network-ERN) และเครือข่ายแม่น้ำนานาชาติ (IRN - International River Network) หรือ ไออาร์เอ็น ได้มารวมตัวกันที่เมืองคูริทิบา รัฐปารานา ประเทศบราซิล พวกเขาได้หารือกันถึงปัญหาจากการสร้างเขื่อนในลุ่มน้ำต่าง ๆ ที่ส่งผลกระทบต่อป่าไม้ สิ่งแวดล้อม รวมทั้งการใช้ชีวิตของผู้คนในพื้นที่นั้น ๆ
คำประกาศคูริทิบา (Curitiba Declaration)
"ยืนยันการมีสิทธิ์ความเป็นมนุษย์ และวิถีชีวิตของประชาชน ผู้ได้รับผลกระทบจากเขื่อน"
พันธสัญญาของที่ประชุมนานาชาติของประชาชนผู้ได้รับผลกระทบจากเขื่อน ครั้งที่ 1
ณ เมืองคูริทิบา ประเทศบราซิล
14 มีนาคม 2540
เรา ประชาชน จาก 20 ประเทศที่รวมตัวกัน ณ เมืองคูริทิบา ประเทศบราซิล เป็นตัวแทนองค์กรประชนที่ได้รับผลกระทบจาก เขื่อนและผู้ต่อต้านภัยจากเขื่อน เราได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ของความทุกข์ทรมานจากการสูญเสีย และการที่ต้องเผชิญกับการคุกคาม อันเนื่องมาจากเขื่อน แม้ว่าเราจะมาจากวัฒนธรรม สังคม การเมือง และสภาพแวดล้อมที่หลากหลาย แต่การต่อสู้ของเราเป็นหนึ่งเดียว
การต่อสู้ของเรานั้นเป็นหนึ่งเดียวกันเพราะ เขื่อน ไม่ว่าที่ไหนล้วนแต่มีการ บังคับให้ผู้คนต้องอพยพออกจากถิ่นฐานเดิม ผืนแผ่นดินที่อุดมสมบูรณ์ ป่าไม้ สถานที่ศักด์สิทธิ์ต้องจมอยู่ใต้น้ำ ปลาและแหล่งน้ำที่สะอาดถูกทำลาย เกิดการล่มสลายของชุมชน และวัฒนธรรม และความยากจนเข้ามาเกาะกิน
การต่อสู้ของเรานั้นเป็นหนึ่งเดียวกันเพราะ เขื่อน ไม่ว่าที่ไหนล้วนแต่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงระหว่างคำสัญญาของนักสร้างเขื่อน ที่ว่าจะทำให้เกิดการอยู่ดีกินดี กับความจริงที่เกิดขึ้นหลังการสร้างเขื่อน เขื่อน ถึงแม่ว่ายังไม่ได่รวมต้นทุนทางสังคมและสิ่งแวดล้อม แต่ต้นทุนการสร้างเขื่อนเกือบทุกแห่งล้วนแต่สูงกว่าที่คำนวณไว้ เขื่อน ผลิตกระแสไฟฟ้าและให้ประโยชน์ด้านชลประทานน้อยกว่าที่ สัญญาไว้ เขื่อน ได้ทำให้เกิดน้ำท่วมและความเสียหายมากขึ้น เขื่อนเอื้อประโยชน์แก่ผู้ถือครองที่ดินรายใหญ่ บรรษัทธุรกิจข้ามชาติด้าน การเกษตร และนักเก็งกำไร พวกเขาได้ทำลายชาวนาที่ยากจนในชนบท ชาวประมง ชนภูเขา ชนพื้นเมือง และชนเผ่าดั้งเดิม
การต่อสู้ของเรานั้นเป็นหนึ่งเดียวกันเพราะ เรากำลังต่อสู้กับการลงทุนของกลุ่มผลประโยชน์ที่มีอำนาจเดียวกัน บรรดาองค์กรทุน ระดับโลกเดียวกัน องค์กรเงินกู้และความช่วยเหลือแบบทวิภาคี/พหุภาคีเดียวกัน บริษัทสร้างเขื่อนและผลิตอุปกรณ์เดียวกัน ที่ปรึกษาทาง วิศวกรรมและสิ่งแวดล้อมเดียวกัน และ บรรษัทข้ามชาติที่เกี่ยวข้องกับการสนับสนุนอุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานมหาศาลทีเดียว
การต่อสู้ของเรานั้นเป็นหนึ่งเดียวกันเพราะ ประชาชนที่ต้องเดือดร้อนจากการสร้างเขื่อนในทุกที่ไม่มีส่วนร่วมในการตัดสินใจ การตัดสินใจถูกกระทำโดยบรรดานักวิชาการที่รับใช้รัฐและทุน บรรดานักการเมือง และบรรดาชนชั้นนำทางธุรกิจที่ล้วนแต่มีอำนาจ และความั่งคั่งขึ้นมาจากการสร้างเขื่อน
การต่อสู้ที่เหมือนกันของเรา เป็นไปเพื่อการยุติยุคสมัยแห่งการสร้างเขื่อนที่นำไปสู่หายนะ และเพื่อนำไปสู่การแสวงหาทางเลือก ในการจัดหาพลังงานและการจัดการน้ำที่มีความยุติธรรม ยั่งยืนและมีประสิทธิภาพ
เพื่อให้สิ่งเหล่านี้บรรลุผล เราต้องการประชาธิปไตยที่แท้จริงที่มีกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน และดำเนินนโยบายด้าน พลังงานและน้ำที่โปร่งใส พร้อมกับการกระจายอำนาจทางการเมืองและการคืนอำนาจแก่ชุมชน เราหวังที่ให้มีมาตรฐานที่ขจัดความไม่ เป็นธรรมเช่น ความไม่เท่าเทียมกันในการเข้าถึงการใช้ที่ดินให้หมดไป เราขอยืนยันในสิทธิชุมชนที่จะดูแลและจัดการที่ดิน น้ำ ป่า และ ทรัพยากรอื่นๆ รวมทั้งการมีสิทธิของทุกคนในการมีสิ่งแวดล้อมที่ดี
เราต้องการก้าวไปสู่สังคมที่ความเป็นมนุษย์และธรรมชาติไม่ถูกลดค่าให้เหลือเพียงสินค้าและต้นทุน-กำไรทางการตลาดเพียงถ่ายเดียว เราจะต้องก้าวไปสู่สังคมที่ให้ความเคารพต่อความแตกต่างหลากหลายบนรากฐาน ของความยุติธรรมและความสัมพันธ์ที่เสมอภาค กัน
การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ของเรา ได้นำไปสู่ข้อตกลงดังนี้
1. เรา ตระหนักและสนับสนุน หลักการที่มีอยู่ใน คำประกาศขององค์กรพัฒนาเอกชนและการเคลื่อนไหวทางสังคม ณ กรุงริโอ เดอจาเนโร ปีพ.ศ. 2535 และคำประกาศมานิเบลิ ปีพ.ศ. 2537 ที่ว่าด้วยการให้เงินกู้ของธนาคารโลกในการสร้างเขื่อขนาดใหญ่
2. เรา จะต้อต้านการสร้างเขื่อนทุกเขื่อนที่ไม่ได้รับฉันทานุมัติจากประชาชนผู้ได้รับผลกระทบหลังจากผ่านการให้ข้อมูล และกระบวนการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจอย่างแท้จริง
3. เรา ต้องการให้บรรดารัฐบาล องค์กรระหว่างประเทศ และนักลงทุนยุติการสร้างเขื่อนขนาดใหญ่ทันที จนกว่า
3.1 มีการระงับการใช้ความรุนแรงและการคุกคามทุกรูปแบบ ที่มีต่อประชาชนผู้ได้รับผลกระทบจากการสร้างเขื่อน และองค์กรที่คัดค้านเขื่อน
3.2 มีการชดเชยรวมทั้งการจัดหาที่ดิน ที่อยู่อาศัย และโครงสร้างพื้นฐานทางสังคมอย่างเพียงพอ ให้กับประชาชน นับล้านคนที่ต้องสูญเสียอันเนื่องจากมาจากการสร้างเขื่อน
3.3 มีการดำเนินการฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมที่เสียหายจากเขื่อนที่สร้างไปแล้ว แม้ว่าการดำเนินการนี้จะนำไปสู่การทุบเขื่อน ทิ้งก็ตาม
3.4 สิทธิในแผ่นดินของชนเผ่าและชนพื้นเมืองที่ได้รับผลกระทบจากเขื่อนได้รับความคุ้มครองด้วยการจัดให้มีที่ดิน ที่พวกเขาสามารถ ฟื้นฟูเศรษฐกิจและวัฒนธรรมให้เหมือนเดิมได้ ซึ่งอาจจะจำเป็นต้องทุบเขื่นทิ้งเช่นกัน
3.5 มีการตั้งคณะกรรมการอิสระนานาชาติเพื่อประเมินผลและทบทวนในทุกด้านของเขื่อนขนาดใหญ่ ที่องค์กรระหว่างประเทศได้ให้ เงินทุนหรือการสนับสนุนในทางอื่นใด รวมทั้งเสนอข้อสรุปเชิงนโยบายเพื่อนำไป ปฏิบัติ การแต่งตั้งและวิธีการประเมินผลและทบทวนต้องอยู่ภายใต้การควบคุมของตัวแทนระดับนานาชาติ ของ ประชาชนผู้ได้รับผลกระทบจากการสร้างเขื่อน
3.6 บรรดาองค์กรทั้งระดับภูมิภาคและระดับชาติที่ให้เงินทุนหรือการสนับสนุนอื่นใดในการสร้างเขื่อนขนาดใหญ่ ต้องจัดให้มีคณะกรรมการอิสระในการประเมินผลและทบทวนเขื่อนขนาดใหญ่แต่ละแห่ง รวมทั้งเสนอข้อสรุปเชิงนโยบายเพื่อนำไปปฏิบัติ การประเมินผลและทบทวนต้องดำเนินการโดยการมีส่วนร่วมของประชาชนผู้ที่ได้รับ ผลกระทบจากเขื่อน
3.7 นโยบายด้านพลังงานและน้ำจะต้องดำเนินการโดยการส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีและการจัดการที่เหมาะและยั่งยืน โดยใช้ความรู้วิทยาศาสตร์สมัยใหม่และองค์ความรู้ดั้งเดิม นโยบายดังกล่าวต้องไม่สนับสนุนให้มีการบริโภคอย่างสิ้นเปลืองและสูญเปล่า และต้องมีหลักประกันรับรองสิทธิที่เท่าเทียมกันในการใช้
4. ต่อกระบวนการแปรรูปรัฐวิสาหกิจ ซึ่งสถาบันการเงินระหว่างประเทศได้กดดันให้ดำเนินการ ในหลายประเทศทั่วโลกเป็นการ ทำให้เกิดการกีดกันทางสังคม เศรษฐกิจ และการเมือง และอยุติธรรม เราจะไม่ยอมรับการกล่าวอ้างที่ว่ากระบวนการนี้ช่วยแก้ปัญหา คอรัปชั่น ความไร้ประสิทธิภาพและปัญหาอื่นๆในภาคส่วนพลังงานและน้ำที่อยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐ สิ่งสำคัญสูงสุดของเราก็คือ การควบคุมโดยสาธารณะที่มีประสิทธิภาพและมีความเป็นประชาธิปไตย และการกำหนดทิศทางการจัดหาพลังงานและน้ำให้สอดคล้อง กับความต้องการและเจตนารมย์ของประชาชน
5. หลายปีที่ผ่านมา เราได้แสดงให้เห็นถึงพลังที่เติบโตเข้มแข็งมากขึ้น เราได้ยึดหัวงานเขื่อนและสำนักงาน เดินขบวนในหมู่บ้าน และเมือง ยืนหยัดปฏิเสธการละทิ้งผืนแผ่นดินของเรา แม้ว่าต้องเผชิญกับการถูกคุกคาม ความรุนแรงและน้ำจากเขื่อนที่กำลังจะท่วมเราให้จมตายลงไป เราได้กระชากหน้ากากคอรัปชั่น การโกหก และความไร้สัจจะของนักสร้างเขื่อน เราได้ผนึกกำลังร่วมกัน ต่อสู้คัดค้านบรรดาโครงการพัฒนาที่นำไปสู่หายนะทั้งในระดับชาติและนานาชาติ และร่วมกันต่อสู้เพื่อสิทธิ มนุษยชน ความยุติธรรมในสังคม และหยุดยั้งการทำลายสิ่งแวดล้อม
เรา เข้มแข็งและเป็นเอกภาพแห่งความหลากหลาย เพื่อความยุติธรรม เราได้หยุดเขื่อนที่สร้างหายนะและได้ต่อสู้ให้นักสร้าง เขื่อน เคารพสิทธิของเรา ในอดีตเราได้หยุดเขื่อนมาแล้วและจะหยุดเขื่อนในอนาคตให้มากขึ้น
เรา ให้พันธสัญญาด้วยหัวใจว่าจะต่อสู้คัดค้านเขื่อนที่ก่อให้เกิดหายนะอย่างเข้มแข็ง จากหลายหมู่บ้านในอินเดีย บราซิล เลโซโท และที่อื่นๆ ไปสู่ห้องประชุมในกรุงวอชิงตัน กรุงลอนดอน และนครโตเกียว เราจะต่อสู้ให้นักสร้างเขื่อนยอมรับข้อเรียกร้องของเรา
เรา จะสร้างเครือข่ายในระดับภูมิภาคและนานาชาติให้มีพลังในการเคลื่อนไหว เพื่อให้เป็นสัญลักษณ์ความเป็นหนึ่งเดียวกัน เราขอประกาศให้วันที่ 14 มีนาคมของทุกปีซึ่งเป็นวันหยุดเขื่อนของบราซิลเป็นวัน "หยุดเขื่อนโลก" เพื่อปกป้องแม่น้ำและชีวิต
น้ำเพื่อชีวิต ไม่ใช่เพื่อความตาย
Water for life, not for death!
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
