โสเครตีส บิดาแห่งศาสตร์ปรัชญาตะวันตก
'..ความตาย คือการได้ปลดปล่อยวิญญาณจากเครื่องพันธนาการ เมื่อนั้นวิญญาณจะเข้าถึงความรู้ที่สมบูรณ์ นักปรัชญาผู้แสวงหาความรู้ที่สมบูรณ์จึงไม่กลัวความตาย..'
หนึ่งในถ้อยคำทรงพลังที่โสเครตีสกล่าวไว้ก่อนรับโทษประหารชีวิตด้วยยาพิษ แต่โสเครตีสเป็นใคร เหตุใดมีปรัชญาลึกซึ้งเพียงนี้ ทำไมต้องโทษประหารชีวิต กับความคิดที่คล้ายไม่กลัวความตายเอาเสียเลย
.
The MemoLife จะขอพาทุกท่านมาทำความรู้จักกับบุรุษผู้วางรากฐานของปรัชญาตะวันตกกันค่ะ
.
โสเครตีสคือชาวเอเธนส์ มีชีวิตอยู่ในปี 470 - 399 ก่อนคริสตกาล เขาเป็นทหารร่วมรบในสงครามกับสปาร์ตาสามครั้ง ซึ่งเอเธนส์ก็พ่ายทุกครั้ง กรุงจึงเข้าสู่ยุคเสื่อม มีการหาแพะรับบาปต่อความแพ้นี้ ผู้มีอำนาจของเอเธนส์ยุยงให้ศาลสูงของกรุงไต่สวนโสเครตีส โดยกล่าวหาเขาเป็นผู้ทำให้เยาวชนและชาวเอเธนส์เสื่อมศรัทธาในศาสนา เพราะชาวเอเธนส์เชื่อว่ามีเทพเจ้าปกป้องคุ้มครองเมือง
เดิมโสเครตีสถูกกล่าวยกย่องจากนักบวชว่าเป็นบุคคลที่ฉลาดที่สุดในกรุงเอเธนส์ แต่เขาเชื่อมั่นว่าบุคคลที่ฉลาดจะยอมรับในความไม่รู้ของตนผ่านวิธีการตั้งคำถามอย่างต่อเนื่อง ทุกวันเขาจึงเดินไปตามท้องถนน เฝ้ามองผู้คนและไล่ถามพวกเขาเหล่านั้น ว่าจะนำพาตัวเองไปสู่ความมีศีลธรรมได้อย่างไร
โสเครตีสเป็นคนที่ไม่ใส่ใจภาพลักษณ์ของตนเลย มักออกจากบ้านในช่วงกลางวันด้วยเท้าเปล่าที่ไม่ได้ล้าง สวมผ้าคลุมที่นอน ผมเผ้ายาวและไม่โกนหนวดเครา
ลักษณะการถามแบบโสเครตีสมีชื่อเรียกว่า 'วิภาษวิธี' (Dialectic) คือศิลปะการสนทนาที่ใช้การสนทนาดำเนินไปสู่คำตอบของปัญหา เป็น 'วิธีของโสเครตีส' (Socratic Method) วิภาษวิธีประกอบด้วยลักษณะ 5 ประการ 1) สงสัย 2) สนทนา 3) หาคำจำกัดความ 4) อุปนัย 5) นิรนัย
'ความรู้ คือ คุณธรรม' เป็นคำที่โสเครตีสกล่าว คือคนที่รู้จักความดีย่อมทำความดี เป็นไปไม่ได้ที่คนรู้ว่าความดีคืออะไรแล้วยังทำความชั่ว คนที่ทำความชั่วก็เพราะขาดความรู้
โสเครตีสปฏิเสธปรัชญาธรรมชาติ เพราะความรู้เรื่องปฐมธาตุของโลกหรือจักรวาลมีประโยชน์น้อยมาก ไม่ช่วยให้มนุษย์ดำเนินชีวิตได้ถูกต้องขึ้น นักปรัชญาควรแสวงหาความรู้เกี่ยวกับมนุษย์และหน้าที่ของมนุษย์
เขาเชื่อว่าความเป็นจริงสากลที่ยอมรับได้โดยทั่วไปมีอยู่จริง จึงต่อต้านพวกโซฟิสต์ กลุ่มนักปรัชญาที่สอนให้คนใช้โวหารแข่งกัน และนำพาปัญญามืดดำมาสู่ชาวเอเธนส์ ซึ่งเชื่อว่าไม่มีความเป็นจริงสากล ขึ้นอยู่กับปัจเจกชนจะตีความ
.
ด้วยเหตุนี้การตั้งคำถามต่อทุกสิ่งและคอยซักคำตอบของโสเครตีสกระทบกับความเชื่อของชาวเมืองและคนหนุ่มสาวหลายคน ทำให้เห็นด้วยและเข้าร่วมกับแนวความคิดเขา ผู้มีอำนาจจึงไม่ชอบใจ ใช้โอกาสจากการแพ้สงครามใส่ร้ายเขาในเรื่องศาสนา และกล่าวหาว่าเขาเป็นพวกโซฟิสต์
.
การไต่สวนใช้วิธีแบบประชาธิปไตย โดยเสียงข้างมากเลือกให้ประหารชีวิต กลายเป็นตราบาปหนึ่งในหน้าประวัติศาสตร์ประชาธิปไตยชนชาติกรีก เพราะบางครั้งประชาธิปไตยก็เป็นเผด็จการโดยเสียงข้างมาก
ช่วงพิพากษากับลงโทษนั้นนานมาก มีเวลาให้หลบหนี และเพื่อนของโสเครตีสร่วมมือกันในเรื่องนี้ มาหาเขาถึงในคุกเพื่อจะพาออกไป ทว่าโสเครตีสเป็นคนมีเหตุผลสูง ควบคุมอารมณ์ได้ทุกสถานการณ์ อะไรที่เห็นว่าถูกต้องจะทำโดยไม่ลังเล ขนาดยอมให้ประหารชีวิต แต่จะไม่ยอมทิ้งหลักการของตน
.
คำที่เขาตอบแก่พรรคพวกคือเขายอมรับโทษทัณฑ์ของกฎหมายที่ชั่วร้ายเพื่อรักษาจิตวิญญาณของกฎหมายไว้
นี่คือชีวิตที่น่าสนใจของบุรุษผู้หนึ่ง ที่ความตายของเขาไม่ได้ทำให้เขาหายไปจากโลก แต่ได้ทิ้งจุดเริ่มต้นความคิดหลายอย่างให้กับปรัชญาและมนุษย์
'..นักปรัชญา คือ ผู้ที่แสวงหาความรู้ที่สมบูรณ์ แต่นักปรัชญาไม่มีวันเข้าถึงความรู้ที่สมบูรณ์ หากเขายังมีชีวิตอยู่ในโลกนี้ เพราะวิญญาณของเขาถูกคุมขังอยู่ในร่างกาย จึงขาดอิสรภาพในอันเข้าถึงสัจธรรม..'
.
ณ ที่แห่งใดแห่งหนึ่ง ที่ซึ่งกาลเวลาไม่อาจคุมขังจิตวิญญาณ โสเครตีสคงมีอิสรภาพในการเข้าถึงสัจธรรมของเขาแล้ว
เขียนและเรียบเรียงโดย แอดมินแพรวา
ภาพประกอบ : แอดมินวา
#โสเครตีส #ประวัตินักปรัชญา #History #TheMemoLife
- 2
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
