กระต่ายมีขาเดียว หรือ 3 ขา
เอนก นาวิกมูล เขียนค่ำ 19.00 น.เสาร์ 1 พฤษภาคม 2564
ปกติกระต่ายในธรรมชาติมี 4 ขา
แต่ทำไมจึงเกิดสำนวนว่า ยืนกระต่ายขาเดียวบ้าง ยืนกระต่ายสามขาบ้าง จะเอาอย่างไรแน่ ?
สองสำนวนนี้ขุนวิจิตรมาตรา (สง่า กาญจนาคพันธุ์) เคยอธิบายในหนังสือสำนวนไทยของท่านว่ายืนกระต่ายขาเดียวหมายถึงพูดยืนยันอยู่คำเดียวไม่เปลี่ยนแปลงผันแปร
ปัญหาคือขุนวิจิตรมาตรา บอกว่าที่มาคงจะแผลงมาจาก กระต่ายขูดมะพร้าวซึ่งมีขาหน้าขาเดียว
สิ่งที่ยืนทรงตัวอยู่ได้ขาเดียวก็มีแต่กระต่ายขูดมะพร้าวเท่านั้น
อ่านถึงตรงนี้แล้วรู้สึกแปลกใจ เพราะเท่าที่เห็นกระต่ายขูดมะพร้าวในรูปต่างๆที่ถ่ายมาก็มีทั้ง 4 ขา และ2 ขา คือคู่หน้าคู่เดียว
คำอธิบายของขุนวิจิตรมาตราจึงดูแปลกๆ
อย่างไรก็ตาม ท่านก็มีทางเลือกให้อีกทางหนึ่งว่าในอินเดียมีสำนวนแบบเดียวกันนี้ด้วย แต่ใช้ว่ายืนกระต่ายสามขา
ที่มาคือชายคนหนึ่งไปลักขากระต่าย ที่เป็นกระต่ายจริงๆมาขาหนึ่ง
เมื่อถูกจับตัวมาชำระ เจ้าขโมยก็ให้การว่า ตนไม่ได้ขโมย
ธรรมชาติของกระต่ายน่ะมีแค่ 3 ขาเท่านั้น
จึงเกิดเป็นสำนวนว่ายืนกระต่ายสามขา
คำอธิบายนี้ฟังดูก็แปลกอีก เพราะใครๆก็รู้ว่ากระต่ายมี 4 ขา ถึงยืนยันอย่างไรก็ไม่มีใครเชื่อ
เมื่อเช้าวันนี้ คือเสาร์ 1 พฤษภาคม 2564 ผมหยิบหนังสือชื่อ “สนทนาภาษาไทย” เล่มหนาของอาจารย์กำชัย ทองหล่อ มาอ่าน
หนังสือปกสีเขียวรูปใบโพธิ์เล่มนี้ พิมพ์ครั้งที่ 1 ตั้งแต่ปี 2526
เป็นหนังสือที่มาจากการรวมบทพูดของ อ.กำชัย กับคณะ ที่พูดออกอากาศทางสถานีวิทยุศึกษา กระทรวงศึกษาธิการครั้งละ 20 นาที รวมจัดรายการอยู่ 10 ปีเศษ
อาจารย์กำชัย เคยเป็นอาจารย์ภาษาไทยโรงเรียนจิตรลดา
เป็นกรรมการชำระปทานุกรมแห่งราชบัณฑิตยสถาน
ได้รับปริญญาศิลปศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์สาขาภาษาและวรรณคดีไทย จาก...?
เคยเป็นอาจารย์พิเศษวิชาภาษาไทยในคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ในวิทยาลัยวิชาการศึกษาปทุมวัน
ในโรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย
ในโรงเรียนสตรีมหาพฤฒาราม และสตรีศรีสุริโยทัย
เนื้อหาต่างๆให้ความรู้ทางภาษาไทยดีมาก แต่เสียเวลาตรงต้องอ่านบทสนทนาไปตลอด ถ้าพูดคนเดียวน่าจะได้สาระมากกว่า เร็วกว่า
ว่าถึงกระต่ายสามขา ขาเดียว อ.กำชัย กล่าวในหน้า 149 ว่าหมู่นี้ได้ยินคนพูดว่ายืนกระต่ายขาเดียวกันหนาหู
มาได้ยินคู่สนทนาพูดขึ้นอีกก็อยากจะเตือนสักหน่อย ว่า “ยืนกระต่ายขาเดียวนั้นไม่ถูกต้อง”
ต้องพูดว่ากระต่ายสามขาจึงจะถูกกับประวัติ
ประวัติคือมีนิทานเล่าว่า มีผู้ยิงกระต่ายป่าได้ตัวหนึ่ง เอาไปถวายท่านสมภารเจ้าวัด สมภารให้ลูกศิษย์เอาไปย่างเพื่อจะฉัน
ขณะที่กำลังย่างอยู่นั้น เนื้อกระต่ายมันหอมน่ากินจนลูกศิษย์วัดน้ำลายไหล ไม่สามารถจะระงับสติได้จึงดึงขาออกมากินเสียขาหนึ่ง และนำส่วนที่เหลือไปถวายท่านสมภาร
สมภารเห็นขากระต่ายหายไปขาหนึ่งจึงเรียกลูกศิษย์มาถามว่ากระต่ายมีกี่ขา
ลูกศิษย์กลัวจะถูกทำโทษจึงตอบว่ามี 3 ขา
ท่านสมภารรู้แก่ใจว่าลูกศิษย์พูดปด ต้องการจะให้รับสารภาพจึงพยายามปลอบโยนและขู่เข็ญเพื่อให้บอกความจริงใจ ไอ้ลูกศิษย์เจ้ากรรมก็ยังคงยืนกรานแต่ว่ากระต่ายมี 3 ขา
สมภารไม่รู้จะทำอย่างไรก็ได้แต่นึกในใจว่าลูกศิษย์คนนี้ใจแข็งมาก
วันวารผ่านไป เจ้าลูกศิษย์สามขาเติบใหญ่ ได้ไปทำความผิดร้ายแรงถึงขั้นถูกประหารชีวิต ท่านสมภารผู้เป็นอาจารย์ทราบข่าวก็เดินทางไปเยี่ยม
ครั้นจวนจะถูกประหาร สมภารนึกถึงความหลังขึ้นมาได้ ท่านอยากจะดูใจลูกศิษย์ในวาระสุดท้ายจึงเข้าไปกระซิบถามว่า
นี่! ไหนๆเอ็งก็จะตายอยู่แล้ว ข้าขอถามจริงๆเถอะ กระต่ายตัวที่เอ็งย่างให้ข้ากินคราวนั้นน่ะมันมีกี่ขาวะ
แม้ใกล้จะตายเช่นนั้น เจ้าลูกศิษย์ก็ยังคงยืนกรานตอบอาจารย์ว่า “สามขาครับ”
“นี่แหละจึงได้เกิดสำนวนพูดกันต่อๆมาว่า ยืนกระต่ายสามขา- ไม่ใช่ ยืนกระต่ายขาเดียว....”
สรุปว่า อ.กำชัย มองจากการพูดยืนยันหรือยืนกราน
คำว่ายืนในที่นี้คือคำย่อของ “ยืนยัน” ไม่เปลี่ยนใจ ไม่ใช่ยืนในลักษณะกริยาแท้ๆ
ส่วนขุนวิจิตรมาตราพูดในฐานะเป็นคำกริยา คือกระต่าย “ยืน”ได้ด้วยขาเดียว แต่ต้องเป็นกระต่ายขูดมะพร้าวนะ
ถ้าถามผมว่าชอบคำอธิบายสำนวนไหนมากกว่า ผมก็ต้องบอกว่าชอบของอาจารย์กำชัย
แต่ก่อนเมืองไทยเคยมีกระต่ายป่า -ป่าละเมาะพอสมควร เวลาผมไปที่ไหนผมชอบถามชาวบ้านว่าเคยเห็นกระต่ายบ้างไหม เช่นไปที่ช่องสาลิกา เขาเอราวัณ อ. พระพุทธบาท สระบุรี
ชาวบ้านบอกว่าแต่ก่อนกระต่ายมีชุกชุม มันออกมาชมจันทร์บ่อย เดี๋ยวนี้ไม่มีเสียแล้ว
ในกรุงเทพฯและชนบทก็ไม่เห็นกระต่ายเป็นๆ เพราะคนเข้ามาแย่งที่อยู่หมด แม้กระต่ายขูดมะพร้าวก็ยังหายาก
กรณีกระต่ายสามขาในนิทานอินเดียนั้น วานฝ่ายอินเดียศึกษาช่วยค้นทีว่าอยู่ในหนังสือเล่มไหน ผมค้นไม่ถูก
คนไทยวาดกระต่ายในงานจิตรกรรมไม่ค่อยสวย เดี๋ยวนี้อยากจะดูกระต่ายต้องไปดูตามสวนสัตว์
กระต่ายมีขาเดียว หรือ 3 ขา
เอนก นาวิกมูล เขียนค่ำ 19.00 น.เสาร์ 1 พฤษภาคม 2564
คำบรรยายภาพ
1.กระต่าย เก่ามาก พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติพระนคร เอนก นาวิกมูล ถ่าย พฤ8เมษา
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
