ภูมิปัญญาการนวดไทยเป็นศาสตร์และศิลป์ทางการแพทย์ดั้งเดิมเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพที่มีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมท้องถิ่นและพระพุทธศาสนา และเป็นการรักษาทางเลือกควบคู่ไปกับการดูแลสุขภาพตามแบบแผนตะวันตกสมัยใหม่
มีการใช้นวดไทยในการดูแลสุขภาพในครัวเรือนและชุมชนทั่วทุกภาคของประเทศ เรามีหมอนวดพื้นบ้านทั้งประเทศรวม ๒๕,๒๐๕ คน
นวดไทยเป็นภูมิปัญญาที่เติบโตมาจากการปฏิบัติในระดับครอบครัวและชุมชนเกษตรกรรม และพัฒนาต่อเนื่องมาจนเป็นศาสตร์ในการดูแลสุขภาพที่ใช้มือหรือส่วนต่าง ๆ ของร่างกายในการปรับพลังและโครงสร้างของร่างกายโดยไม่ใช้ยา เพื่อบำบัดความเจ็บป่วยที่เกิดจากลมในเส้นติดขัด และทำให้ธาตุทั้ง ๔ เป็นปกติ
รู้จักนวดไทยก็ต้องคุ้นเคยคำว่า เส้นประธาน10 ประกอบด้วย เส้นอิทา เส้นปิงคลา เส้นสุมนา เส้นกาลทารี เส้นสหัศรังสี เส้นทวารี เส้นจันทภูสัง เส้นรุชำ เส้นสุขุมัง และเส้นสิกขินี
เส้นประธาน มีความสำคัญต่อการบำบัดรักษาโรคด้วยวิธีการนวดไทย เพราะเป็นโครงสร้างที่ใช้ในการอธิบายถึงความปกติและความผิดปกติของร่างกายได้ โดยเฉพาะความผิดปกติซึ่งมีสาเหตุมาจากการติดขัดหรือกำเริบของลม จึงสามารถนำมาใช้ในการตรวจวินิจฉัยหาสาเหตุของความผิดปกตินั้น ว่ามีความสัมพันธ์กับเส้นประธานเส้นใด เมื่อกดหรือกระตุ้นถูกจุด ซึ่งเป็นตำแหน่งบนร่างกายที่มีความสัมพันธ์กับเส้น จะเกิดกระแสความรู้สึกแล่นของลมไปตามแนวเส้นได้ เป็นการนวดรักษา ที่สอดคล้องสัมพันธ์กับเส้นประธานนั่นเอง
นวดไทยมี 2 รูปแบบ คือ
นวดแบบราชสำนัก ที่เรียกอย่างนี้เพราะกลุ่มเป้าหมายของการนวดนี้คือ เจ้านายชั้นผู้ใหญ่ ผู้มียศถาบรรดาศักดิ์ที่อยู่ในรั้วในวัง ฉะนั้นการนวดจึงถูกออกแบบที่เน้นการใช้นิ้วมือและมือเท่านั้น และท่วงท่าที่ใช้ในการนวดมีความสุภาพเรียบร้อย มีข้อกำหนดในการเรียนมากมาย
อีกรูปแบบหนึ่ง คือ นวดแบบเชลยศักดิ์ เป็นการนวดที่ใช้ในระดับชาวบ้านด้วยท่าทางทั่วไป ไม่มีแบบแผนหรือพิธีรีตองในการนวดมากนัก อีกทั้งยังสามารถใช้อวัยวะอื่น ๆ เช่น เข่า ศอก เท้า เพื่อช่วยทุ่นแรงในการนวดได้
คนที่มารับบริการนวดไทย ส่วนใหญ่มาใช้บริการแล้วก็ติดใจ เพราะนวดแผนไทยไม่ใช่ได้แค่ความรู้สึกผ่อนคลายเหมือนกับนวดอโรมาของประเทศ อื่นๆ แต่คนที่มานวดจะรู้สึกเลยว่า เลือดลมภายในไหลเวียนดีขึ้น อาการปวดเมื่อยหายไป และรู้สึกสดชื่นกระฉับกระเฉง
ตำราการนวด ฉบับแรกจารึกอยู่ที่ศาลาราย ในวัดโพธิ์ เพื่อให้ประชาชนได้ศึกษาโดยทั่วกัน โดยใน พ.ศ.2375 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้ บูรณะวัดโพธิ์ใหม่ ทรงให้หล่อรูปฤาษีดัดตนเป็นโลหะ เพื่อเผยแพร่ให้ประชาชนทั่วไปศึกษา และนำความรู้ไปใช้ให้เกิดประโยชน์ ทำได้ด้วยตนเองไม่ต้องพึ่งแต่หมอนวดไทยเพียงอย่างเดียว
สถาบันการแพทย์แผนไทยได้รวบรวม 15 ท่าหลักของฤาษีดัดตนไว้ดังนี้
การดัดตน จะมีประโยชน์ในการปรับสมดุลโครงสร้างร่างกาย เช่น ท่าอวดแหวนเพชร เริ่มต้นจากการนั่งชันเข่า จากนั้นเหยียดแขนทั้งสองข้างให้ตรง และกางฝ่ามือซ้ายขึ้น แล้วใช้มือขวาดัดที่บริเวณฝ่ามือซ้าย จากนั้นกางมือซ้ายออกแล้วค่อย ๆ พับนิ้วทั้ง 5 ลงที่ละนิ้วจนครบ จากนั้นสลัดข้อมือขึ้นลงในขณะที่กำลังกำมืออยู่ ทำสลับข้างกันไปเรื่อย ๆ จะช่วยป้องกันในเรื่องของการเกิดโรคนิ้วล็อกได้
นอกจากนี้ ก่อนที่โควิดจะบุกโลก ร.ร.แพทย์แผนโบราณวัดพระเชตุพนฯ (วัดโพธิ์) สามารถผลิตหมอนวดแผนโบราณได้ปีละพันกว่าคน และในจำนวนนี้เป็นชาวต่างชาติถึง 30 เปอร์เซนต์!! ยิ่งไปกว่านั้น ในปี 2562 ยูเนสโกได้ประกาศให้นวดไทยเป็นมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษยชาติแล้วด้วย
รูปภาพจาก winnews.tv freepik.com
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
