"ข้างหลังภาพ" - ศรีบูรพา
***อาจมีการเปิดเผยเนื้อหาของนวนิยายในบทความนี้***
"ข้างหลังภาพ" - ศรีบูรพา
บทความนี้คงไม่ใช่บทความที่ข้าพเจ้าจะมารีวิวนวนิยายที่เพิ่งอ่านจบลงไปดังเช่นสองบทความที่ผ่านมา แต่หากประสงค์จะมาขออนุญาตท่านผู้อ่านที่จะใช้พื้นที่แห่งนี้เพื่อเป็นที่ระบายความที่อัดอั้นอยู่ในใจหลังจากที่ความตอนสุดท้ายของนิยายเรื่องนี้ได้จบลง
หากท่านผู้ใดมีอายุในวัยไล่เลี่ยกับข้าพเจ้าแล้ว ท่านคงจะเคยได้อ่านนิยายเรื่องนี้ผ่านตามาบ้างในฐานะที่เป็นหนังสืออ่านนอกเวลาในชั้นมัธยมปลาย แต่ในคราวนั้น ข้าพเจ้าในวัยเด็กรับรู้แต่เพียงว่านิยายเรื่องนี้เป็นนิยายเกลื่อนไปด้วยถ้อยคำเยิ่นเย้อเก่าเกรอะ ยิ่งอ่านไปลึกเท่าใดก็ยิ่งใกล้เข้าสู่คำว่าน่าเบื่อจนเผลอวางทิ้งมันไปหลายต่อหลายครั้ง ข้าพเจ้าในวัยนั้นจึงอ่านนวนิยายเล่มนี้เพียงให้มันจบจบไป โดยไม่ได้ใส่ใจในเนื้อหา เอือมระอาสำนวน และไม่เข้าใจในเป้าประสงค์ของผู้เขียนเท่าใดนัก
จนเมื่อไม่นานมานี้ จู่ๆ ข้าพเจ้าก็เกิดหวนคิดถึง "คุณหญิงกีรติ" ตัวละครหญิงผู้อาภัพที่ยังคงมีตัวตนลางๆ อยู่ในเศษเสี้ยวของความทรงจำของข้าพเจ้า อาจจะด้วยเหตุที่ข้าพเจ้าคาดไปเองว่าข้าพเจ้าในวัยนี้น่าจะมีวัยที่ใกล้เคียงกันกับคุณหญิงกีรติ ณ เวลาที่เธอได้พบกับคนรักของเธอ "นพพร" หรืออาจจะเป็นเพราะเหตุอื่นข้าพเจ้าก็มิอาจอธิบายได้ ข้าพเจ้าจึงเริ่มตั้งคำถามกับตัวเองว่า เกิดเหตุการณ์ใดขึ้นกับคุณหญิงกันหรือ และเหตุการณ์นั้นตราตรึงใจอย่างไรถึงได้ทำให้เรื่องราวของคุณหญิงกีรติกับหนุ่มน้อยหน้าแฉล้มนามว่านพพรนั้นได้โลดแล่นอยู่ทั้งในหนังสือ ภาพยนตร์ โทรทัศน์ หรือแม้แต่บนเวทีการแสดงทั้งไทยและเทศซ้ำแล้วซ้ำเล่าเป็นเวลาร่วมร้อยปีเช่นนี้
ณ เวลานั้น ข้าพเจ้าเริ่มออกตามหาหนังสือนิยายที่พิมพ์ใหม่ตามร้านหนังสือ ตามงานหนังสือ แต่ก็เป็นที่น่าแปลกใจว่าผู้ขายทั้งรายใหญ่รายย่อยต่างตอบเป็นเสียงเดียวกันว่าหนังสือเล่มที่ข้าพเจ้าตามหานั้นขาดตลาด จนข้าพเจ้าถอดใจที่จะตามหาหนังสือที่พิมพ์ออกมาใหม่ แต่ครั้นจะตัดใจซื้อหนังสือเก่าต่อจากเจ้าของคนก่อนๆข้าพเจ้าก็ยังเกรงกลัวว่าโรคาพยาธิต่างๆจักตามมากับหนังสือมือสองนั้น สุดท้ายแล้วก็เป็นอันว่าเจตจำนงที่จะมีหนังสือเล่มนี้ไว้ในครอบครองก็เป็นอันต้องพับเก็บไปด้วยสาเหตุเช่นนั้น
จนเมื่อไม่กี่วันก่อน ข้าพเจ้าได้พบกับหนังสือเสียงเล่มหนึ่งที่ผู้บันทึกได้บันทึกเรื่องราวของนิยายเรื่อง "ข้างหลังภาพ" เอาไว้ ถ้าหากจะไต่ถามถึงความถูกต้องในด้านของลิขสิทธิ์แล้ว ข้าพเจ้าเองก็ไม่อาจตอบได้แน่ชัดว่าการทำหนังสือเสียงนั้นได้มีการขออนุญาตโดยถูกต้องหรือไม่ แต่ด้วยความต้องการที่จะอ่านอยู่แต่เดิม ข้าพเจ้าจึงเลือกที่จะมองข้ามสิ่งนั้นไปเสีย ซึ่งก็คงไม่ถูกต้องนัก
เกริ่นกันมาเสียยาว แต่กลับยังไม่ได้เข้าเรื่องของความอัดอั้นของข้าพเจ้าเสียที เอาเป็นว่าข้าพเจ้าจะขอเริ่มมันเสียตรงนี้โดยจะแสร้งกระทำประหนึ่งว่าข้าพเจ้านั้นเป็นผู้อ่านที่ได้อ่านหนังสือเล่มนี้ผ่านหนังสือนวนิยายเล่มเก่าที่มีกลิ่นของกระดาษโชยจางๆ มิใช่เป็นผู้ฟังจากไฟล์เสียงสมัยใหม่ดังเช่นในความเป็นจริง
ด้วยว่าในยุคสมัยที่ข้าพเจ้าเกิดและเติบโตนั้นมีระยะเวลาห่างจากเวลาที่นิยายเรื่องนี้ได้ถือกำเนิดเกิดขึ้นหลายสิบปี ดังนั้น แนวความคิดเริ่มแรกของข้าพเจ้า ณ เวลาที่ได้ใช้นิ้วมือกรีดเปิดหนังสือขึ้นอ่านจึงเป็นความคิดที่ว่าทุกสิ่งทุกอย่างที่ถูกขีดเขียนอยู่ในหนังสือเล่มนี้เป็นไปตามตามครรลอง ตามค่านิยม ความคิดและความเชื่อของบุคคลที่มีชีวิตอยู่ในยุคสมัยนั้น ข้าพเจ้ามิอาจนำเอาบรรทัดฐานใดๆในปัจจุบันเข้าจับได้ แต่ถึงกระนั้น ข้าพเจ้าเองก็มีอากัปกิริยาเบะปากมองบนให้กับสิ่งต่างๆที่บรรยายอยู่ในเรื่องอยู่ไม่น้อย
เรื่องราวของคุณหญิงกีรติกับนพพรถูกเล่าขานผ่านสายตาและความคิดเห็นของ "นพพร" ตอนที่เขาอายุเท่าใดก็ไม่อาจทราบได้ แต่เหตุการณ์เกือบทั้งหมดเกิดขึ้นในขณะที่เขาอยู่ในวัย 22 ปี
"โอ้ เด็กน้อย" คำปรารภที่ข้าพเจ้าในฐานะผู้อ่านหญิงในวัยที่ใครๆเรียกว่าวัยกลางคนอุทานขึ้นมาบ่อยครั้ง และหลายๆครั้งก็อยากจะหยิกจะถองให้หนุ่มน้อยหน้ามนนั่นได้รับรู้ถึงความในใจที่แสดงออกชัดเจนของคุณหญิงกีรติที่ชัดถึงขนาดที่ข้าพเจ้าต้องอุทานว่า "ไม่ได้โว๊ย คุณหญิง" อยู่หลายๆต่อหลายรอบ แต่ก็นั่นแหละ นิยายก็คือนิยาย แม้ข้าพเจ้าจะหงุดหงิดกับความช่างไม่รู้อะไรบ้างเลยของหนุ่มน้อยนพพรเพียงใด แต่ข้าพเจ้าในฐานะผู้อ่านก็ได้แต่นั่งทึ้งหัวตัวเองแล้วปล่อยให้เรื่องราวดำเนินต่อไป
ข้าพเจ้าเห็นหลายคนตั้งคำถามเกี่ยวกับความเป็น "คุณหญิงกีรติ"
สำหรับข้าพเจ้า ความเป็นหม่อมราชวงศ์กีรตินั้นช่างแสนจะน่าสงสารปนหดหู่ใจ หญิงสูงศักดิ์คนหนึ่งที่ถูกขังอยู่ในกรงทองหรูหราที่มีชื่อว่ายศฐาบรรดาศักดิ์ ถูกด้อยคุณค่าลงด้วยความเป็นหญิง ถูกหลอกลวงให้ใฝ่ฝันถึงสิ่งที่ยิ่งใหญ่สิ่งเดียว คือ "ความรัก" และถูกทำร้ายอย่างแสนสาหัสจากสิ่งที่เรียกว่า "กาลเวลา"
ปีศาจแห่งกาลเวลาไม่เพียงแค่พรากเอาความงามที่เธอแสนจะถนอมรักษาไปเท่านั้น แต่มันยังพรากเอาความภาคภูมิใจในตัวเองและพรากเอาความรักไปจากเธอและท้ายที่สุด มันพรากไปแม้แต่ชีวิตของเธอ...
แต่หากจะพูดถึงอุปนิสัยใจคอของคุณหญิงแล้ว สำหรับข้าพเจ้าคุณหญิงกีรติไม่ได้อ่อนแอ เปราะบางและอยู่ในกรอบสังคมของสมัยนั้นดังที่ข้าพเจ้าคาดการณ์ไว้แต่แรก ซึ่งก็ไม่แน่นอนว่ากรอบที่ข้าพเจ้าได้วางไว้แต่แรกนั้นอาจจะเป็นกรอบสังคมลวงที่ตัวข้าพเจ้านั้นคิดทึกทักขึ้นเองว่าหญิงสาวสูงศักด์ในสมัยนั้นพึงคิดเห็นเช่นไรก็ได้
คุณหญิงกีรติในบทประพันธ์ดูจะชัดเจนในเรื่องความรักมากกว่าที่ข้าพเจ้าจะคาดคิดมาก ในฐานะที่เธอเป็นหญิงมีสามีแล้ว ข้าพเจ้ามีความเห็นว่าสิ่งที่เธอกระทำเพื่อแสดงความรักต่อนพพรนั้นแตะไปถึงที่เส้นสุดขอบของคำว่าสมควรและพึงกระทำแล้ว ขาดแต่เพียงเอื้อนเอ่ยคำว่า "รัก" เท่านั้น
แต่ก็เป็นที่น่าเศร้าอย่างยิ่งว่า สุดท้ายแล้วสิ่งนั้นกลับกลายเป็นบ่อเกิดของโศกนาฏกรรมครั้งนี้ เพราะสิ่งเดียวที่เด็กน้อยอย่างนพพรต้องการก็คือคำว่า "รัก"
แต่หากจะกล่าวโทษนพพรที่ไม่อาจจะรับรู้ถึงความรักของคุณหญิงก็คงจะทำไม่ได้เช่นกัน เพราะ นพพร เด็กน้อยวัย 22 ที่ดูท่าทางคงแก่เรียน ไร้ประสบการณ์ทางด้านความรัก ด้วยวัยและประสบการณ์เช่นนั้น ข้าพเจ้าเข้าใจอย่างยิ่งว่าเธอคงอดสงสัยไม่ได้ว่า "เมื่อรัก เหตุใดจึงไม่เอ่ยว่ารัก"
ดังนั้น หากจะกล่าวโทษคนใดคนหนึ่ง หรือสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ทำให้เกิดโศกนาฏกรรมครั้งนี้ สำหรับตัวข้าพเจ้าคงหนีไม่พ้นการกล่าวโทษไปยังค่านิยมของระบบสังคมชายเป็นใหญ่ โดยให้หญิงเป็นเพียงไม้ประดับงามที่ใช้เสริมความสง่างามให้แก่ชายผู้เป็นสามีเท่านั้น ส่วนหญิงใดที่ไม่มีโอกาสได้ทำหน้าที่นั้นย่อมหมดค่า หมดราคา จนราวกับจะหมดความเป็นคนไปเสีย แต่ก็อย่างที่ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้แต่ตอนต้น ข้าพเจ้ามิอาจนำเอาบรรทัดฐานใดๆในปัจจุบันมาเป็นมาตรวัดเหตุการณ์ในอดีตได้ ข้าพเจ้าทำได้เพียงรับรู้และสะท้อนใจไปกับสิ่งที่เล่าขาน
และสุดท้าย หากจะตอบคำถามของข้าพเจ้าเองที่ได้ถามไว้แต่ตอนต้นว่าเหตุใดนวนิยายเรื่องนี้จึงได้ตราตรึงใจผู้คนผ่านเวลาหลายยุคหลายสมัยนัก คำตอบก็คงไม่ไกลไปกว่าสิ่งที่ข้าพเจ้าได้เขียนไปแล้ว สำหรับตัวข้าพเจ้า เสน่ห์ของนวนิยายเรื่องนี้เกิดจากลักษณะของเหตุการณ์ที่ผู้เขียนได้สร้างขึ้นให้มีความก้ำกึ่งชวนให้ผู้คนในแต่ละยุคแต่ละสมัยนำมาวิพากษ์ถึงความถูกผิดดีชั่ว และความเหมาะความสมของตัวละครแต่ละตัวได้อย่างออกรสนั่นเอง
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
