ฤาราชาแห่งสายน้ำโขง จะสูญสิ้นในช่วงชีวิตเรา
วันนี้ผมนำภาพปลาบึก ปลาน้ำจืดไม่มีเกล็ดที่ใหญ่ที่สุดในโลกมาให้ชมอีกภาพ และจะเล่าเรื่องปลาบึกให้อ่านกันครับ
ในโลกนี้ มีแม่น้ำที่พบปลาบึกตามธรรมชาติคือ แม่น้ำโขงและแม่น้ำสาขาขนาดใหญ่ของแม่น้ำโขงเท่านั้น คนเขมรเรียกปลาบึกว่า ตรัย รีช แปลว่า ราชาแห่งปลา เพราะขนาดที่ใหญ่โตของปลาชนิดนี้นั่นเอง
ชมรมปลาบึกหาดไคร้ อ.เชียงของ จ.เชียงราย เคยบันทึกว่า ปลาบึกที่หนักที่สุดที่เคยจับได้คือ 280 กก. ยาวสุดที่เคยจับได้คือ 3 เมตร คงนึกภาพออกว่าปลาบึกนั้นใหญ่โตขนาดไหน
เห็นตัวใหญ่ๆ อย่างนี้ แต่จริงๆ แล้วเนื้อปลาบึกไม่ได้อร่อยเลยครับ เนื้อปลาบึกคาวมากๆ คนสมัยก่อนเขาจับปลาบึกกันก็ไม่ใช่เพราะมันอร่อย แต่มันตัวใหญ่ เขาเอาไปทำปลาร้าเพื่อเอาไว้รับประทานในช่วงฤดูทำนา แต่เมื่อปี 2530 ปลาบึกถูกใช้เป็นสัญลักษณ์ของการส่งเสริมการท่องเที่ยว โดยเชิญคนให้มาท่องเที่ยวการจับปลาบึกที่เชียงของ หลังจากนั้นก็มีการจัดงานบวงสรวงในวันที่ 18 เมษายนของทุกปี ซึ่งประเพณีนี้ไม่เคยมีมาก่อน แต่เป็นประเพณีประดิษฐ์จากการส่งเสริมการท่องเที่ยว ส่วนพิธีกรรมจริงๆ ก่อนจับปลาบึกหรือหลังจับปลาบึกได้แล้ว ชาวประมงเขาแอบทำเงียบๆ ครับ
นอกจากการเชิญชวนนักท่องเที่ยวมาดูการล่าปลาบึกแล้ว ยังมีการสร้างความเชื่อด้วยว่า ใครได้กินปลาบึกจะฉลาดเหมือนขงเบ้ง คนที่อยากฉลาดและมีเงินก็เลยต้องดิ้นรนหาทางกินปลาบึก ปลาบึกที่จับได้ที่หาดไคร้ก็เลยถูกส่งไปภัตตาคารหรูๆ ในกรุงเทพฯ แม่สาย และพัทยา ภัตตาคารบางแห่งในกรุงเทพฯ ถึงขนาดเอาปลาบึกมาแล่โชว์ และหนังสือพิมพ์ภาษาอังกฤษชั้นนำของไทยยังเคยนำภาพไปตีพิมพ์กันเลย
เมื่อพูดถึงปลาบึก ผมเชื่อว่าหลายคนคิดว่าเราผสมพันธุ์ปลาบึกได้แล้ว แต่จริงๆ แล้ว ไม่ใช่ครับ เพราะเราต้องเอาไข่และน้ำเชื้อจากแม่น้ำโขงมาผสมเทียม และปลาที่ได้จากการผสมเทียม ยังไม่มีหลักฐานว่ามันจะมีไข่และน้ำเชื้อเพื่อสืบพันธุ์ออกลูกออกหลานตามธรรมชาติอีก 2 รุ่น
ปลาบึกที่วางขายกับตามท้องตลาดทั้งหมดเป็นลูกปลาบึกที่ผสมเทียมจากพ่อแม่พันธุ์จากแม่น้ำโขง ผสมเสร็จก็ฆ่าพ่อแม่พันธุ์ส่งภัตตาคาร ซึ่งก็เท่ากับเราทำลายสต็อกปลาธรรมชาติไปด้วย ปกติลูกปลาที่ได้จากการผสมเทียมก็ต้องไปปล่อยตามแหล่งน้ำครับ แต่ปลาพวกนี้เรียกง่ายๆ ว่า "ตั้งใจหลุด" ไปถึงมือเอกชน เช่น เจ้าของบ่อปลา ก่อนที่เมื่อมันโตมันจะถูกนำมาวางขายในท้องตลาด
การผสมเทียมปลาบึกที่ยังไม่สำเร็จนี่แหละครับ ที่ทำให้กรมประมงไม่ประกาศให้ปลาบึกเป็นปลาเศรษฐกิจ
ส่วนปลาบึกตามธรรมชาติหายากมากครับ เมื่อก่อนจับปลาบึกได้หลายที่ในแม่น้ำโขงในภาคอีสาน รวมทั้งสาขาของแม่น้ำโขง แต่เมื่อประมาณยี่สิบปีที่แล้ว ไม่มีรายงานว่าจับปลาบึกได้อีกเลย ขณะที่มีเพียงสองที่เท่านั้นที่ยังจับปลาบึกได้คือทะเลสาบกัมพูชา ซึ่งปลาบึกที่จับได้ที่นี่ก็ถูกส่งไปขายยังภัตตาคารในเวียดนาม
ส่วนอีกที่หนึ่งคือที่บ้านหาดไคร้ อ.เชียงของ ที่นี่เคยจับปลาบึกได้ปีละหลายตัวในช่วงฤดูปลาบึกอพยพขึ้นไปวางไข่และผสมพันธุ์ทางตอนบน (ซึ่งบริเวณที่ปลาบึกผสมพันธุ์ตอนนี้ถูกทำลายการการเดินเรือเพื่อการพาณิชย์ในแม่น้ำโขง ในช่วงยี่สิบปีทีผ่าน สถิติการจับปลาบึกได้ลดฮวบฮาบจนบางปีแทบจับไม่ได้เลย
ดังนั้น หากใครไปเที่ยวแถวเมืองใหญ่ๆ ริมแม่น้ำโขง และมีเมนูต้มยำปลาบึกให้เลือก นั่นไม่ใช่ปลาบึกแน่ๆ ครับ แต่เป็นปลาอื่นๆ ที่มีเนื้อคล้ายกันหรือไม่ก็ปลายึกเลี้ยงที่คนไม่ชำนาญไม่สามารถแยกออกได้ แต่คนที่สั่งเมนูนี้ก็ต้องจ่ายในราคาแพงไปตามระเบียบ
การลดลงของปลาบึกตามธรรมชาติที่เชียงของมากกว่า 90% ซึ่งปลาทั้งหมดเป็นพ่อแม่พันธุ์ได้ทำให้ IUCN จัดให้ปลาบึกเป็นสิ่งมีชีวิตที่ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่งยวด (critically endangered species)
ขณะที่ปัจจุบัน ถิ่นอาศัยของปลาน้ำจืดขนาดยักษ์ชนิดนี้ก็กำลังถูกคุกคามอย่างหนักจากการสร้างเขื่อนกั้นแม่น้ำสาขาสายใหญ่ และการสร้างเขื่อนกั้นแม่น้ำโขงสายหลัก แม้ว่าจะมีการสร้างบันไดปลาโจนและสารพัดเทคโนโลยี เพื่อให้ปลาอพยพผ่านเขื่อนเพื่อไปวางไข่เหนือเขื่อน แต่มันคือสิ่งก่อสร้างที่ใช้ปลาบึกเป็นแค่หนูทดลอง และไม่มีวันที่จะสำเร็จ
การสร้างเขื่อนขนาดใหญ่กั้นแม่น้ำโขงนี่แหละครับที่จะทำให้ปลาบึกเป็นอีกหนึ่งสิ่งมีชีวิตที่สูญพันธุ์ในช่วงชีวิตของเรา
ภาพนี้ ผมถ่ายที่บ้านหาดไคร้ อ.เชียงของ จ.เชียงราย เมื่อต้นปี 2548 ภาพและข้อความนี้ผมเคยเผยแพร่เป็นระยะเพื่อให้สังคมตระหนักถึงความสำคัญของแม่น้ำโขง
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
