การทดลองเล็ก ๆ ชิ้นหนึ่งที่เกิดขึ้นที่อิสราเอลเมื่อต้นปีที่ผ่านมา เป็นที่สนใจของนักวิทยาศาสตร์ทั่วโลก
โดยเฉพาะเมื่อมีการเผยแพร่ทางวิดีโอคลิปสั้น ๆ เผยให้เห็นการทดลองทางวิทยาศาสตร์ ที่ให้ปลาทองขับตู้ปลา (เหมือนกับคนขับรถ) มุ่งสู่เป้าหมาย เมื่อไปถึงก็ได้รางวัล
ปลาทองนอกจากเรียนรู้วิธีบังคับรถแล้ว ยังสามารถผ่านอุปสรรคการหลอกล่อของนักวิจัย ทั้งเปลี่ยนตำแหน่งเป้าหมาย เปลี่ยนสีเป้าหมาย ฯลฯ ขับรถไปถึงและได้รับรางวัลเป็นอาหารตามระเบียบ
ตู้ปลานี้ติดตั้งอยู่บนรถหุ่นยนต์ที่มีกล้องและระบบ Lidar (ระบบที่รับรู้และช่วยนำทางคล้ายเรดาร์แต่ใช้แสง มักใช้ในยานยนต์อัตโนมัติ ในไอโฟนก็มีระบบนี้) รถจึงขับเคลื่อนโดยตอบสนองต่อการว่ายน้ำของปลา มันเป็น "ปลานักขับรถ" นั่นเอง
นักวิจัยเอาตู้ปลาติดล้อนี้ ไปไว้ภายในห้องให้วิ่งไปมาได้ ตู้ปลาก็จะเหมือนเรือดำน้ำมุมกลับ คือเอาน้ำมาอยู่ข้างในแทน แล้ววิ่งไปมาบนบก
สิ่งที่น่าทึ่งคือ ช่วงแรก ๆ ที่ถูกปล่อยลงไปในตู้ และกำหนดเป้าหมายให้มันมองเห็น ปลาทองจะว่ายน้ำไปมาอย่างจับต้นชนปลายไม่ถูก แต่มันก็สามารถเรียนรู้ได้ในเวลาอันสั้น หลังจากลองผิดลองถูกไม่นาน ก็สามารถขับรถไปถึงเป้าหมายได้ถูกต้อง และในครั้งต่อ ๆ มาก็วิ่งตรงสู่เป้าหมายได้อย่างรวดเร็ว (เพราะถึงปลายทางแล้วจะได้รางวัล)
เมื่อโจทย์เร่ิมง่ายเกินไปสำหรับเจ้าปลาทอง นักวิจัยก็สร้างอุปสรรคให้มันแก้ปัญหา และครั้งนี้ปลาทองก็สามารถพารถเลี้ยวไปมา หลบทางตัน ปรับทิศ และพาตัวเองผ่านอุปสรรคไปถึงเป้าหมายได้เช่นกัน
นักวิทยาศาสตร์ทำการทดลองนี้เพื่อแสวงหาความเข้าใจว่า สมองและประสาทการรับรู้ของสัตว์น้ำ ช่วยในการปรับตัวและพาตัวเองไปบนบกได้อย่างไร เช่น ปรากฏการณ์ที่ปลาสามารถเริ่มต้นจากมุมอับแล้วถอยกลับไปค้นหาทางไปถึงจุดหมายได้ แสดงว่าสมองเกิดจากการรับรู้มิติในสภาพแวดล้อมที่เป็นจริง เช่นเดียวกับเวลามนุษย์เห็นภาพแผนที่ในสมอง ไม่ใช่เพียงไปตามความจำของกล้ามเนื้อ (muscle memory)
ปลาทองแสดงให้เราเห็นว่า แม้จะหลอกล่อด้วยการสลับสีของเป้าหมาย (ปลาทองแยกแยะได้ ไม่ถูกหลอกเลย) หรือเมื่อย้ายตำแหน่งของเป้าหมายไปที่อื่น มันเริ่มโดยมุ่งไปยังตำแหน่งครั้งก่อนหน้าที่จำได้ แต่เมื่อไม่พบเป้าหมายก็จะปรับเปลี่ยนกลยุทธ์และค้นหาเป้าหมาย ณ ตำแหน่งใหม่ได้อย่างถูกต้องในที่สุด
ที่สำคัญคือ ปลาทองเรียนรู้ที่จะควบคุมรถได้เพื่อใช้เป็นพาหนะพามันเดินทางไปบนบก แม้จะมีอุปสรรคมาก เช่น มีความหน่วงช้าในการตอบสนอง หรือความหักเหของแสงที่เกิดขึ้นเมื่อต้องมองผ่านตู้ปลาทำให้ภาพที่เห็นผิดเพี๊ยนก็ตาม
ใครอยากอ่านต้นฉบับก็ไปดูได้ งานวิจัยนี้เพิ่งตีพิมพ์ในวารสารวิชาการ Behavioural Brain Research หัวข้อ "From fish out of water to new insights on navigation mechanisms in animals" แนะนำให้อ่านต้นฉบับเพราะเป็นเปเปอร์ที่อ่านสนุกมากครับ ไม่แน่ว่างานวิจัยนี้อาจจะทำให้บางคนเลิกดูถูกสมองปลาทองก็ได้
สุดท้ายนี้อยากจะฝากว่า การทดลองใด ๆ ของมนุษย์ที่ใช้สัตว์ทดลอง จะต้องดำเนินไปอย่างถูกต้องตามมาตรฐานด้านจริยธรรม โดยมีการขออนุญาต และดูแลคุณภาพชีวิตของสัตว์ทดลองอย่างสมเหตุสมผล ในประเทศไทยมีกฎหมายรองรับในเรื่องนี้ ถ้าสนใจลองศึกษาดูกันได้นะครับ
ขอบคุณน้องจันทร์เจ้า สำหรับภาพประกอบสวย ๆ
อ่านเพิ่มเติม
- 3
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
