วิธีจัดการกับมนุษย์ป้าตามวิถีสโตอิก
ความโมโหในมุมมองปรัชญาสโตอิก (ตอนจบ)
เราได้ทราบไปแล้วว่า เซเนกานั้นได้นิยามความโมโหว่าเป็นความบ้าคลั่งที่เกิดจากการไม่เข้าใจสิ่งต่างๆ ตามความเป็นจริง. เมื่อไม่เข้าใจสิ่งต่างๆ ตามธรรมชาติของมัน, เราก็จะให้ค่าสิ่งนั้นๆ แบบไม่ตรงกับความเป็นจริง, ซึ่งเป็นสาเหตุของความผิดหวังอันนำไปสู่ความโมโหได้ในที่สุด.
บทความนี้จะพยายามตอบคำถามว่า เราจะไม่โมโหมนุษย์ป้าที่แซงคิวเราอย่างหน้าตาเฉยได้อย่างไร? แล้วเราจะไม่รู้สึกอะไรกับคนที่ขับรถเหยียบน้ำกระเด็นสาดใส่เราจนเปียกโชกได้จริงๆ หรือ?
เซเนกาถือว่าความรู้สึกว่าเราโดนละเมิดหรือถูกล่วงเกินเป็นชนวนแห่งความโกรธ. เรารู้สึกโมโหมนุษย์ป้าที่มาแซงคิวเราซึ่งยืนต่อแถวมานานเกือบชั่วโมงเพราะเรารู้สึกว่าพฤติกรรมของมนุษย์ป้าละเมิดหรือไม่เห็นค่าการปฏิบัติตามธรรมเนียม (ที่เราให้ค่าว่าดีงาม); นั่นคือ, การต่อคิว.
เช่นเดียวกัน, เรารู้สึกไม่พอใจเวลาโดนคนขับรถเหยียบน้ำกระเด็นใส่เพราะเราเห็นว่าพฤติกรรมนั้นล่วงเกินหรือพรากเอาความเป็นอยู่ที่ดีของคนเราไป (ไม่มีใครที่เดินอยู่ดีๆ แล้วสมควรโดนรถเหยียบน้ำที่ขังอยู่ตามถนนสาดใส่จนเปียกไปทั้งตัว). เซเนกาทำความเข้าใจลึกลงไปว่าที่เรารู้สึกว่าเราโดนล่วงเกินนั้นเกิดจากการตั้งความหวังไว้อย่างไม่ตรงกับความเป็นจริง: ไม่ควรมีอะไรมาละเมิดเรา.
แต่ที่จริงแล้ว, เราโดนละเมิดได้ตลอดเวลา. “จงเตือนตัวเองอยู่เสมอว่า บางสิ่งบางอย่างที่จะล่วงเกินเรากำลังอาจจะเกิดขึ้น”, เซเนกากล่าว. เขาแนะนำว่า เราควรทำตัวประหนึ่งผู้ควบคุมเรือที่แม้จะรู้สึกปลอดภัยในท้องทะเล แต่ก็ไม่ควรชะล่าใจ และไม่ควรคลี่ใบเรือของตนโดยไม่เตรียมอุปกรณ์ที่จำเป็นต่อการเก็บใบเรืออีกครั้งไว้เลย.
นอกจากนี้, ทั้งสองเหตุการณ์ดังกล่าวเป็นเพียงสิ่งที่เกิดขึ้นในโลกและอยู่นอกเหนือความควบคุมของเรา. สิ่งเดียวที่เราควบคุมได้ก็คือเราจะอนุญาตให้เหตุการณ์นั้นละเมิดหรือล่วงเกินเราหรือไม่. ทุกอย่างอยู่ที่มุมมอง; การให้คุณค่ากับสิ่งต่างๆ ตามความเป็นจริงจึงเป็นเข็มทิศที่นำไปสู่ความสงบทางจิตใจ.
การเข้าใจธรรมชาติของสิ่งสิ่งนั้นยังเป็นหนทางที่นำเราออกจากภัยของความโกรธ. กล่าวง่ายๆ ก็คือ หากเราเข้าใจธรรมชาติของมนุษย์ป้า, เราก็จะไม่รู้สึกโมโหน้อยลงหรืออาจจะไม่โมโหเลย. มนุษย์ป้าแซงคิวเพราะขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับคุณค่าของการต่อแถว. เมื่อไม่มีความเข้าใจ, ก็เลยทำไปตามสำนึกของตนเอง.
เซเนกาถึงขั้นเชิญชวนให้เราคิดว่า คนชั้นต่ำหรือคนสันดานเลวย่อมทำเรื่องต่ำทรามหรือก่อเรื่องชั่วๆ เพราะมันเป็นธรรมชาติของพวกเขา. เป็นธรรมชาติที่พริกย่อมเผ็ดและเกลือย่อมเค็ม; มีแต่คนโง่เท่านั้นที่โมโหเกลือที่เค็มและพริกที่เผ็ด. การโมโหคนชั้นต่ำที่ทำเรื่องต่ำทรามก็ไม่ต่างจากการโมโหพริกที่เผ็ดหรือเกลือที่เค็ม. สำหรับมนุษย์ป้าก็เช่นกัน.
แต่การไม่โมโหเป็นคนละสิ่งกับการไม่ลงมือทำอะไรสักอย่าง. เราสามารถจัดการมนุษย์ป้าได้โดยที่ไม่จำเป็นต้องรู้สึกโมโห. เซเนกาเห็นว่า ความโกรธนั้นบดบังความสามารถในการคิดและตัดสินใจของเรา. เรามักทำผิดพลาดเวลาโมโห. ดังนั้น, เราสามารถพูดคุยหรือจัดการกับมนุษย์ป้าได้อย่างมีสติกว่าและ ‘เหนือกว่า’ ในทางอารมณ์เมื่อไม่โดนความโกรธครอบงำ.
แล้วคนที่ขับรถเหยียบน้ำกระเด็นสาดใส่เราจนเปียกโชก, เราจะทำอย่างไร?
เซเนกาเสนอว่า หากเขาจงใจเหยียบน้ำใส่เรา, เขาก็เป็นคนเลว, ซึ่งเป็นธรรมชาติของคนเลวที่จะทำเรื่องเลวๆ. ไม่มีประโยชน์ที่จะโมโห, ซึ่งก็จะเป็นไปตามการวิเคราะห์ด้านบนที่ได้กล่าวไปแล้ว. แต่ถ้าเขาไม่ได้มีเจตนาทำเช่นนั้น, เป็นเพียงอุบัติเหตุ, ก็แปลว่าเราไม่ควรโมโหเขาเลยสักนิด.
นอกจากนี้, คนที่ขับรถเหยียบน้ำใส่เรามักขับรถผ่านไปแล้วอย่างรวดเร็ว. การโมโหคนคนนั้นเป็นการโมโหที่สูญเปล่าเพราะเขาไม่ได้มารับรู้ความโมโหของเรา. มีแต่เราที่โดนเผาไหม้ด้วยไฟแห่งความโกรธอยู่เพียงผู้เดียว.
เซเนกากล่าวว่า: “มันช่างโง่เขลาเสียเหลือเกินที่จะโมโหสิ่งเหล่านี้ซึ่งไม่สมควรได้รับความโมโห อีกทั้งมันยังไม่รับรู้ถึงความโมโหของเราอีกด้วย!” สิ่งนี้ยังเป็นจริงเวลาที่เราโมโหรถที่จู่ๆ ก็เสีย, ฝนที่ตกหนักจนทำให้น้ำท่วม และ application ที่เกิดล่มตอนที่เราต้องการโอนเงิน. สิ่งต่างๆ เหล่านั้นไม่รู้สึกรู้สาอะไรด้วยกับเรา; มีแต่เราเท่านั้นที่รับรู้ความโมโหของตัวเราเองและโดนพิษแห่งความโมโหเล่นงานเสียเอง.
สุดท้ายนี้, นักปรัชญาสโตอิกกำชับอยู่เสมอว่า ปรัชญาจะไร้ประโยชน์หากไม่มีการนำไปใช้ในชีวิตจริง. หวังว่าท่านผู้อ่านจะได้รับประโยชน์จากบทความนี้และบทความก่อนหน้าที่ว่าด้วยความโมโห, และสามารถนำความรู้ไปใช้พัฒนา ‘ความสงบ’ ให้กับจิตใจของตัวท่านได้. และดำเนินชีวิตประจำวันได้โดยไม่เป็น โกธาภิภูโต – ผู้ถูกความโกรธครอบงำ.
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
