ปูเสฉวนเป็นปูหรือไม่? และทำไมสัตว์บางชนิดมีแนวโน้มคล้ายปู
(เรียบเรียงโดย สัมโมทิก สวิชญาน)
ตอบสั้นๆก่อนว่า ปูเสฉวนไม่ใช่ปู
อธิบายเพิ่มเติมได้ว่า ปูมีสองแบบ คือ “ปูแท้” กับ “ปูไม่แท้”
ปูแท้ก็เช่น ปูนา ปูม้า ปูแสม ส่วนปูไม่แท้ก็เช่น ปูเสฉวน ปูมะพร้าว ปูจักรพรรดิ
เมื่อประมาณ 3–4 ปีก่อน เกิดมีมในอินเทอร์เน็ตพูดถึงการที่อะไรๆ ก็กลายมาเป็นปู โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเว็บการ์ตูนชื่อดังอย่าง xkcd เอาไปเขียนล้อเลียนเกี่ยวกับการที่สรรพสิ่งในธรรมชาติมีแนวโน้มที่จะวิวัฒนาการไปจบที่หน้าตาเหมือนปู ไม่ว่าจะเริ่มต้นเป็นตัวอะไรก็ตาม
เรื่องนี้เป็นเรื่องจริงหรือเปล่า แล้วจริงขนาดไหน?
ปรากฏการณ์นี้มีจริงๆ โดยศัพท์ชีววิทยาเรียกว่า carcinization (แปลว่า “การกลายเป็นปู” จากภาษากรีกโบราณ karkinos ที่แปลว่า “ปู”) แต่เอาจริงๆมีมก็พูดเว่อไป เพราะปรากฏการณ์นี้ไม่ได้พบเจอกับสัตว์ทุกชนิด แต่เฉพาะกับสัตว์ตระกูล “กุ้ง” เท่านั้น
เรื่องนี้เป็นความมหัศจรรย์อย่างหนึ่งของธรรมชาติ เพราะเป็นตัวอย่างหนึ่งของปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “วิวัฒนาการเบนเข้า” (convergent evolution) ซึ่งเป็นการที่สิ่งมีชีวิตสองจำพวกวิวัฒนาการแยกสายกัน แต่สุดท้ายแล้วดันมีรูปร่างหน้าตาภายนอกหรือความสามารถบางอย่าง มาบรรจบกันที่ความเหมือนโดยบังเอิญ
ออร์เดอร์ “เดคาโพดา” (Decapoda) ได้แก่ [ซ้ายบน : ปู Sally Lightfoot (ปูแท้)] [ขวาบน : ปูมะพร้าว (ปูไม่แท้)] [ซ้ายล่าง : กุ้งพยาบาล] [ขวาล่าง: กุ้งล็อบสเตอร์] ที่มา :wikipedia
ในทางอนุกรมวิธาน กุ้งทุกชนิดที่เราคุ้นเคย ไม่ว่าจะเป็น กุ้งขาว กุ้งกุลาดำ กุ้งแม่น้ำ กุ้งมังกร กุ้งล็อบสเตอร์ ฯลฯ จัดอยู่ใน “ออร์เดอร์” (order) ที่ชื่อว่า “เดคาโพดา” (Decapoda) ซึ่งแปลตรงตัวว่า “สิบเท้า” เพราะพวกมันมี “ขาเดิน” อยู่ห้าคู่บน “ปล้องอก” (thorax) สัตว์ในออร์เดอร์นี้ไม่รวม “เคย” (ที่เอามาทำกะปิ) และกั้งบางชนิด เช่น กั้งตั๊กแตน แต่รวมปูด้วย ทั้งปูแท้และปูไม่แท้
บรรพบุรุษของทั้งปูแท้และปูไม่แท้ จริงๆ แล้วก็คือกุ้งนี่แหละ เป็นกุ้งประเภทที่เน้นเดิน เมื่อเวลาผ่านไปก็วิวัฒนาการแตกสายไปเรื่อยๆ จนมาถึงช่วงต้นยุคจูแรสซิก (Jurassic) ก็แยกสายชัดเจน บางสายกลายเป็นปู บางสายกลายเป็นกุ้งแนวๆ กุ้งล็อบสเตอร์ สั้นบ้างยาวบ้าง
สายปูก็วิวัฒนาการกลายเป็นปูในปัจจุบัน
ปูนา ปูม้า ปูแสม ปูพวกนี้เรียกว่า “ปูแท้” เพราะมาจากสายปูจริงๆ
ส่วนกุ้งแนวๆ กุ้งล็อบสเตอร์ ปัจจุบันก็วิวัฒนาการกลายมาเป็นกุ้งล็อบสเตอร์ กุ้งมังกร กั้งกระดาน เป็นต้น แต่เรื่องยังไม่จบเท่านี้เพราะบางตัว วิวัฒนาการกลายมาเป็นปูเสฉวน ปูมะพร้าว ปูจักรพรรดิ ฯลฯ เลียนแบบสายปูเฉยเลย ปูพวกนี้เลยเรียกว่า “ปูไม่แท้” เพราะวิวัฒนาการคู่ขนานกับสายปู แต่ไม่ใช่ปู
ลักษณะกายวิภาคภายในไม่เหมือนสายปู แต่รูปร่างหน้าตาภายนอกเหมือนปูมากๆ กระบวนการที่กุ้ง “กลายเป็นปู” นี้ นักสัตววิทยาวิทยานาม Lancelot Alexander Borradaile ก็เลยตั้งชื่อไว้ว่าเป็นกระบวนการ Carcinization ในปี ค.ศ. 1916Lancelot Alexander Borradaile
Lancelot Alexander Borradaile (1872-1945) ท่ีมา : Wikipedia
ทำไมกุ้งพวกนี้ถึงวิวัฒนาการมาจนคล้ายกับปู?
คำตอบไม่มีใครรู้แน่ชัด แต่สมมุติฐานที่น่าสนใจก็ เช่น
- กุ้งกกไข่ไว้ที่ท้อง (pleon) ฉะนั้นด้วยความที่เป็นกุ้งเน้นเดิน การที่ตัวหดสั้นป้อมลงแล้ว “เปลือกหัว” (carapace) กลายมาเป็นกระดองกว้างๆแบบปู จึงทำให้ไข่เหล่านี้มีโอกาสอยู่รอดมากขึ้น
- การที่ตัวสั้นๆ ป้อมๆ แล้วเคลื่อนที่แบบซ้ายขวาได้ด้วย ก็เป็นไปได้ว่าทำให้หลบหลีกนักล่าได้ง่ายขึ้น หรือวิ่งไปแอบตามซอกหินได้ง่ายขึ้น เป็นต้น
วิวัฒนาการเบนเข้า ยังมีตัวอย่างอื่นอีกมากมาย โดยพบได้ทั้งในอาณาจักรสัตว์ พืช และเห็ดรา ตัวอย่างที่เป็นที่รู้จักกันดีก็เช่น ความสามารถในการใช้คลื่นเสียงหาตำแหน่งวัตถุ (echolocation) ซึ่งพบได้ทั้งในปลาวาฬและค้างคาว แม้จะเป็นสัตว์ที่แยกสายวิวัฒนาการกันมานานมากๆ แล้วนั่นเอง
อ้างอิง
xkcd ตอนที่ 2314: xkcd.com/2314
เปเปอร์รีวิวเรื่อง carcinization: doi.org/10.1093/biolinnean/blw03
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
