[BETTERCM] เมทฟอร์มิน - ท้องเสีย . .

สำรวจ
ลงทุน
คำถาม

มีบัญชีอยู่แล้ว?หรือ

•

11 มิ.ย. 2023 เวลา 11:04 • สุขภาพ

เมทฟอร์มิน - ท้องเสีย

♉กรณีศึกษา

หญิงอายุ60ปี เป็นเบาหวานชนิดที่2 กินยาควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดเมทฟอร์มิน นาน 18 เดือน เกิดท้องเสียบ้างเป็นบางครั้ง แต่ก็ไม่รุนแรงอะไร เป็นได้สักพักก็หาย ควบคุมอาการได้ แต่มีอยู่ครั้งหนึ่งที่ท้องเสียรุนแรงมาก (floodgate-style diarrhea) ซึ่งถ้ามีอาการอย่างนี้เกิดขึ้น เป็นเรื่องที่ต้องให้ความใส่ใจอย่างมาก

กรณีศึกษาที่สอง

ชายอายุ 76 ปี กินยาเมทฟอร์มินเพื่อควบคุมระดับน้ำตาลในโรคเบาหวานชนิดที่ 2 มานาน 20 ปี วันหนึ่งเกิดอาการท้องเสียอย่างรุนแรง ซึ่งเขาคิดว่าสาเหตุจากอาหารเป็นพิษ หลังจากที่รักษาด้วยตัวเอง อาการก็ยังไม่ดีขึ้น จึงได้ไปพบแพทย์ ซึ่งแพทย์แนะนำให้หยุดยาเมทฟอร์มิน เพิ่มการกินโพรไบโอติกส์ ในที่สุดก็หายท้องเสีย

⁉️❓ทำไมยาควบคุมระดับน้ำตาลในเลือด เมทฟอร์มิน (Metformin) ถึงทำให้ท้องเสีย

😖ท้องเสียเป็นอาการข้างเคียงจากการใช้ยาเมทฟอร์มินที่พบโดยปกติทั่วไป ซึ่งอาการจะค่อยๆดีขึ้น หลังจากใช้ยาไปช่วงหนึ่ง

↗️สาเหตุจากการที่เมทฟอร์มินไปกำจัดน้ำตาลส่วนเกินออกจากร่างกาย ซึ่งน้ำตาลบางส่วนจะขับออกทางลำไส้ ทำให้ลำไส้เคลื่อนไหวมากผิดปกติ จนเกิดท้องเสีย

↗️นอกจากนี้การที่เมทฟอร์มินไปลดการสร้างกลูโคสที่ตับ (gluconeogenesis) ทำให้มี byproduct เป็นกรดแลคติก ซึ่งจะระคายเคืองทางเดินอาหาร จนทำให้เกิดท้องเสียด้วยเช่นกัน

↗️ในระยะหลังจะมีการพูดถึงคำว่าไมโครไบโอม (MICROBIOME) หรือ จุลินทรีย์ธรรมชาติที่อาศัยอยู่ในร่างกายของสิ่งมีชีวิต ซึ่งเมทฟอร์มินจะทำให้ไมโครไบโอมในระบบทางเดินอาหารมีการเปลี่ยนแปลง ซึ่งแบคทีเรียที่รอดอยู่อาทิเช่น Escherichia ก็มีส่วนทำให้เกิดท้องอืด ท้องเสียด้วยเช่นกัน

🎭อาการท้องเสียที่เกิดจากยาเมทฟอร์มิน อาจเกิดขึ้นภายในเวลาไม่กี่วัน ซึ่งจะดีขึ้นเมื่อร่างกายปรับตัวได้ บางรายอาจกินเวลานานเป็นสัปดาห์

ถ้าเกิดท้องเสียอย่างรุนแรงจากยาเมทฟอร์มินควรทำดังนี้

1.กลับไปพบแพทย์ เพื่อปรับขนาดยาให้เหมาะสมที่ร่างกายสามารถทนต่อยาได้ หรือเปลี่ยนไปใช้ยาเมทฟอร์มิน ชนิดออกฤทธิ์นาน ซึ่งจะค่อยๆปล่อยตัวยาออกมา

2.ลดการกินคาร์โบไฮเดรตประเภทแป้งและน้ำตาล อาทิเช่น ขนมปัง ข้าวขาว ขนมหวาน ขนมเค้ก ของมันของทอด ชอกโกแลต พาสต้า น้ำอัดลม

3.เคี้ยวอาหารให้ช้าลง

กินอาหารมื้อเล็กๆจะดีกว่ามื้อใหญ่

กินอาหารเบาๆ ไม่หนักท้อง (bland and light)

ดื่มน้ำเปล่า หรือเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลต่ำ เช่น ชาจีนไม่ใส่น้ำตาล

4.อย่าดื่มเหล้าในปริมาณมาก หรืองดเหล้าไปเลยจะดีมาก

5.งดน้ำผลไม้เกรฟฟรุต จะทำให้มีการสร้างกรดแลคติกเพิ่มขึ้น และทำให้อ้วน

6.งดอาหารที่มีส่วนทำให้เกิดท้องเสีย เช่น กระเทียม หัวหอม ผลิตภัณฑ์จากนม รวมทั้งหลีกเลี่ยงอาหารที่ทำให้เกิดแก็ส ท้องอืด

อาหารที่ควรกินขณะที่ใช้ยาเมทฟอร์มิน

🍎ผลไม้ เช่น แอปเปิล ส้ม กล้วย องุ่น

(ไม่ควรกินกล้วยเกินอาทิตย์ละ 2- 3 ลูก เนื่องจากกล้วยมีคารโบไฮเดรต ที่เพิ่มระดับน้ำตาลได้)

🥦ผักที่ไม่มีแป้งมาก (Nonstarchy vegetables) เช่น บรอคโคลี่ แครอท ผักใบเขียว

🍞คาร์โบไฮเดรตที่มีโมเลกุลเชิงซ้อน (Complex carbohydrate) สามารถแตกตัวและดูดซึมเป็นน้ำตาลในเลือดได้ช้ากว่าคาร์โบไฮเดรตเชิงเดี่ยว อาทิเช่น ข้าวโอ๊ต ข้าวกล้อง ขนมปังธัญพืช (Whole Grain Bread) ที่ทำมาจากเมล็ดพืชต่าง ๆ เช่น ข้าวโอ๊ต ข้าวบาร์เลย์ ข้าวสาลี หรือธัญพืชไม่ขัดสีชนิดต่าง ๆ รวมกัน

🥜ถั่วเมล็ดแห้ง ถั่วเลนทิล เช่น ถั่วเหลือง ถั่วลิสง ถั่วเขียว อัลมอนด์

🍗โปรตีนไขมันต่ำ เช่น อกไก่ เต้าหู้ ปลา ถั่ว

🥑ไขมันดี เช่น อะโวคาโด น้ำมันมะกอก

🍼ดื่มนมไขมันต่ำ เพื่อลดปริมาณคาร์โบไฮเดรตที่อาจทำให้ท้องเสีย หรือใช้นมจากพืชอื่น เช่นนมอัลมอนด์ นมจากถั่วพิสตาชิโอ

👨‍🏫ยาเมทฟอร์มินเป็นยาดีมีประโยชน์ ในกรณีที่เกิดอาการข้างเคียงจากยา อย่างเช่นอาการท้องเสียรุนแรง จึงต้องใส่ใจเป็นพิเศษ การได้รับเกลือแร่ ORS หรือยาหยุดถ่าย Imodium จึงไม่เพียงพอ การแจ้งต่อเภสัชกรร้านยาว่าในขณะนี้กำลังกินยาเมทฟอร์มินอยู่ จึงมีความสำคัญ ซึ่งเภสัชกรจะได้ตระหนักว่า อาการท้องเสียที่เกิดขึ้นอาจเกิดจากผลข้างเคียงของยาเมทฟอร์มินได้เช่นกัน