[Achara Phanurat.blogdit] การเล่นว่าว : นันทนาการจิต อัจฉรา ภาณุรัตน์*

สำรวจ
ลงทุน
คำถาม

มีบัญชีอยู่แล้ว?หรือ

•

27 ก.ค. 2023 เวลา 15:20 • ปรัชญา

การเล่นว่าว : นันทนาการจิต

อัจฉรา ภาณุรัตน์*

คำกล่าวของหลวงปู่สรวงว่า"สรูล"มีความหมายทางวัฒนธรรมการละเล่นพื้นบ้าน ที่ส่งเสริมให้คนเล่นว่าว จนเกิดการเรียนรู้เรื่องลม นอกจากนี้มหกรรมเล่นว่าวจำนวนมากก็มีอิทธิพลให้ลมเปลี่ยนทิศทางและเรียกฝนให้ชาวนาได้ ผู้เล่นว่าวเรียนรู้การเพ่งและกำหนดรู้ด้วยสติ ซึ่งเป็นเทคนิคการสอนธรรมะอีกวิธีหนึ่งที่ใช้ว่าวเป็นรูปธรรมอันมีองค์ประกอบเป็นฟ้าอากาศและเมฆหมอ จากนั้นก็จูงใจให้บุคคลเข้าสู่การพิจารณาภายในเพื่อเรียนรู้ลมภายในร่างกาย ลมหายใจ และฝึกเข้าฌาน ฝึกบ่อยๆจนสามารถพัฒนาเป็นลักขณูปณิฌานต่อไป

...สมัยรัตนโกสินทร์ โดยเฉพาะสมัยรัชกาลที่ 4(พ.ศ.2394 - 2111)พระองค์ทรงเป็นผู้นำพุทธศาสนาไทย และมีฌานและญาณในระดับเจโตปริยญาณ จึงมีพระบรมราชานุญาตให้ประชาชนเล่นว่าวได้อย่างเอิกเกริกในท้องสนามหลวง

.....ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 (2449)ได้มีการจัดการแข่งขันว่าวจุฬาและปักเป้าชิงถ้วยทองคำเป็นรางวัลพระราชทานแด่ผู้ชนะเลิศที่พระราชวังสวนดุสิต ต่อมาก็มีการแข่งขันประจำปี กระทั่งถึงสมัยรัชกาลที่ 6(2453 - 2468)ทรงให้มีการจัดกีฬาว่าวอย่างเอิกเกริก

ฉะนั้นว่าวในทางพุทธศาสนาหรือเฉพาะวิถีไทยวิถีพุทธจึงเป็นฌานกีฬา

ปัจจุบันกีฬาว่าว กลายเป็นการละเล่นหรือประเพณีประจำท้องถิ่นหรือทุกภาคในประเทศไทย จึงมีศิลปประดิษฐ์ว่าวที่หลากหลายรูปแบบและมีชื่อเรียกมากมาย อาทิ ว่าวสองห้อง ว่าวดุ้กดุ่ย ว่าวอีลุ้ม ว่าวอีเพรด ว่าวนกยูง ว่าวงู ว่าวคน ว่าวผีเสื้อ ว่าวหาง ว่าวหัวแตก ว่าวกระดาษ ว่าวใบมะกอก ว่าวปลาโทดโทง ว่าวประทุม ว่าววงเดือน ว่าวปักเป้า ว่าวนก ว่าวหลา ว่าวจุฬา ว่าวกระบอก และว่าวใบไม้ เป็นต้น

ว่าวหรือกีฬาว่าวเป็นฌานกีฬาที่ใช้สอนคนเรื่องจิต เพราะจิตแปลว่าคิด-ก่อเกิด-สวยงาม นอกจากนี้จิตหมายถึงตัวที่จะเป็นตัวคิดหรือตัวที่ทำหน้าที่คิด ในทางพุทธศาสนา จิตคือธรรมชาติที่เป็นนามธรรมชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นเหมือนจุดศูนย์กลางของสิ่งมีชีวิตทุกๆสิ่ง นั่นคือจิตจะสูงหรือต่ำย่อมแล้วแต่สิ่งนั้นๆเป็นสิ่งที่มีชีวิตอยู่ในขั้นไหน เช่น เลว หยาบ หรือ ประณีต อย่างไร จิตมีธรรมชาติเบาและเร็วในการแสดงความรู้สึก

กล่าวคือมันเปลี่ยนแปลงตัวมันเองเมื่อมีอะไรเข้าไปเกี่ยวข้องกับมัน ฉะนั้นจิตจึงแปลว่าผู้ก่อเรื่องหมายความว่าอะไรจะเป็นเรื่องขึ้นได้ก็เพราะจิต นับตั้งแต่ตนเองขึ้นไปในเบื้องต้น และก่อเรื่องต่างๆสืบไปอยู่ไม่รู้จบ จนกว่ามันจะดับสนิทไปอย่างไม่มีเชื้อเหลือ(พจนานุกรมธรรมฉบับพุทธทาส 2554 : 51)

นั่นคือ "สรูล"ในภาษาเขมรและในความหมายของหลวงปู่สรวง คือสบาย(Leisure) บันเทิงธรรม ฌานกีฬา หากเทียบกับอาการของจิตคือ ประภัสสร ปัสสัทธิ โสภณเจตสิกสาธารณจิตเป็นต้น ซึ่งการสอนจิตภาวนาของหลวงปู่สรวงจึงเริ่มจากรูปธรรมสู่นามธรรม สมมุติให้ว่าวเป็นรูปธรรมแสดงอาการของจิต เพราะว่าวมีความเบาและเร็ว ลอยอยู่กลางอากาศและกระทบลม การเล่นว่าวหรือกีฬาว่าวเสมือนการเล่นจิต และถูกใช้เป็นรูปธรรมในการเพ่งและเรียนรู้ลมหายใจเข้าออกและฝึกสติเพื่อเข้าสู่มรรคและผลต่อไป

หนังสืออ้างอิง

พระยาภิรมย์ภักดี(บุญรอด เศรษฐบุตร)(2520)ตำนานว่าวพนัน กรุงเทพ : สำนักพิมพ์วัฒนาพาณิชย์

พจนานุกรมธรรม ฉบับพุทธทาส(2554) กรุงเทพ : ธรรมสภา

อัจฉรา ภาณุรัตน์(2551)ห้องปฏิบัติการไฮเบอร์เนชั่น ยโสธร, สุรินทร์ : RDS PRESS.

* อดีตอธิการบดีมหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์.

.....ประธานกิตติคุณหลักสูตรดุษฎีบัณฑิตใน RDS (SRRU) ประเทศไทย

.....ศาสตราจารย์แห่งมหาวิทยาลัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีเมฆาลัย ประเทศอินเดีย

และประธานจัดงานมหกรรมคติชนวิทยานานาชาติแห่งประเทศไทย (นิติบุคคล โดยมูลนิธิ RDS ประเทศไทย)

โฆษณา

ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน

การเล่นว่าว : นันทนาการจิต

ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน