หลุมโจร (หลุมโจน) คือ หนึ่งในที่สุดของภูมิปัญญาชาวบ้าน
มีบางเรื่องที่อยากเล่า
17 มีนาคม 2567
“หลุมโจร” หรือบางที่เรียก “หลุมโจน” หากพูดถึงคำนี้ ผมเชื่ออย่างมากว่า น้อยคนที่จะเข้าใจว่ามันคืออะไร โดยเฉพาะในคนรุ่นหลังๆ
แต่สำหรับคนในวัยผม หากเป็นเด็กบ้านนอก
โดยเฉพาะในแถบอีสานใต้เราเรียกสิ่งนี้ว่า “มะลุงตรัย” มะลุง = หลุม ตรัย= ปลา เรียกรวมคือ “หลุมดักปลา”
การทำหลุมโจรเพื่อดักปลาไม่ใช่เพียงแค่การขุดหลุมและทำทางลื่นๆให้ปลาหลงเข้ามา
หากแต่เป็นรวมภูมิปัญญาชาวบ้านหลายเรื่องเข้าด้วยกัน
เป็นภูมิปัญญาส่งต่อมานับร้อยปี
เช่นผมเองก็ได้รับการถ่ายทอดเคล็ดลับวิธีการจากคุณตา
สำหรับแถบอีสานใต้แล้ว
ช่วงเวลาการทำหลุมโจรจะเหมาะมากในช่วงหน้าหนาวประมาณเดือนพฤศจิกายน ถึง เดือนธันวาคม ซึ่งเป็นช่วงที่ข้าวในทุ่งนาเริ่มแแตกรวง ลมหนาวเย็นๆเริ่มพักเข้ามา ทำให้น้ำในนาเริ่มแห้งหาย
และนี่เป็นสัญาณให้ปลาสารพัดชนิดที่อยู่ในท้องนาจะต้องเริ่มหาที่พำนักหลังออกมาผจญภัยในท้องทุ่ง
ที่ที่เหมาะที่สุดคือ หนองน้ำกว้างลึกมีนำ้ขังตลอดปีไม่มีแห้งหาย
เป็นเรื่องสำคัญที่คนทำหลุมโจรต้องเข้าใจ
ดังนั้น จุดเริ่มแรกของการทำหลุมโจรคือ
เริ่มจากในช่วงบ่ายๆแดดแรงๆ
บรรดามือทำหลุมโจรจะเดินทางกันเป็นคู่ๆหรือไปเป็นกลุ่มพร้อมกับถังพลาสติกหรือถังสังกะสี
ไปยังหนองน้ำเก่าแก่ที่ไท่เคยมีนำ้แห้งหายเลยนับเป็นสิบปี เพื่อไปดำน้ำโกยดินโคลนใส่ถัง
เพราะดินโคลนพวกนี้จะมีกลิ่นจำเพาะที่ทำให้ปลาหลงเข้าใจว่า พวกมันได้เข้าใกล้หนองน้ำที่มีความกว้างใหญ่มีน้ำอยู่หลากล้น
เมื่อเราได้ดินโคลนมาแล้ว
เราก็จะไปหาทำเลที่เป็นทุ่งนาของเรา
เลือกหาคันนาที่มีความกว้าง มีทางเข้าได้อย่างน้อยสองทาง
แล้วเริ่มขุดหลุมโดยจะต้องทำให้ก้นหลุมมีความเว้าเข้าไป
จากนั้น ถางหญ้าทำทางขึ้นที่ลื่นเรียบจากปากหลุมลงไปในท้องนาที่มีน้ำปริ่มๆ
เมื่อการทำหลุมจบเรียบร้อย ก็ควักเอาดินโคลนที่เราไปดำน้ำเก็บเอามา มาทาที่ทางขึ้นที่ทำไว้แล้วสะบัดดินโคลนบางส่วนลงในน้ำเพื่อให้ปลาได้กลิ่นไอดินแล้วว่ายเข้ามา
เมื่อปลามาเห็นทางเข้าหลุม
ก็จะแถกตัวมาตามทางลงหลุมที่เราทำเอาไว้
พอเราทำหลุมโจรเสร็จก็เกือบหกโมงเย็นแล้ว
จะได้ประมาณ 7-10 หลุม แล้วแต่ทำเลที่เหมาะสม
จากนั้นเราก็กลับมารับประทานอาหารเย็น
แล้วเตรียมอุปกรณ์ไปนอนที่เถียงนา โดยเฉพาะไฟฉายหรือตะเกียง
ที่เถียงนา
เราจะนอนฟังเสียงลมหนาวพัดยอดตาล เสียงกบเขียดระงมทุ่ง กะเวลาเอาทุกประมาณ 3-4 ชั่วโมง เดินไปที่หลุมโจรที่เราทำไว้
เพื่อไปเก็บปลามาใส่ข้อง
คนหนึ่งจะเดิน 3-4 รอบก็ฟ้าสว่าง
เราก็จะเดินทางกลับบ้านพร้อมข้องใส่ปลาขนาดใหญ่ที่อัดแน่นด้วยปลาสารพัดชนิด
มาให้แม่แยกขังเอาไว้ทยอยทำกับข้าวหรือทำเป็นปลาแห้ง ปลาร้าเอาไว้ให้รับประทานได้นานๆ
ผมไม่รู้ว่า การทำหลุมโจรแถวบ้านที่ชนบทที่ผมอยู่ ค่อยๆหายไปตั้งแต่เมื่อไหร่
แต่ทุกครั้งที่ผมได้กลับบ้าน
แล้วไปเดินในท้องทุ่งนายามข้าวออกรวง
กิจกรรมการทำหลุมโจรหรือมะลุงตรัย
จะยังแจ่มชัดอยู่ในห้วงคิดทุกครั้งไป
Credit photo มูลนิธิหมอชาวบ้าน
#หลุมโจรดักปลา
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
