🪨"เซน (Zen)" ถ่ายทอดไม่ได้ เกินกว่าความเข้าใจในระบบภาษา
คติของเซน คือ ไม่พึ่งพาคำพูด เป็นเรื่องส่วนบุคคล เรื่องส่วนตัว อยู่กับปัจเจกบุคคล ทุกสิ่งที่สำคัญต่อการฝึกฝนและวิถีชีวิตนั้นสนับสนุนโดยประสบการณ์ตรงของตนเอง
คำพูดและตัวอักษรเป็นสิ่งกีดขวางในเซน ชีวิตเราจดจำคำต่างๆ เล่นแร่แปรธาตุกับแนวคิด แสดงตรรกะ แล้วหวนคิดว่าเราฉลาด แต่รูปแบบของปัญญาเช่นนี้ไม่เคยเป็นประโยชน์เมื่อจำเป็นต้องอยู่กับความจริงในชีวิต
🔹เซนมีหลักการอยู่ในประโยคที่ว่า “หนึ่งเดียวในทั้งหมด และทั้งหมดในหนึ่งเดียว (One in all and All in one)”
ประโยคข้างต้นไม่ได้หมายความว่ามีอะไรที่เป็นหนึ่ง หรือมีอะไรเป็นทั้งหมด เซนทั้งไม่ตระหนักถึงหนึ่งเดียว และไม่ตระหนักถึงทั้งหมดในฐานะสิ่งที่แยกออกจากอีกสิ่งหนึ่ง เราต้องทำความเข้าใจองค์รวมในฐานะข้อเท็จจริงสูงสุดและไม่มีการแยกแยะเอาองค์ประกอบออกมาวิเคราะห์ หนึ่งเดียวนั้นเป็นสิ่งเดียวกับสิ่งอื่นๆ ของสองสิ่งไม่เคยถูกจับแยกออกจากกัน
🌒“เมื่อเราเห็นพระจันทร์ เรารู้ว่านั่นคือพระจันทร์ นั่นก็เพียงพอแล้ว”
🔹เซนยกย่องประสบการณ์และปฏิเสธที่จะผูกตัวเองเข้ากับระบบปรัชญา สิ่งต่างๆมีอยู่ในความว่างเปล่า (สุญญตา) และความเป็นเช่นนั้น (ตถตา)
ความเป็นเช่นนั้น คือความว่างเปล่า
ตถตา เป็น สุญญตา
สุญญตา เป็น ตถตา
ความว่างเปล่า (สุญญตา) เป็นโลกของสิ่งสูงสุด
ความเป็นเช่นนั้น (ตถตา) เป็นโลกเฉพาะเจาะจง
ข้อเท็จจริงทางประสบการณ์ถูกยอมรับในแบบที่มันเป็น ทุกอย่างล้วนว่างเปล่านั้นไม่ใช่ในแง่ที่เกี่ยวข้องกับอะไรทั้งสิ้น แต่เป็นแง่สิ่งสูงสุด ความว่างเปล่าอันเป็นที่สุดไม่ใช่แนวคิดที่เข้าถึงได้โดยการวิเคราะห์เชิงตรรกะเหตุผล แต่เข้าถึงได้ด้วยข้อเท็จจริงของประสบการณ์
สำหรับเซน การใช้คำพูดนำความยุ่งยากหนึ่ง สู่ความยุ่งยากหนึ่งโดยไม่มีที่สิ้นสุด วิธีอันมีประสิทธิภาพที่สุดที่จะทำให้ตระหนักรู้ เกิดประสบการณ์ของความเข้าใจ คือเราต้องตื่นจากความง่วงเหงาของตรรกะ ไม่มีอะไรจะแสดงภาพของจิต ได้ดีไปกว่าการยืนยันว่า
“สิ่งนั้นเป็นสิ่งนั้น” ซึ่งคือข้อเท็จจริงสุดท้ายของประสบการณ์
ขอบคุณบางส่วนจากหนังสือ
Zen and Japanese culture : Daisetsu Suzuki, 1936
เซนและวัฒนธรรมญี่ปุ่น
ผู้เขียน : ไดเซสึ สุซุกิ (Daisetsu Suzuki)
ผู้แปล : ชัยยศ อิษฎ์วรพันธุ์
สำนักพิมพ์ : บิ, 2016
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
