‘ฮิรายามะ’
พนักงานทำความสะอาดห้องน้ำสาธารณะในกรุงโตเกียว เป็นอีกตัวละครหนึ่งในภาพยนตร์ญี่ปุ่น (Perfect Days, 2023) ที่ถ่ายทอดความสันโดษหรือความว่าง ตามหลักพุทธเซน (Zen) และแนวคิดพื้นฐานแห่งความบกพร่องหรือไร้จริตแบบ ‘วะบิ สะบิ (wabi-sabi)’ ออกมาได้อย่างชัดเจน เพื่อให้เราสัมผัสแง่งาม หรือ รากทางวัฒนธรรมญี่ปุ่น ได้อย่างง่ายดายมากยิ่งขึ้น
สำหรับผู้ชมอย่างเราๆ “ไม่รัก ก็เกลียด” คงเป็นคำอธิบายองค์ประกอบสำคัญของภาพยนตร์ญี่ปุ่นที่มักดำเนินเรื่องอย่างเนิบช้า เงียบสงบ และสงวนท่าที
ดั่งบางประโยคในหนังสือ ‘Zen and Japanese culture’ (Daisetsu Suzuki, 1936) ฉบับแปลไทยโดย ‘ชัยยศ อิษฎ์วรพันธุ์’ ที่ว่า คติของเซน คือไม่พึ่งพาคำพูด เป็นเรื่องส่วนบุคคล เรื่องส่วนตัว อยู่กับปัจเจกบุคคล ทุกสิ่งที่สำคัญต่อการฝึกฝนและวิถีชีวิตนั้นสนับสนุนโดยประสบการณ์ตรงของตนเอง
คำพูดและตัวอักษรเป็นสิ่งกีดขวางในเซน ชีวิตเราจดจำคำต่างๆ เล่นแร่แปรธาตุกับแนวคิด แสดงตรรกะ แล้วหวนคิดว่าเราฉลาด แต่รูปแบบของปัญญาเช่นนี้ไม่เคยเป็นประโยชน์เมื่อจำเป็นต้องอยู่กับความจริงในชีวิต ตลอดความยาวของภาพยนตร์เรื่องนี้ เราแทบไม่เห็น ‘ฮิรายามะ’ ปริปาก เขามักสื่อสารผ่านการกระทำเสมอ
เซนเพ่งพินิจไปยังจิตวิญญาณ และความขาดแคลนหรือความไม่สมบูรณ์นั้นแสดงออกถึงจิตวิญญาณได้ดีกว่าตามความเชื่อของเซน ‘ฮิรายามะ’ ไม่ค่อยใส่ใจต่อเรื่องราวรอบตัว ไม่ใส่ใจต่อวิถีปฏิบัติหรือความธรรมเนียมอื่นใดที่ทำตามๆกันมาในสังคมสักเท่าไหร่ ใช้ชีวิตสวนทางกับค่านิยมหลักทางสังคมที่แสดงออกผ่านอาชีพการงานของเขา
เซนใส่ใจความสันโดษ ความโดดเดี่ยว ตัดอะไรที่ไม่จำเป็นออกไปให้หมด เท่าที่จะเป็นไปได้ มีชีวิตทางโลกแบบไม่ผูกพันกับสิ่งหนึ่งสิ่งใด ความโดดเดี่ยวเป็นที่สุด จะอยู่ในทุกอย่าง ทุกฉากทุกตอนในภาพยนตร์เรื่องนี้ดำเนินเรื่องผ่านกิจวัตรประจำวันซ้ำๆของฮิรายามะ และตอกย้ำเรื่องความสันโดษอย่างเจนจัด
ฮิรายามะ ไม่ใช่เพียงแค่ชายวัยกลางคนที่ใช้ชีวิตอย่างโดดเดี่ยว แต่เขาซาบซึ้งสภาวะสันโดษ
‘วะบิ (wabi’) คือความยากจน ไม่อยู่ในกระแสสังคม ไม่พึ่งพาสิ่งหนึ่งสิ่งใดในทางโลก แต่ภายในยังคงตระหนักถึงสิ่งทรงคุณค่าสูงสุด พึงพอใจอย่างเงียบๆ พินิจพิจารณาธรรมชาติ เพียงพึงพอใจกับโลกโดยส่วนใหญ่ก็สามารถมอบแรงบันดาลใจได้แล้วสำหรับเรา ฉากในภาพยนตร์มักฉายภาพฮิรายามะนั่งอยู่บนม้านั่งในสวนสาธารณะ ดื่มด่ำช่วงเวลา ณ ขณะหนึ่ง
‘ความงาม’ ไม่จำเป็นต้องมาจากสิ่งสมบูรณ์แบบ ‘สะบิ (sabi)’ คือความเหงา ความโดดเดี่ยว สัมพันธ์กับการมีสมาธิไตร่ตรอง ไม่ต้องการความหรูหราฟู่ฟ่า ซึ่งวิธีคิดเรื่องความโดดเดี่ยวนั้นเป็นของโลกตะวันออก ไม่พบนักในแนวคิดแบบตะวันตก
เซนยกย่องประสบการณ์ และปฏิเสธที่จะผูกตัวเองเข้ากับระบบปรัชญา สิ่งต่างๆนั้นมีอยู่ในความว่างเปล่า (สุญญตา) และความเป็นเช่นนั้น (ตถตา)
ความเป็นเช่นนั้น คือความว่างเปล่า
ตถตา เป็น สุญญตา
สุญญตา เป็น ตถตา
ความว่างเปล่า (สุญญตา) เป็นโลกของสิ่งสูงสุด
ความเป็นเช่นนั้น (ตถตา) เป็นโลกเฉพาะเจาะจง
ข้อเท็จจริงทางประสบการณ์ถูกยอมรับในแบบที่มันเป็น ทุกอย่างล้วนว่างเปล่านั้นไม่ใช่ในแง่ที่เกี่ยวข้องกับอะไรทั้งสิ้น แต่เป็นแง่สิ่งสูงสุด ความว่างเปล่าอันเป็นที่สุดไม่ใช่แนวคิดที่เข้าถึงได้โดยการวิเคราะห์เชิงตรรกะเหตุผล แต่เข้าถึงได้ด้วยข้อเท็จจริงของประสบการณ์
📌“ให้ความสำคัญกับช่วงเวลา ณ ขณะหนึ่ง มุ่งเน้นที่ความว่าง และความเป็นเช่นนั้นเอง” อาจเป็นสิ่งที่เราได้เรียนรู้จาก ‘ฮิรายามะซัง’ ผ่านกรอบเลนส์ของเซน
💭今度は今度。今は今。
💭“คราวหน้าก็คือคราวหน้า ตอนนี้ก็คือ ตอนนี้”
ประโยคอันเปี่ยมไปด้วยหลักคิดที่ฮิรายามะกล่าวตอบหลานสาวนั้นกระจ่างชัดอยู่ในความทรงจำของใครหลายๆคน
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
