🤐ยาที่ทำให้ปากแห้ง (Drug-Induced Xerostomia)
ภาวะปากแห้ง (Xerostomia) เป็นผลข้างเคียงที่พบบ่อยจากยาหลายชนิด เนื่องจากยับยั้งการทำงานของต่อมน้ำลาย ทำให้ผลิตน้ำลายน้อยลง แม้ดูเหมือนเป็นปัญหาเล็กน้อย แต่หากไม่ได้รับการดูแล อาจนำไปสู่ ฟันผุ โรคเหงือก การติดเชื้อในช่องปาก และ คุณภาพชีวิตที่ลดลง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่มักประสบปัญหานี้บ่อยกว่าวัยอื่น
🗣️อาการและผลกระทบจากภาวะปากแห้ง
น้ำลายมีหน้าที่หล่อลื่นช่องปาก ลดกรดจากแบคทีเรีย และชะล้างเศษอาหาร หากขาดน้ำลายอาจทำให้เกิด:
✅ เยื่อบุปากแห้ง แห้งติด
✅ เสี่ยงฟันผุและโรคเหงือกเพิ่มขึ้น
✅ กลืนหรือพูดลำบาก
✅ กลิ่นปาก (Halitosis)
✅ ติดเชื้อราในปาก (Oral Candidiasis)
✅ มุมปากแตก (Angular Cheilitis)
นอกจากนี้ยังส่งผลต่อ การนอนหลับ การกินอาหาร และ ความมั่นใจ
💊กลุ่มยาที่ทำให้ปากแห้งบ่อยที่สุด
1. ยาต้านโคลิเนอร์จิก (Anticholinergics)
- กลไก: ยับยั้งสาร acetylcholine ซึ่งกระตุ้นการผลิตน้ำลาย
- ตัวอย่างยา:
- ยาแก้แพ้ (Diphenhydramine, Chlorpheniramine)
- Antimuscarinic drugs (Tolterodine, Oxybutynin)
- ยาคลายกล้ามเนื้อเรียบ Hyoscine
- ยารักษาโรคพาร์กินสัน (Trihexyphenidyl)
- อะโทรพีน (Atropine)
2. ยากล่อมประสาทและยาต้านซึมเศร้า
- SSRIs/SNRIs (Fluoxetine, Sertraline, Venlafaxine)
- Tricyclic Antidepressants (Amitriptyline, Imipramine) → ทำให้ปากแห้งรุนแรง
3. ยาลดความดันโลหิต
- ยาขับปัสสาวะ (Furosemide, Hydrochlorothiazide) → ทำให้ร่างกายขาดน้ำ
- Beta-blockers (Propranolol, Atenolol)
- Alpha-blockers (Prazosin, Clonidine)
4. ยาแก้ปวดกลุ่ม opioids
- Morphine, Codeine, Tramadol
5. ยารักษาสิว (กลุ่มเรตินอยด์)
- Isotretinoin (ยาควบคุมสิว) → ทำให้น้ำลายและน้ำตาลดลง
6. ยารักษามะเร็ง (เคมีบำบัด) และรังสีรักษา
- เคมีบำบัดบางชนิดทำลายต่อมน้ำลาย เช่น 5 - fluorouracil
- รังสีรักษาที่ศีรษะ-คอ → ทำลายต่อมน้ำลาย ทำให้ปากแห้งชั่วคราวหรือถาวร
7. ยาลดกรด (PPIs) และยาต้านฮิสตามีนรุ่นเก่า
- Omeprazole, Ranitidine
- ยาแก้แพ้รุ่นเก่า (เช่น Brompheniramine)
ยาอื่นๆ เช่น ยาเบาหวาน (Metformin)
⭕สาเหตุอื่นๆ
- การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน
หญิงตั้งครรภ์: จากฮอร์โมนหรืออาการแพ้ท้อง
วัยหมดประจำเดือน: ระดับเอสโตรเจนลดลง
- อายุมากขึ้น (ต่อมน้ำลายทำงานลดลง)
- โรคภูมิต้านตนเอง เช่น โรค Sjögren’s syndrome ที่โจมตีต่อมน้ำลายโดยตรง
- โรคบางชนิด เช่น โรคเบาหวาน หรือ โควิด-19 อาจกระทบต่อมน้ำลายโดยตรง หรือจากยารักษา
- ภาวะขาดน้ำ จากการดื่มน้ำน้อย หรือเสียเหงื่อมาก
- การหายใจทางปาก หรือ การใช้เครื่อง CPAP ในผู้ที่หยุดหายใจขณะหลับ อาจทำให้ปากแห้ง
- พฤติกรรม เช่น การสูบบุหรี่ สารนิโคตินลดการผลิตน้ำลายและเพิ่มการระคายเคืองในช่องปาก
😱ผลกระทบจากภาวะปากแห้ง
- เพิ่มความเสี่ยงฟันผุ (น้ำลายช่วยล้างแบคทีเรีย)
- กลืนอาหารลำบาก
- ติดเชื้อง่าย เช่น โรคเชื้อราในปาก
- ปากแตก ลิ้นเป็นแผล
🧑🔬การวินิจฉัย ทันตแพทย์จะประเมินจาก:
- ประวัติยาและโรคประจำตัว
- ตรวจปริมาณน้ำลาย (Salivary Flow Test)
- ปกติ: > 0.2 มล./นาที
- ปานกลาง: 0.1–0.2 มล./นาที
- รุนแรง: < 0.1 มล./นาที
🔰แนวทางการรักษา
1. การรักษาเบื้องต้น (First-line Treatment)
- อมลูกอมหรือเคี้ยวหมากฝรั่งไร้น้ำตาล เพื่อกระตุ้นน้ำลาย
- ใช้น้ำลายเทียม (Artificial Saliva)
- บ้วนปากด้วยน้ำเกลือหรือน้ำผสมเบกกิ้งโซดา
- ปรับพฤติกรรม:
- ดื่มน้ำมากขึ้น
- ใช้เครื่องเพิ่มความชื้นในห้อง
- หลีกเลี่ยงกาแฟ แอลกอฮอล์ บุหรี่
2. การใช้ฟลูออไรด์ป้องกันฟันผุ
- ทาฟลูออไรด์ทุก 3-6 เดือน
- ใช้ยาสีฟันหรือฟลูออไรด์เจลเข้มข้น
3. การรักษาระดับสูง (Second-line Treatment)
หากอาการไม่ดีขึ้น อาจพิจารณา ยาเพิ่มการผลิตน้ำลาย
- Cevimeline (กระตุ้นการผลิตน้ำลาย) → สำหรับผู้ป่วย Sjögren’s syndrome
- Pilocarpine → ใช้ในผู้ป่วยที่ได้รับรังสีรักษาบริเวณศีรษะและคอ
⚠️ ข้อควรระวัง: ยากลุ่มนี้มีผลข้างเคียง เช่น เหงื่อออกมาก คลื่นไส้
- ในกรณีรุนแรง ควรปรึกษาแพทย์หูคอจมูก (ENT)
❗ยาหลายชนิด โดยเฉพาะ ยาต้านโคลิเนอร์จิก ยาซึมเศร้า และยาลดความดัน มักทำให้ปากแห้ง หากปากแห้งรุนแรง มีแผลในปาก หรือรบกวนชีวิตประจำวัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อปรับยา 💊🚰
😀มีปัญหาเรื่องการใช้ยา เชิญปรึกษาเภสัชกรประจำร้านยา
💢Drug-Induced Dry Mouth, Pharmacy Times, November 2011
Xerostomia Treatment Guidelines for 2025: How to Treat Dry Mouth, Jul 25, 2025
Dry Mouth: Its Etiology, Symptoms, and Strategies for Management, Pharmacy Times, March 14, 2025
📕อ่านเพิ่มเติม
Oral Medicine - Update for the dental practitioner. Dry mouth and disorders of salivation, British dental journal official journal of the British Dental Association: November 2005
Salivary dysfunction caused by medication usage, Physiology International, July 2020
Xerostomia_ What Is It, Causes, Treatment, and More _ Osmosis
.
BETTERCM 2025.08.07
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
