ย้อนตำนาน 110 ปี บ้านหิมพานต์ จากคฤหาสน์หรู สู่ “วชิรพยาบาล”
กำเนิดคฤหาสน์พระสรรพการหิรัญกิจ
หากย้อนเวลากลับไปกว่าหนึ่งศตวรรษ พื้นที่ซึ่งปัจจุบันคือ วชิรพยาบาล เคยเป็นที่ตั้งของคฤหาสน์โอ่อ่าในนาม “บ้านหิมพานต์” หรือ “บ้านพระสรรพการหิรัญกิจ” (เชย อิศรภักดี) คฤหาสน์สีเหลืองสไตล์นีโอคลาสสิกผสมผสานองค์ประกอบโกธิกและอาร์ตนูโว ฝีมือช่างอิตาเลียนในสมัยรัชกาลที่ 5 ใช้เวลาก่อสร้างระหว่าง พ.ศ. 2448–2451
อาคารหลักประกอบด้วย ตึกพระสรรพการหิรัญกิจ และ ตึกคุณทรัพย์ (ภรรยา) ซึ่งต่อมาเป็นที่รู้จักในนาม “ตึกเหลือง” และ “ตึกชมพู” รายล้อมด้วยสวนกว้างใหญ่ เขาดิน ถ้ำจำลอง สระว่ายน้ำ และสิ่งปลูกสร้างเพื่อความบันเทิง เช่น โรงละคร กรงสัตว์ และกระโจมพักผ่อน
คฤหาสน์และสวนนี้กินพื้นที่กว่า 16,000 ตารางวา มีคลองและกำแพงล้อมรอบ มีประตูเชื่อมถนนสามเสนและแม่น้ำเจ้าพระยา โดยเฉพาะ “ประตูนาค” ทางน้ำที่เป็นเอกลักษณ์
ป๊ากสามเสน : สวนสำราญแห่งพระนคร
ด้านหลังคฤหาสน์ พระสรรพการได้สร้างสวนขนาดใหญ่ชื่อ “ป๊ากสามเสน” เปิดใช้อย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451 โดยสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เสนาบดีกระทรวงมหาดไทยในขณะนั้นเสด็จมาเป็นประธาน
“ป๊ากสามเสน” ถูกออกแบบให้เป็นพื้นที่พักผ่อนหย่อนใจแบบตะวันตก มีทั้งสวนไม้หอม โรงกาแฟ โรงหมากพลูบุหรี่ สนามหญ้า เรือพายในคลองและสระน้ำ รวมทั้งกระโจมบนยอดเขา ให้บรรยากาศเสมือนรีสอร์ตในยุคปัจจุบัน
ที่นี่จึงกลายเป็น แหล่งพบปะสังสรรค์ของผู้ดีพระนคร ค่าผ่านประตูคนละ 1 บาท หรือเหมาจ่ายรายปีแบบเหรียญทอง 200 บาท และเหรียญเงิน 100 บาท ส่วนโรงละครยุโรปโอ่อ่ามีการแสดงมหรสพหลากหลาย ตั้งแต่งิ้ว ลิเก เพลงฉ่อย ละครพูด ไปจนถึงการฉายหนังจากยุโรป
ความงดงามและความอลังการนี้ทำให้หนังสือ Twentieth Century Impressions of Siam (1908) บันทึกไว้ว่า บ้านหิมพานต์เป็น “สถานที่รองเพียงพระบรมมหาราชวัง” เท่านั้น
ป๊ากสามเสน : สวนสนุกและชีวิตยามค่ำคืน
สิ่งที่ทำให้ป๊ากสามเสนมีความพิเศษยิ่ง คือการเป็น พื้นที่สวนสนุกยามค่ำคืนแห่งแรกๆ ของกรุงเทพฯ เปิดบริการตั้งแต่เช้าจนถึงเที่ยงคืน มีน้ำพุประดับ เครื่องทอง ถ้ำจำลองพร้อมพระพุทธรูป และการแสดงภาพยนตร์ยุโรปทุกคืนวันอังคารและพฤหัสบดี
ถึงแม้จะเปิดให้ประชาชนเข้าชม แต่ด้วยค่าผ่านประตูที่สูงเมื่อเทียบกับรายได้ของสามัญชน และข้อจำกัดด้านการเดินทาง (รถรางหมดตั้งแต่สองทุ่ม) ทำให้ผู้ใช้บริการหลักยังคงเป็นกลุ่มชนชั้นนำ อย่างไรก็ตาม ป๊ากสามเสนก็ถือเป็น ต้นแบบของพื้นที่สาธารณะเพื่อความสำราญยามค่ำคืน ก่อนที่จะมีสวนลุมพินีในทศวรรษ 2460
ชีวิตและรสนิยมของ “พระสรรพการหิรัญกิจ”
พระสรรพการหิรัญกิจ (เชย อิศรภักดี) เป็นบุตรพระพรหมาภิบาล สำเร็จการศึกษาแล้วเข้ารับราชการกว่า 10 ปี ก่อนผันตัวเป็นผู้จัดการ แบงก์สยามกัมมาจลทุนจำกัด (ต่อมาคือธนาคารไทยพาณิชย์) และมีบทบาทสำคัญในวงการการเงินสยาม
นอกจากเป็นนักธุรกิจ พระสรรพการยังเป็น นักสะสมตัวยง ทั้งศิลปะ ของเก่า หนังสือ และเครื่องใช้หรูหราที่สั่งตรงจากอังกฤษ รสนิยมสูงส่งของท่านทำให้คฤหาสน์และสวนหิมพานต์งดงามประหนึ่งพระราชวัง
อย่างไรก็ดี การดำเนินธุรกิจธนาคารผิดพลาดทำให้ท่านถูกฟ้องล้มละลายและถอดยศใน พ.ศ. 2453 ต่อมาทรงกลับเข้ารับราชการด้านกฎหมาย ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระอรรถวสิษฐสุธี และเป็นที่ยกย่องว่าเป็นทนายความผู้มีไหวพริบปราดเปรื่อง
แม้ไม่เคยไปยุโรป แต่ท่านเรียนภาษาอังกฤษด้วยตนเองจนสื่อสารได้อย่างคล่องแคล่ว และปลูกฝังลูกหลานให้มีรสนิยมและการศึกษาในแบบสากล
บั้นปลายชีวิตของท่านเรียบง่าย สมถะ และสงบ รักษาเกียรติไว้จนอวสาน
การสิ้นสุดและมรดกที่คงอยู่
แม้บ้านหิมพานต์และป๊ากสามเสนจะเปิดใช้งานได้เพียง 2–3 ปี แต่เรื่องราวของที่นี่สะท้อนถึง ความเปลี่ยนแปลงของกรุงเทพฯ สู่ความทันสมัย และการก้าวสู่พื้นที่สาธารณะแห่งแรกของสังคมไทย
หลังพระสรรพการล้มละลาย รัชกาลที่ 6 ได้ทรงพระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ซื้อพื้นที่และสิ่งปลูกสร้างเมื่อ พ.ศ. 2453 เพื่อก่อตั้งเป็น “วชิรพยาบาล” อันเป็นประโยชน์แก่สาธารณะ
ปัจจุบัน ตึกเหลือง (อาคารวชิรานุสรณ์) ยังคงได้รับการอนุรักษ์และบูรณะอย่างงดงาม กลายเป็นพิพิธภัณฑ์ที่เล่าขานประวัติศาสตร์จากคฤหาสน์หรูแห่งป่าหิมพานต์ สู่โรงพยาบาลสำคัญกลางกรุงเทพฯ เป็นหลักฐานเชื่อมโยงอดีตและปัจจุบันให้ผู้คนได้ระลึกถึง
✨ เรื่องราว “บ้านหิมพานต์” ไม่เพียงเป็นตำนานคฤหาสน์หรู หากยังเป็นกระจกสะท้อนวิถีชีวิต รสนิยม และการเปลี่ยนผ่านของสยามสู่ความทันสมัย เป็นประวัติศาสตร์ที่ควรค่าแก่การจดจำ
- 2
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
