พฤติกรรมการหลีกเลี่ยง (Avoidant Behavior )
เคยบ้างหรือเปล่าที่รู้สึกอยากจะหลีกหนี หรือปฎิเสธการอยู่ในสถานการณ์บางอย่าง และมักจะเป็นพฤติกรรมแบบนี้บ่อยครั้ง แบบอัติโนมัติ เป็นรูปแบบการรับมือแบบเดิมๆ ของเราเอง พฤติกรรมแบบนี้เราเรียกว่า "พฤติกรรมการหลีกเลี่ยง (Avoidant Behavior ) " มันไม่ได้เป็นพฤติกรรมที่เลวร้ายอะไร หลายครั้งมันก็สามารถช่วยให้เราผ่านพ้นเรื่องราวที่เราอาจจะมองว่าเป็นภัยคุกคามเราได้ แต่หากเราใช้วิธีการรับมือแบบนี้อย่างไม่ถูกต้องนักในระยะยาวจะส่งผลไม่ดีกับตัวเรา มารู้จักกับรูปแบบพฤติกรรมหลีกเลี่ยงนี้กัน
😣 พฤติกรรมการหลีกเลี่ยง (Avoidant Behavior )
เป็นรูปแบบพฤติกรรมที่บุคคลพยายาม หนี หลีกเลี่ยง หรือปฏิเสธ สถานการณ์ที่ตนมองว่าเป็นภัยคุกคาม ไม่สบายใจ หรือสร้างความเครียด โดยเป็นกลไกการป้องกันตัวเอง (Coping Strategy) แบบหนึ่ง ซึ่งอาจเกิดจากทั้ง ปัจจัยทางชีวภาพ จิตใจ และสิ่งแวดล้อม มาลองทำความเข้าใจกันค่ะ
🌀มุมมองทางจิตวิทยา (Psychological Perspective)
1. การเรียนรู้จากอดีต (Conditioning & Learning)
Classical Conditioning
หากในอดีตบุคคลเผชิญสถานการณ์ที่ก่อให้เกิดความเครียด ความกลัว หรือความเจ็บปวด สมองจะเชื่อมโยงสถานการณ์นั้นกับความรู้สึกลบ
→ เมื่อเจอสถานการณ์คล้ายเดิมอีกครั้ง สมองจะกระตุ้นความรู้สึกกลัวโดยอัตโนมัติ ทำให้ เลือกหลีกเลี่ยง
เช่น เคยถูกตำหนิรุนแรงในการพรีเซนต์ → ครั้งต่อไปไม่อยากขึ้นพูด
Operant Conditioning (Negative Reinforcement)
เมื่อหลีกเลี่ยงแล้ว ความไม่สบายใจลดลง → สมองรับรู้ว่าการหลีกเลี่ยงช่วย “แก้ปัญหาได้”
→ พฤติกรรมนี้จึงถูก เสริมแรงให้เกิดซ้ำ
เช่น ไม่ไปประชุมเพราะกังวล → ความกังวลหายไป → ยิ่งตอกย้ำให้หลีกเลี่ยงมากขึ้น
2 กลไกป้องกันตนเอง (Defense Mechanism)
เกิดจากความขัดแย้งภายในจิตใจ (เช่น ความกลัว, ความรู้สึกผิด)
บุคคลจึงใช้ “การหลีกเลี่ยง” เพื่อปกป้องตัวเองจากอารมณ์ที่เจ็บปวด
เช่น การปฏิเสธ (Denial) หรือการเพิกเฉยต่อปัญหา (Suppression)
3 Cognitive-Behavioral Model
ความคิดบิดเบือน (Cognitive Distortion) ทำให้ประเมินสถานการณ์เกินจริง
เช่น คิดว่า “ถ้าฉันพลาดครั้งเดียว แปลว่าฉันล้มเหลวทั้งหมด” → กังวลจนไม่กล้าเผชิญ
นำไปสู่ Avoidance Cycle:
ความคิดลบ → ความกลัว → หลีกเลี่ยง → ไม่ได้เรียนรู้ว่าสถานการณ์นั้นอาจไม่อันตรายจริง → ความกลัวเพิ่มขึ้น
🌀 มุมมองทางสมองและชีววิทยา (Neuroscience & Biological Perspective)
Amygdala (ศูนย์กลางอารมณ์กลัว) ทำงานมากเกินไป → ทำให้สมองตอบสนองด้วย Fight-Flight-Freeze
เมื่อการ “สู้” (Fight) หรือ “เผชิญ” (Approach) รู้สึกเสี่ยงเกินไป สมองจะเลือก “หนี” (Avoidance)
ระบบ Dopamine และ Reward Pathway
เมื่อบุคคลหลีกเลี่ยงและรู้สึกโล่งใจ → สมองหลั่งสารที่สร้างความรู้สึกดี
→ เสริมแรงให้สมองจดจำว่า “การหนี” เป็นวิธีจัดการอารมณ์ที่มีประสิทธิภาพ
🌀 ปัจจัยด้านบุคลิกภาพและประสบการณ์ชีวิต
ปัจจัย
บุคลิกภาพ (Personality) ตัวอย่างผลต่อ Avoidance คนที่มี Neuroticism สูงมักกังวลง่าย → หลีกเลี่ยงเพื่อป้องกันความรู้สึกไม่สบายใจ
ประสบการณ์วัยเด็ก โตมาในครอบครัวที่ควบคุมหรือวิจารณ์รุนแรง → เรียนรู้ว่าการเผชิญหน้ามีความเสี่ยง → เลือกหลีกเลี่ยง
การเลี้ยงดูแบบ Overprotective ไม่ได้ฝึกทักษะการเผชิญปัญหา → เมื่อโตขึ้นจึงขาดความมั่นใจ
Trauma/บาดแผลทางใจ เหตุการณ์รุนแรงในอดีต เช่น การถูกทำร้าย → สมองบันทึกว่า “การเข้าใกล้ = อันตราย”
🌀 บริบทและสิ่งแวดล้อม (Environmental Context)
วัฒนธรรมองค์กรหรือสังคม ที่ไม่ปลอดภัย → ทำให้คนเลือกปิดบังความรู้สึกและหลีกเลี่ยง เช่น วัฒนธรรมที่ไม่ยอมรับความผิดพลาด → พนักงานไม่กล้าเสนอความคิดเห็น
แรงกดดันจากภายนอก เช่น งานมาก, เวลาจำกัด → สมองเลือกเส้นทางที่สั้นที่สุดเพื่อหลีกเลี่ยงความเครียด
🌀 วงจรของ Avoidance Behavior
ความกลัว → หลีกเลี่ยง → โล่งใจ → สมองจดจำว่า “การหนี = ปลอดภัย” → ความกลัวเพิ่มขึ้น → หลีกเลี่ยงมากขึ้น
ตัวอย่างเช่น
“กังวลว่าจะพูดผิดในที่ประชุม → เลือกขอไม่เข้าร่วม → ความกังวลลดลงทันที → สมองเรียนรู้ว่า หนีแล้วสบายใจ → รอบต่อไปยิ่งหลีกเลี่ยงมากกว่าเดิม”
จะเห็นได้ว่า
พฤติกรรม Avoidance เกิดจาก การผสมผสานของปัจจัยหลายด้าน ได้แก่
1. การเรียนรู้จากอดีตและกลไกการเสริมแรง (Behavioral Learning)
2. ความคิดบิดเบือนและความกลัวที่ไม่ได้รับการแก้ไข (Cognitive Factors)
3. การทำงานของสมองโดยเฉพาะ Amygdala และระบบรางวัล (Neuroscience)
4. ประสบการณ์ชีวิตและบุคลิกภาพ
5. บริบททางสังคมและองค์กร
แค่ตระหนักรู้ ยอมรับ รับมือ และจัดการอย่างเหมาะสม เราก็จะดูแลตัวเองได้ดีขึ้น
#นักจิตวิทยาพัฒนาองค์กร
#ในห้วงที่รู้สึกAvoidance
#selfdevleopment
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
