สืบสานวิถีข้าว: จากท้องทุ่งสู่ขบวนแห่ข้าวใหม่
อ่านบทความเต็ม ๆ https://go.up.ac.th/p9N1D1
⸻
เมื่อเดือนสิงหาคม 2568 แปลงนาสาธิตของมหาวิทยาลัยพะเยาเต็มไปด้วยความคึกคัก ทั้งผู้บริหาร บุคลากร นิสิต และน้อง ๆ โรงเรียนสาธิตกว่า 150 คน ต่างลงแปลงนาเพื่อสัมผัส “วิถีดำนาแบบล้านนา” ไม่ใช่เพื่อทดลองเทคโนโลยีทางการเกษตร แต่เพื่อเรียนรู้ชีวิตดั้งเดิมที่บรรพบุรุษเคยทำกันมา
บรรยากาศดำนา
⸻
จุดเริ่มต้นจาก “ปัญญาเพื่อความเข้มแข็งของชุมชน”
ความหมายพิธีแฮกนา
ในปีที่มหาวิทยาลัยพะเยาครบรอบ 16 ปี และประเพณี “ตานข้าวใหม่ใส่บาตรหลวง” ครบ 20 ปี มหาวิทยาลัยตั้งใจทำให้ทุกคนได้เรียนรู้ “ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ” ของการปลูกข้าว
จึงเริ่มต้นด้วย “พิธีแฮกนา” หรือการดำนาแรก โดยอธิการบดีปักกล้าข้าวหอม มพ.1 ต้นแรกเป็นสิริมงคล ก่อนที่ทุกคนจะถอดรองเท้าและลุยโคลนลงมือดำนาไปพร้อมกัน
กิจกรรมยังมีการตอบคำถามเรื่องวิถีดำนา และการแข่งขันจับปลาในนา ซึ่งเป็นกุศโลบายดั้งเดิมที่ช่วยให้ดินร่วนซุย เหมาะแก่การปักกล้า
⸻
จากวันดำนา สู่ฤดูเกี่ยวในอีก 3 เดือนต่อมา
3 เดือนที่รอคอย
หลังการดูแลของคณะเกษตรศาสตร์ฯ ต้นข้าว มพ.1 เติบโตเต็มรวง เมื่อถึงปลายพฤศจิกายน 2568 ทุกคนกลับมาอีกครั้งพร้อมเคียวเกี่ยวข้าว เพื่อเรียนรู้วิธีเกี่ยวข้าวแบบดั้งเดิม
กิจกรรม “เกี่ยวข้าว ตีข้าว วิถีชาวล้านนา” เปิดด้วยการแสดงพื้นบ้านเรื่อง “ขวัญข้าว” ตามด้วยการบรรยายเรื่องพันธุ์ข้าวและวิธีเกี่ยวแบบโบราณ เมื่ออธิการบดีเกี่ยวข้าวต้นแรกเสร็จ ทุกคนก็ร่วม “ลงแขกเกี่ยวข้าว” เกิดเป็นภาพของชุมชนที่ร่วมแรงร่วมใจกันเหมือนในอดีต
⸻
จากรวงข้าวสู่เมล็ดข้าว: ทดลองตีข้าวด้วยมือ
ตีข้าว
หลังเกี่ยวเสร็จ ทุกคนได้ลอง “ตีข้าว” หรือ “ฟาดข้าว” เพื่อให้เมล็ดหลุดออกจากรวง ก่อนใช้ “วี” ไม้ไผ่พัดเอาเศษฟางและเมล็ดไม่สมบูรณ์ออก เป็นขั้นตอนที่ทำให้เห็นคุณค่าของแรงงานที่กว่าจะได้ข้าวหนึ่งเมล็ด
พิธี “สู่ขวัญข้าว” ปิดท้ายกิจกรรม เพื่อเป็นการขอบคุณพระแม่โพสพและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่คุ้มครองนา ตามความเชื่อว่าข้าวมี “ขวัญ” ที่ต้องเคารพ
⸻
ข้าวทั้งหมด…จะถูกนำไปสู่ประเพณียิ่งใหญ่ของปี 2569
ตานข้าวใหม่ ใส่บาตรหลวง
ข้าวที่เก็บเกี่ยวได้ครั้งนี้จะถูกนำไปทำ “ข้าวทิพย์” ข้าวต้ม ข้าวหลาม และถวาย “พระเจ้าตนหลวง” ในงานตานข้าวใหม่ใส่บาตรหลวงปี 2569 พร้อมขบวนเรือแห่ในกว๊านพะเยา
เป็นการเชื่อมโยง “ท้องทุ่ง – ประเพณี – ศาสนา – ชุมชน” เข้าด้วยกันอย่างงดงาม
ข้าวทิพย์
พระเจ้าตนหลวง วัดศรีโคมคำ จังหวัดพะเยา
⸻
มากกว่าการอนุรักษ์ คือการขับเคลื่อน SDGs และ BCG ผ่านท้องนา
อธิการบดี มหาวิทยาลัยพะเยา
กิจกรรมทำนาและเกี่ยวข้าวครั้งนี้สะท้อนแนวคิดการพัฒนาที่ยั่งยืนอย่างชัดเจน
• SDG1, SDG2: เสริมความมั่นคงทางอาหารผ่านภูมิปัญญาท้องถิ่น
• SDG4: การเรียนรู้เชิงประสบการณ์ที่เชื่อมวิชาการกับวัฒนธรรม
• SDG11: การอนุรักษ์วัฒนธรรมพื้นบ้านสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชน
• SDG12: การผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า
อีกทั้งยังสอดคล้องกับ BCG Economy ทั้ง Bio–Circular–Green ผ่านการใช้ทรัพยากรท้องถิ่น การถ่ายทอดภูมิปัญญา และวิถีเกษตรที่ใส่ใจธรรมชาติ
⸻
บทเรียนที่ท้องนามอบให้
กิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้
สิ่งที่ทุกคนได้รับไม่ใช่แค่ความสนุก แต่คือความตระหนักถึงคุณค่าของข้าวและแรงงานของเกษตรกร รวมถึงการเห็นการทำงานร่วมกันของผู้บริหาร บุคลากร นิสิต และนักเรียนอย่างเท่าเทียม
นี่คือภาพสะท้อนของจิตวิญญาณมหาวิทยาลัยพะเยา—การเรียนรู้ที่ต้อง “ลงมือทำจริง” มากกว่าศึกษาจากตำรา
⸻
ปลายทางของรวงข้าว และความหมายที่ลึกกว่า
มหาวิทยาลัยสร้างปัญญา
เมื่อข้าวหอม มพ.1 ถูกนำไปถวายในงานประเพณีต้นปี 2569 วงจรแห่งการเรียนรู้และวัฒนธรรมก็สมบูรณ์แบบ
จากเมล็ดพันธุ์ → ต้นกล้า → รวงข้าว → ข้าวในพิธี
วงจรนี้เป็นตัวแทนของความหวัง ความสามัคคี และความภาคภูมิใจของชุมชน
และสิ่งนี้เองคือคำตอบว่า มหาวิทยาลัยจะสร้างปัญญาให้ชุมชนอย่างยั่งยืนได้อย่างไร—ไม่ใช่แค่ผ่านงานวิจัย แต่ด้วยการลงมือทำร่วมกับผู้คนในพื้นที่จริง ๆ
- 2
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2025 Blockdit
