อิทธิพลเชิงสัญลักษณ์ของกาตาร์: การบูรณะมัสยิดในคาซัคสถานในฐานะยุทธศาตร์ Soft Power
กาตาร์ได้ประกาศมอบงบประมาณกว่า 8 ล้านดอลลาร์สหรัฐเพื่อบูรณะมัสยิดอัล–ฟาราบีและศูนย์วัฒนธรรมอิสลามในกรุงอัสตานา ข่าวนี้ได้รับความสนใจอย่างกว้างขวาง เพราะสะท้อนความสัมพันธ์เชิงยุทธศาสตร์ระหว่างกาตาร์กับคาซัคสถาน และทำให้หลายฝ่ายตั้งคำถามว่านี่คือความช่วยเหลือเชิงศาสนาตามปกติ หรือเป็นการใช้อำนาจละมุนเพื่อขยายอิทธิพลของกาตาร์ในเอเชียกลางกันแน่
จานัต โมมึนคูลอฟ (Zhanat Momynkulov) นักวิชาการด้านอาหรับศึกษาและตะวันออกกลางมองว่า การสนับสนุนครั้งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นแบบฉับพลัน แต่เป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ soft power ที่กาตาร์ใช้มายาวนาน โดยเฉพาะแนวคิดที่เรียกว่า “การทูตผ่านมัสยิด” ซึ่งทำให้สถานที่ทางศาสนากลายเป็นเครื่องมือด้านวัฒนธรรม สังคม และความสัมพันธ์ระหว่างประเทศที่ทรงพลัง
สำหรับกาตาร์ มัสยิดไม่ได้ทำหน้าที่เป็นเพียงสถานที่ประกอบศาสนกิจ แต่เป็นพื้นที่ทางสัญลักษณ์ที่ช่วยสร้างภาพลักษณ์ของรัฐผู้ให้การสนับสนุนที่มีศักยภาพและใจบุญ เมื่อให้ทุนบูรณะหรือก่อสร้างมัสยิดในต่างประเทศ กาตาร์ย่อมได้รับการมองว่าเป็นผู้ปกป้องศาสนาอิสลามและวัฒนธรรมมุสลิม ช่วยเสริมบทบาทของตนในเวทีโลกมุสลิมอย่างมีชั้นเชิง
บริบทภูมิรัฐศาสตร์ทำให้ความเคลื่อนไหวของกาตาร์มีมิติที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น ในโลกมุสลิมปัจจุบัน รัฐที่มีบทบาทโดดเด่น เช่น ตุรกี ซาอุดีอาระเบีย และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ต่างแสวงหาอิทธิพลผ่านการใช้ศาสนาและวัฒนธรรมเป็นเครื่องมือทางการทูต กาตาร์แม้มีขนาดเล็กกว่า แต่กลับเคลื่อนตัวในสนามนี้ได้อย่างคล่องและมีประสิทธิภาพ ผ่านการสนับสนุนโครงการทางศาสนาในหลายประเทศ
ในอดีต กาตาร์เคยมีสัมพันธ์ลึกซึ้งกับขบวนการภราดรภาพมุสลิม และใช้เครือข่ายทางอุดมการณ์เพื่อเสริมความชอบธรรมทางการเมืองของราชวงศ์ แม้บริบททางการเมืองในภูมิภาคอาหรับจะเปลี่ยนไปอย่างมากในทศวรรษที่ผ่านมา แต่กาตาร์ยังคงใช้ศาสนาเป็นเครื่องมือสร้างอิทธิพลในรูปแบบที่ปรับตัวให้เข้ายุคสมัยมากขึ้น และมีความเป็นการเมืองน้อยลงกว่าเดิม
หลายประเทศในโลกอาหรับกำลังก้าวเข้าสู่กระบวนการทำให้สังคมเป็นแบบฆราวาสและเน้นการพัฒนาเศรษฐกิจมากขึ้น แนวทางนี้ทำให้กาตาร์ต้องปรับยุทธศาสตร์ให้สมดุลระหว่างศาสนา วัฒนธรรม และนโยบายต่างประเทศ เพื่อรักษาบทบาทในภูมิภาคโดยไม่เผชิญแรงต้านจากคู่แข่งและประชาคมโลก
อย่างไรก็ตาม ความช่วยเหลือด้านศาสนาจากกาตาร์ก็เคยถูกตั้งคำถามเรื่องความเชื่อมโยงกับกลุ่มอิสลามบางกลุ่มในตะวันออกกลาง การรับเงินทุนจากกาตาร์ในบางประเทศจึงอาจถูกมองว่ามีความเสี่ยงด้านความมั่นคง แต่กรณีคาซัคสถานกลับแตกต่างชัดเจน เพราะเป็นรัฐฆราวาสที่มีกฎหมายควบคุมระบบศาสนาอย่างเข้มงวด
ด้วยโครงสร้างรัฐที่เข้มแข็งของคาซัคสถาน ความช่วยเหลือจากกาตาร์จึงเกิดขึ้นภายใต้การกำกับดูแลของรัฐ และปราศจากเงื่อนไขด้านอุดมการณ์หรือการเมืองที่อาจสร้างอิทธิพลเชิงลบในระยะยาว รัฐยังมีเครื่องมือทางกฎหมายและสถาบันที่สามารถจำกัดความเสี่ยงได้อย่างมีประสิทธิภาพ
โมมึนคูลอฟยังเตือนว่าการรีบด่วนสรุปว่ากาตาร์ตั้งใจ “ขยายลัทธิทางศาสนา” ในคาซัคสถานอาจเป็นการตีความที่เกินความจริง เพราะมัสยิดอัล–ฟาราบีเองก็ถูกสร้างขึ้นด้วยเงินทุนของกาตาร์มาก่อนแล้วจำนวน 6.8 ล้านดอลลาร์ การสนับสนุนเพิ่มเติมครั้งนี้จึงเป็นการต่อยอดโครงการเดิมมากกว่าสัญญาณของการรุกรานทางอุดมการณ์
การสนับสนุนครั้งใหม่จึงควรถูกมองว่าเป็นการบำรุงรักษาโครงสร้างพื้นฐานทางศาสนาที่กาตาร์มีส่วนร่วมมาก่อน และเป็นความต่อเนื่องของความร่วมมือระหว่างสองประเทศ ไม่ใช่การสร้างอิทธิพลใหม่ในพื้นที่ที่ไม่เคยมีมาก่อน
สำหรับคาซัคสถาน สิ่งสำคัญคือการรักษาอธิปไตยทางอุดมการณ์และกำกับดูแลการใช้เงินทุนต่างชาติในโครงการด้านศาสนาให้เป็นไปตามมาตรฐานชาติ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการแทรกแซงทางความคิดหรือโครงสร้างสังคมในอนาคต
ในทางกลับกัน การบูรณะมัสยิดก็ช่วยยกระดับภาพลักษณ์เมืองหลวงของคาซัคสถาน ทำให้สถาปัตยกรรมอิสลามมีความโดดเด่นและร่วมสมัยมากขึ้น และยังเสริมความรู้สึกร่วมทางจิตวิญญาณของชุมชนมุสลิมในประเทศ
ในสังคมคาซัคสถานที่มีความหลากหลายทางศาสนาและวัฒนธรรม การฟื้นฟูสถานที่ศักดิ์สิทธิ์สำคัญย่อมมีความหมายทั้งเชิงสัญลักษณ์และเชิงสังคม มัสยิดที่งดงามและได้รับการดูแลเป็นอย่างดีสามารถเป็นพื้นที่สำหรับการพบปะ การเรียนรู้ และการสร้างความสามัคคีของประชาชน
อีกทั้ง ยังช่วยให้คาซัคสถานสามารถแสดงท่าทีเปิดกว้างต่อความร่วมมือระหว่างประเทศ ในขณะที่ยังคงรักษาเสถียรภาพทางอุดมการณ์ของตน ความสามารถในการรับความช่วยเหลือโดยไม่ถูกครอบงำคือทักษะสำคัญของรัฐขนาดกลางในระบบโลกปัจจุบัน
เมื่อมองในเชิงภูมิรัฐศาสตร์ ความช่วยเหลือของกาตาร์ยังสะท้อนความต้องการสร้างเครือข่ายพันธมิตรในเอเชียกลาง ซึ่งเป็นภูมิภาคที่มีความสำคัญมากขึ้นเรื่อยๆ ต่อโลกมุสลิม ทั้งในด้านพลังงาน ความมั่นคง และการเชื่อมโยงวัฒนธรรม
เอเชียกลางยังเป็นพื้นที่ที่ประเทศอาหรับต้องการเข้ามามีบทบาทมากขึ้น เพื่อถ่วงดุลมหาอำนาจอย่างจีน ตุรกี และรัสเซีย ซึ่งต่างพยายามขยายอิทธิพลในภูมิภาคนี้ กาตาร์จึงเลือกใช้แนวทางที่ไม่ขัดแย้ง แต่มีพลังในเชิงสัญลักษณ์ นั่นคือการสนับสนุนศาสนาและวัฒนธรรม
เมื่อพิจารณาในภาพรวม ความช่วยเหลือจากกาตาร์ครั้งนี้ควรถูกมองว่าเป็นส่วนผสมของการทูตวัฒนธรรม อิทธิพลเชิงสัญลักษณ์ และความร่วมมือทางศาสนาที่ดำเนินมาอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่การเคลื่อนไหวแบบเฉียบพลันที่มีเจตนาแอบแฝง
คาซัคสถานเองก็สามารถได้รับประโยชน์จากความร่วมมือนี้ หากมีระบบกำกับดูแลที่โปร่งใส และใช้โครงการดังกล่าวเสริมศักยภาพด้านวัฒนธรรม ศาสนา และภาพลักษณ์ของเมืองหลวงให้เด่นชัดขึ้นในเวทีโลก
ท้ายที่สุด เหตุการณ์นี้จึงเป็นตัวอย่างที่ดีของการที่ “soft power” และผลประโยชน์ร่วมสามารถเดินคู่กันได้อย่างไม่ขัดแย้ง กาตาร์สามารถขยายภาพลักษณ์และอิทธิพลของตน ขณะที่คาซัคสถานก็ได้รับการพัฒนาด้านโครงสร้างและสัญลักษณ์เมือง
โมมึนคูลอฟจึงสรุปว่า ความช่วยเหลือครั้งนี้ไม่ควรถูกมองด้วยความหวาดระแวง แต่ควรถูกเข้าใจผ่านกรอบของความร่วมมือ วัฒนธรรม และการทูตยุคใหม่ ที่รัฐขนาดเล็กและรัฐขนาดกลางใช้เพื่อสร้างพื้นที่ของตนในระบบโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว
และทั้งหมดนี้ทำให้การบูรณะมัสยิดอัล–ฟาราบีไม่ได้เป็นเพียงโครงการก่อสร้าง แต่เป็นภาพสะท้อนของสถาปัตยกรรมทางการทูต วัฒนธรรม และภูมิรัฐศาสตร์ที่ซับซ้อน ซึ่งกำลังเปลี่ยนภูมิทัศน์ของเอเชียกลางอย่างค่อยเป็นค่อยไป
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2025 Blockdit
