ตอนที่ 219 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ชะตากรรมพระยาราชาเศรษฐีญวน
พระยาราชาเศรษฐีญวน มีชื่อในหลักฐานไทยว่า หมักเทียนตื๋อ ในกัมพูชาว่า สมเด็จพระโสทัต/โสร์ทศ ในจีนว่า ม่อซื่อหลิน และในญวนว่า กลีนเทียนติ๊ด
ปกครองเมืองพุทไธมาศ หรือที่กัมพูชาเรียกว่า เมืองเปียม ในจีนเรียกว่า เมืองเหอเซียนเจิ้น และในญวนเรียกว่า เมืองฮาเตียน/ห่าเตียน
หมักเทียนตื๋อ เดิมทีเคยคิดจะเป็นพันธมิตรกับสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชเมื่อครั้งที่ยังรวบรวมไพร่พลอยู่ที่หัวเมืองชายทะเลตะวันออก ดังปรากฏใน "พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม)" เอาไว้ว่า
"พระยาราชาเศรษฐีมีความยินดีนักจคงว่าฤดูนี้จะเข้าไปขัดด้วยลมจะมิทัน ต่อเดือน 8-9-10 จึงจะยกพลทหารเข้าไปช่วยราชการให้จงได้" (1 : 44)
แต่ในท้ายที่สุดแล้ว ความสัมพันธ์นี้ก็เป็นอันต้องล่มไป เมื่อเจ้าจุ้ย (พระโอรสในเจ้าฟ้าอภัย) และพระยาจันทบูร (เจ้าขรัวหลาน) ลี้ภัยไปขอความช่วยเหลือยังเมืองพุทไธมาศ และหมักเทียนตื๋อเข้าโจมตีเมืองท่าตะวันออกของกรุงธนบุรี เมื่อปี พ.ศ. 2312 ดังปรากฏใน "จดหมายเหตุรัชกาลเกาจง บรรพ 839" เอาไว้ว่า
"ขณะนี้ม่อซื่อหลินเจ้าเมืองเหอเซียนเจิ้นได้ยกไพร่พลยึดครองจ้านเจ้อ พร้อมทั้งได้ร่วมมือกับบรรดาหัวหน้ากลุ่มต่างๆ ในสยามเข้าโจมตีกันเอินชื่อ" (2 : 303)
แต่ในหลักฐานของกัมพูชา ระบุว่าเป็นปี พ.ศ. 2313 ดังปรากฏใน "ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา" เอาไว้ว่า
"สมเด็จพระโสร์ทศ ผู้เป็นใหญ่ในเมืองเปียม ได้เกณฑ์ไพร่พลในแขวงบันทายมาศ เมืองตรัง ยกเป็นกองทัพไปตีเมืองทุ่งใหญ่ เมืองจันทบุรี จึงพวกกองทัพไทยออกมาสู้รบมีไชยชนะต่อกองทัพสมเด็จพระโสร์ทศ ๆ พ่ายแพ้แก่กองทัพไทย" (3 : 137)
คุณสุเจน กรรพฤทธ์ ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์ไทยยุคเปลี่ยนผ่าน ได้ให้ข้อมูลไว้ว่า มีงานเขียนของนิโคลัส เซลเลอร์ นายทหารผ่านศึกชาวอเมริกัน ผู้ศึกษาประวัติศาสตร์เมืองฮาเตียนระบุไว้ว่า ในปี พ.ศ. 2311 หมักเทียนตื๋อมีแผนการที่จะจับกุมสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชและให้เจ้าจุ้ยขึ้นปกครองแทน ดังปรากฏใน "2310 กรุงธนบุรีผงาด" เอาไว้ว่า
"หมักเทียนตื๋อทำทีส่งข้าวสารไปกรุงธนบุรี เพื่อบรรเทาอาหารขาดแคลน แต่แท้จริงแล้วเขามี "แผนลับ" จับตัวพระเจ้าตากสินให้เชื้อพระวงศ์ของราชวงศ์บ้านพลูหลวงที่นำตัวไปด้วยขึ้นครองบัลลังก์แทน" (4 : 161)
นอกจากนี้หมักเทียนตื๋อ ยังพยายามขัดขวางการทูตระหว่างสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชกับราชสำนักจีน โดยรายงานว่าได้ให้การรับรองเจ้าจุ้ย รัชทายาทที่แท้จริงไว้ที่เมืองพุทไธมาศ ดังปรากฏใน "จดหมายเหตุรัชกาลเกาจงบรรพที่ 817" เอาไว้ว่า
"พระเจ้ากรุงต้าฉิ้งผู้ใหญ่ทรงรับรู้ถึงความสุจริตใจของท่าน แลทรงชมเชยเป็นพิเศษ อนึ่ง ยังได้ทราบอีกด้วยว่า เมื่อเจ้าชุ่ยพระราชนัดดาในพระเจ้ากรุงสยาม [องค์ก่อน] ได้หลบหนีเข้าไปในเขตแดนท่าน ท่านยังได้รับรองให้อยู่อย่างสุขสบาย จึงนับได้ว่าเป็นผู้ยึดถือในจารีตประเพณี คุณธรรม จริยธรรม ซึ่งน่าสรรเสริญ" (2 : 293)
ด้วยหลายปัจจัยข้างต้นดังที่กล่าวมา ส่งผลให้ในปี พ.ศ. 2314 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ยกขบวนพยุหยาตราทางขลมารคมายึดเมืองพุทไธมาศได้สำเร็จ จับได้ตัวเจ้าจุ้ยและพระยาจันทบูร ส่วนหมักเทียนตื๋อหลบหนีไปได้ ดังปรากฏใน "พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา" เอาไว้ว่า
"พระยาราชาเศรษฐีก็ทิ้งเมืองเสีย ลงเรือออกทะเลแล่นหนีไปได้" (5 : 28)
หมักเทียนตื๋อพยายามกลับมาชิงเมืองพุทไธมาศคืนหลายครั้ง สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงเห็นว่ายากแก่การรักษา ทรงมีคำสั่งให้ทิ้งเมืองเสีย หมักเทียนตื๋อจึงได้กลับมาครองเมืองพุทไธมาศอีกครั้ง ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวมาแล้วว่า
"เมืองพุทไธมาศอยู่ล่อแหลมนักจะรักษาไว้เป็นอันยาก ป่วยการแรงทแกล้วทหาร จึงโปรดให้มีท้องตราออกไปว่าให้พระยาราชาเศรษฐีทิ้งเมืองพุทไธมาศเสียเถิด" (5 : 31)
ในปี พ.ศ. 2321 มักเทียนตื๋อ และญาติคือ องเชียงชุน ได้หนีพวกไกเซิน (เติยเซิน) มาขอพึ่งพระบรมโพธิสมภารสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงมีพระมหากรุณาให้ตั้งบ้านเรือนอยู่ทางฟากตะวันออกของกรุงธนบุรี ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวมาแล้วว่า
"อ้ายหยกยกกองทัพมาตีเมืองพุทไธมาศแตก พระยาราชาเศรษฐีญวนกับองเชียงชุนพาบุตรภรรยาสมัครพรรคพวกลงเรือแล่นหนีเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร ณ กรุงธนบุรี ทรงพระกรุณาให้รับไว้ แล้วพระราชทานบ้านเรือนให้อาศัยในพระนครฟากตะวันออก" (5 : 80)
ในช่วงที่หมักเทียนตื๋ออาศัยอยู่ในกรุงธนบุรี เป็นผู้รับผิดชอบนำวงมโหรีญวนมาเล่นในการสมโภชพระแก้วมรกตเมื่อปี พ.ศ. 2322 ดังที่ปรากฏใน “หมายรับสั่ง เรื่องโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์ เสด็จขึ้นไปรับพระแก้วมรกตที่ท่าเจ้าสนุก จังหวัดสระบุรี จ.ศ. 1141” เอาไว้ว่า
“พระยาราชาเศรษฐี องเชิงชุน มโหรีญวน 15 เงิน 3 ตำลึง” (6 : 37)
นอกจากนี้ในงานสมโภชเดียวกัน หมักเทียนตื๋อยังได้รับผิดชอบให้นำงิ้วญวนไปจัดแสดงอีกด้วย ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวมาแล้วว่า
“งิ้วญวน ราชาเศรษฐี องเชิงชุน โรง 1 17 ตำลึง 2 บาท” (6 : 44)
ต่อมาในปี พ.ศ. 2323 องเชียงชุน ญาติของหมักเทียนตื๋อ คิดจะหนีกลับเมืองญวน จึงทำให้โดนตัดสินประหารชีวิตทั้งหมด ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวมาแล้วว่า
"ฝ่ายองเชียงชุน ซึ่งเข้ามาอยู่ ณ กรุงธนบุรีนั้น มิได้มีจิตสวาภิภักดิ์ซึ่งทรงพระกรุณาโปรดชุบเลี้ยง คิดจะหนีกลับคืนไปเมืองญวน ครั้นสมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัวได้ทรงทราบจึงให้จับตัวองเชียงชุน กับทั้งบุตรภรรยาสมัครพรรคพวกประหารชีวิตทั้งสิ้นด้วยกัน" (5 : 81)
แม้หลักฐานของไทยจะไม่ระบุชื่อหมักเทียนตื๋อโดยตรง แต่ในหลักฐานของญวนก็ช่วยยืนยันได้ว่า "กลีนเทียนติ๊ด" โดนโทษประหารชีวิตในคราวนี้ด้วย ดังปรากฏใน “พงศาวดารญวน” เอาไว้ว่า
“จึงรับสั่งให้จับครอบครัวตงเทิกซุนกับกลีนเทียนติ๊ดรวมกัน 53 คน เอาไปประหารชีวิตเสีย เหลือนอกนั้นก็เนรเทศออกไปอยู่ยังนอกกรุงทั้งสิ้น” (7 : 378)
สาเหตุของโทษประหารหมักเทียนตื๋อ องเชียนชุน และครอบครัว มีรายละเอียดต่างกันออกไป อาทิ เป็นไส้ศึก แอบกลืนเพชร เป็นกบฏ รวมถึงคิดจะหนีกลับเมือง ดังที่กล่าวไปแล้วข้างต้น สามารถอ่านรายละเอียดสาเหตุการประหารชีวิตทั้งหมดนี้ได้ใน "เรื่องเล่าพระเจ้าตาก ตอนที่ 84" นั้นเอง
อ่านตอนที่ 84 ประหารองเชียนชุนเพราะเหตุใด
เชิงอรรถ
(1) พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) จดหมายรายวันทัพ อภินิหารบรรพบุรุษ และเอกสารอื่น. พิมพ์ครั้งที่ 2. นนทบุรี : ศรีปัญญา, 2562
(2) วินัย พงศ์ศรีเพียร. หมิงสือลู่-ชิงสือลู่ บันทึกเรื่องจริงแห่งราชวงศ์หมิงและราชวงศ์ชิง. กรุงเทพฯ : มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา, 2559
(3) ราชพงษาวดารกรุงกัมพูชา ฉบับหอสมุดวชิรญาณแปลใหม่. พระนคร : พิมพ์ในงานศพพระตำรวจตรี พระยากำแหงรณฤทธิ, 2460
(4) สุเจน กรรพฤทธิ์. 2310 กรุงธนบุรีผงาด. นนทบุรี : สารคดี, 2561
(5) พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม 4 / กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร. พิมพ์ครั้งที่ 11. นนทบุรี : โครงการเลือกสรรหนังสือ สำนักพิมพ์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, 2560
(6) ประชุมหมายรับสั่ง ภาคที่ 1 สมัยกรุงธนบุรี. กรุงเทพมหานคร : คณะกรรมการพิจารณาและจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ สำนักนายกรัฐมนตรี, 2523
(7) พงศาวดารญวน. พระนคร : พิมพ์ในงานศพนายกวี เหวียนระวี, 2509
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
