## Episode146: Kinesiology of Ankle and Foot #6
Joints of the Foot: Forefoot ##
บทความนี้ผมจะพูดต่อถึงเรื่องข้อต่อในส่วนหน้าเท้า (forefoot) ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในการรับน้ำหนักและการส่งแรงในขณะเดินและวิ่งครับ
ข้อต่อในส่วน forefoot ประกอบด้วยข้อต่อหลักๆ 2 กลุ่ม คือ "Tarsometatarsal joints" ซึ่งเชื่อมระหว่าง tarsal bones กับ metatarsal bones และ "Metatarsophalangeal joints" ซึ่งเชื่อมระหว่าง metatarsal bones กับ phalanges นอกจากนี้ยังมี "Interphalangeal joints" ซึ่งเชื่อมระหว่าง phalanges ด้วยกันเองอีกด้วยครับ
เริ่มจากกลุ่มข้อต่อแรกคือ "Tarsometatarsal joints" หรือที่เรียกอีกชื่อว่า "Lisfranc joints" เป็นข้อต่อที่เชื่อมระหว่าง distal row ของ tarsal bones (cuneiform bones และ cuboid) กับ base ของ metatarsal bones ทั้ง 5 ชิ้นครับ
"First tarsometatarsal joint" เกิดจากการเชื่อมต่อระหว่าง medial cuneiform กับ base ของ first metatarsal เป็นข้อต่อแบบ plane joint มีการเคลื่อนไหวได้พอสมควรในลักษณะของ dorsiflexion/plantarflexion ประมาณ 10-20 องศา ซึ่งมีความสำคัญต่อการทำงานของ medial longitudinal arch และการส่งแรงในช่วง push-off ของการเดินครับ
"Second tarsometatarsal joint" เกิดจากการเชื่อมต่อระหว่าง intermediate cuneiform กับ base ของ second metatarsal ข้อต่อนี้ค่อนข้างมั่นคงเนื่องจาก base ของ second metatarsal ถูกล็อคอยู่ระหว่าง medial, intermediate และ lateral cuneiform ทำให้มีการเคลื่อนไหวน้อยมาก ข้อต่อนี้จึงเป็นจุดหมุน (pivot) ที่สำคัญของเท้าในขณะเดินและวิ่งครับ
"Third tarsometatarsal joint" เกิดจากการเชื่อมต่อระหว่าง lateral cuneiform กับ base ของ third metatarsal เป็นข้อต่อแบบ plane joint ที่มีการเคลื่อนไหวจำกัดเช่นกันครับ
"Fourth และ fifth tarsometatarsal joints" เกิดจากการเชื่อมต่อระหว่าง cuboid กับ base ของ fourth และ fifth metatarsals เป็นข้อต่อแบบ plane joint ที่มีการเคลื่อนไหวได้มากกว่าข้อต่อที่ 2 และ 3 โดยเฉพาะในทิศทาง dorsiflexion/plantarflexion ประมาณ 10-15 องศา การเคลื่อนไหวนี้มีความสำคัญต่อการทำงานของ lateral longitudinal arch และการปรับตัวของเท้าบนพื้นผิวที่ไม่เรียบครับ
โดยรวมแล้ว tarsometatarsal joints มีความสำคัญในการเชื่อมการเคลื่อนไหวระหว่าง midfoot และ forefoot โดยในขณะที่ second และ third tarsometatarsal joints มีความมั่นคงและเคลื่อนไหวน้อย first, fourth และ fifth tarsometatarsal joints จะมีการเคลื่อนไหวมากกว่า ทำให้เกิดการปรับตัวและยืดหยุ่นของเท้าในส่วน medial และ lateral borders ครับ
นอกจาก tarsometatarsal joints แล้ว ยังมีข้อต่อเล็กๆ ระหว่าง base ของ metatarsal bones ด้วยกันเอง เรียกว่า "Intermetatarsal joints" เป็นข้อต่อแบบ plane joint ที่มีการเคลื่อนไหวจำกัดมาก แต่มีความสำคัญในการรักษาความมั่นคงของ transverse arch ของเท้าครับ
กลุ่มข้อต่อที่สองคือ "Metatarsophalangeal joints" หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า "MTP joints" เป็นข้อต่อที่เชื่อมระหว่าง head ของ metatarsal bones กับ base ของ proximal phalanges ทั้ง 5 นิ้ว เป็นข้อต่อแบบ condyloid (ellipsoid) ที่มีการเคลื่อนไหวได้ 2 ทิศทางหลักคือ flexion/extension และ abduction/adduction ครับ
การเคลื่อนไหวหลักของ MTP joints คือ .
- "Extension (dorsiflexion)" สามารถทำได้ประมาณ 50-70 องศา ซึ่งสำคัญมากในช่วง push-off ของการเดิน โดยเฉพาะ first MTP joint ที่ต้องมี extension ประมาณ 65-75 องศาในการเดินปกติ
- "Flexion (plantarflexion)" สามารถทำได้ประมาณ 30-40 องศา
- "Abduction/adduction" สามารถทำได้เล็กน้อยประมาณ 10-20 องศา โดยจะมากกว่าในนิ้วชี้ถึงนิ้วก้อย และน้อยกว่าในนิ้วโป้ง
First MTP joint มีลักษณะพิเศษคือมี sesamoid bones 2 ชิ้น (medial และ lateral sesamoids) อยู่ใต้ head ของ first metatarsal ทำหน้าที่เป็นจุดเกาะของกล้ามเนื้อ flexor hallucis brevis และช่วยกระจายแรงกดที่ head ของ first metatarsal ข้อต่อนี้มีความสำคัญมากในการเดิน การวิ่ง และการกระโดด เนื่องจากรับน้ำหนักประมาณ 40-60% ของน้ำหนักตัวในช่วง push-off ครับ
ปัญหาที่พบบ่อยที่ first MTP joint ได้แก่ hallux valgus (นิ้วโป้งเท้าเอียงออกด้านนอก), hallux rigidus (ข้อนิ้วโป้งเท้าแข็ง มีการเคลื่อนไหวจำกัด) และ turf toe (การบาดเจ็บของข้อนิ้วโป้งเท้าจากการเกิด dorsiflexion ที่มากเกินไป) ส่วนที่ lesser MTP joints (นิ้วที่ 2-5) มักพบปัญหา metatarsalgia (อาการปวดใต้ metatarsal heads) และ hammer toe (นิ้วเท้างอผิดรูป) ครับ
กลุ่มข้อต่อสุดท้ายคือ "Interphalangeal joints" หรือที่เรียกสั้นๆ ว่า "IP joints" เป็นข้อต่อระหว่าง phalanges ด้วยกันเอง แบ่งเป็น
- "Proximal interphalangeal joints (PIP)" เชื่อมระหว่าง proximal phalanx กับ middle phalanx ในนิ้วที่ 2-5 .
- "Distal interphalangeal joints (DIP)" เชื่อมระหว่าง middle phalanx กับ distal phalanx ในนิ้วที่ 2-5 .
- "Interphalangeal joint of the hallux" เชื่อมระหว่าง proximal phalanx กับ distal phalanx ในนิ้วโป้ง
IP joints ทั้งหมดเป็นข้อต่อแบบ hinge joint ที่มีการเคลื่อนไหวได้ในทิศทาง flexion/extension เท่านั้น โดย PIP joints สามารถ flex ได้ประมาณ 35 องศา และ extend ได้เล็กน้อย ส่วน DIP joints สามารถ flex ได้ประมาณ 30 องศา และ extend ได้เล็กน้อยเช่นกัน IP joint ของนิ้วโป้งสามารถ flex ได้ประมาณ 50-90 องศา ซึ่งมีความสำคัญในการช่วยส่งแรงในช่วง push-off ของการเดินครับ
IP joints ทำงานร่วมกับ MTP joints ในการปรับให้นิ้วเท้าสามารถโค้งงอเพื่อจับยึดกับพื้นผิว (grip) และช่วยในการรักษาสมดุลของร่างกาย นอกจากนี้ยังช่วยในการกระจายแรงในขณะเดินและวิ่ง โดยเฉพาะในช่วง push-off ที่นิ้วเท้าต้อง flex ที่ MTP joints และ flex ที่ IP joints เพื่อให้สามารถส่งแรงได้อย่างมีประสิทธิภาพครับ
โดยสรุป ข้อต่อในส่วน forefoot ทั้ง tarsometatarsal joints, metatarsophalangeal joints และ interphalangeal joints ทำงานร่วมกันในการรับน้ำหนัก ปรับตัวตามพื้นผิว และส่งแรงในการเดินและวิ่ง การทำงานประสานกันของข้อต่อเหล่านี้ทำให้เท้าสามารถปรับตัวและทำหน้าที่ได้อย่างเต็มประสิทธิภาพครับ ในบทความต่อไป ผมจะพูดถึงเรื่องของเอ็นยึดข้อต่อของข้อเท้าที่มีความสำคัญในการสร้างความมั่นคงให้กับข้อเท้าและเท้าต่อไปครับ
ถ้าชอบเนื้อหาแบบนี้ผมฝากกด like กดแชร์ กดติดตามเพจphysioupskillด้วยนะครับ ส่วนถ้าใครมีข้อสงสัยอะไรก็commentไว้ด้านล่างได้เลยครับ
PhysioUpskill
#Physioupskill
⭐สำหรับใครที่อยากเรียนรู้เพิ่มเติม สามารถอ่านบทความอื่นๆได้ที่ https://physioupskill.com/บทความ/ หรือดูรายละเอียดคอร์สเรียนของเพจได้ที่ https://physioupskill.com/คอร์สเรียน/ ได้เลยครับ
Ref.
Neumann, D. A. (2017). Kinesiology of the musculoskeletal system: Foundations for Rehabilitation. Mosby.
Drake, R., Vogl, A. W., & Mitchell, A. W. M. (2019). Gray's Anatomy for Students.
Moore, K. L., Dalley, A. F., & Agur, A. M. R. (2018). Clinically Oriented Anatomy. Wolters Kluwer.
Oatis, C. A. (2016). Kinesiology: The Mechanics and Pathomechanics of Human Movement. Lippincott Williams & Wilkins.
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
