ในวันที่ AI กลายเป็นกลไกสำคัญในชีวิตประจำวัน คำถามสำคัญคือ
“เราจะอยู่กับ AI อย่างรับผิดชอบและยั่งยืนได้อย่างไร?”
สรุปจากการบรรยายหัวข้อ “Building Responsible AI: Frameworks for Accountability, Audits, and Autonomy” ที่ชวนเราคิดไกลกว่าเทคโนโลยี แต่ยังรวมถึงการพัฒนาและกำกับดูแล AI ที่คำนึงถึงบริบททางสังคม
🌎เมื่อโลกที่ AI กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานของสังคม
ปัจจุบัน AI ได้กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่กำหนดรูปแบบการทำงานของเศรษฐกิจ และวิถีชีวิตของประชาชน การพัฒนาจึงต้องทำอยู่ในกรอบ “Socio-technical Systems” ซึ่งมองควบคู่ไปกับบริบททางสังคม
การสร้าง AI ที่รับผิดชอบจึงไม่ใช่แค่เรื่องของโปรแกรมเมอร์ แต่ต้องอาศัยนักมานุษยวิทยา นักสังคมวิทยา นักกฎหมาย นักเศรษฐศาสตร์ และชุมชนกำหนดทิศทางร่วมกัน
⚙️ศักยภาพและผลกระทบของ AI: ดาบสองคมที่สังคมต้องรับมือ
AI มีศักยภาพในการยกระดับคุณภาพชีวิต เช่น การแพทย์แบบเฉพาะบุคคล (personalized medicine) ที่ช่วยวินิจฉัยโรคได้เร็วจากการวิเคราะห์ภาพถ่าย
ในภาคเกษตรกรรม AI ช่วยเพิ่มผลผลิต แต่อาจซ้ำเติมปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมและจริยธรรม เช่น การละเลยผลกระทบต่อคุณภาพดิน น้ำ และสุขภาพแรงงาน
ในตลาดแรงงาน AI เป็นตัวเร่งนวัตกรรมใหม่ในสินค้าและบริการ แต่อาจเป็นตัวเร่งความเหลื่อมล้ำในโครงสร้างรายได้เช่นกัน จากการที่แรงงานทักษะสูงมีแนวโน้มได้รับรายได้สูงขึ้น ขณะที่แรงงานทักษะทั่วไปเสี่ยงถูกแทนที่ด้วยระบบอัตโนมัติ
แม้แต่ด้านทักษะมนุษย์ เมื่อ AI ช่วยคิดแทน เราอาจพบปัญหา “จำเส้นทางไม่เป็น” เมื่อพึ่งพา GPS มากเกินไป หรือ “เครียดเรื้อรัง” จากการสะสางงานชิ้นยิบย่อยจำนวนมาก (Tyranny of Tiny Tasks)
💻รูปแบบการใช้งาน AI และความเสี่ยงที่เกิดขึ้นจริงในชีวิตประจำวัน
- AI ทำงานได้โดยใช้ฐานข้อมูลมหาศาล และต้องผ่านกระบวนการป้ายกำกับ (labeling) โดยมนุษย์
- โมเดลภาษาขนาดใหญ่ (Large Language Model: LLM) ใช้ข้อมูลจาก Reddit ถึง 40% ทำให้มุมมองที่ได้มาจากวัฒนธรรมออนไลน์แบบชาวอเมริกัน ส่งผลให้ AI วิเคราะห์ภาพบ้านในอินเดียแล้วระบุว่ามี “ยาสีฟันยี่ห้ออเมริกัน” ทั้งที่ไม่มีของชิ้นนั้นอยู่ในภาพจริง
นอกจากนี้ยังมีอีกหลายความเสี่ยงจากการใช้งาน AI ในหลากหลาย เช่น
1️⃣ ชายในสหรัฐถูกจับกุมจากข้อผิดพลาดของระบบ face recognition ทั้งที่ไม่ได้อยู่ในพื้นที่เกิดเหตุ
2️⃣ อัลกอริทึมคาดการณ์อาชญากรรมระบุว่าคนผิวสีมีความเสี่ยงก่อเหตุซ้ำมากกว่าคนผิวขาว ทั้งที่ไม่มีข้อเท็จจริงสนับสนุนแน่นหนา
3️⃣ อังกฤษใช้อัลกอริทึมให้เกรดนักเรียนช่วง COVID-19 แต่ผลที่ได้คือคะแนนถูกให้จาก “ชื่อเสียงของโรงเรียน” มากกว่าความสามารถ
4️⃣ Chatbot แนะนำให้ผู้ป่วย Eating Disorder “ลดปริมาณอาหาร” ซึ่งตรงข้ามกับหลักการรักษา
❓ธรรมาภิบาล AI และแนวทางอยู่ร่วมอย่างยั่งยืน
การกำกับดูแล AI จำเป็นต้องตั้งอยู่บนหลักความโปร่งใส ความรับผิดชอบ และการคุ้มครองศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ โดยมีแนวทางการตรวจสอบ ดังนี้
1️⃣ การตรวจสอบอัลกอริทึม (Algorithm Audits): เช่น เทคนิค sock puppets หรือบัญชีผู้ใช้จำลองที่กำหนดเพศ เชื้อชาติ อายุ และพฤติกรรม เพื่อดูว่าแพลตฟอร์มปฏิบัติต่อผู้ใช้แต่ละกลุ่มอย่างไร
2️⃣ ความโปร่งใสของแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย: การเปิดเผยให้เห็นว่าอัลกอริทึมแสดงหรือซ่อนอะไร เช่น ในปี 2017 ผู้ใช้ Facebook มากกว่า 60% เพิ่งรู้ว่าตนไม่ได้เห็นเนื้อหาทั้งหมดจากเพื่อนและครอบครัว แต่กลับเห็นโพสต์ของคนที่ไม่รู้จักมากกว่าคนใกล้ชิด
3️⃣ การกำกับดูแลออนไลน์ (Online Governance): ผู้ดูแลและผู้ใช้งาน Reddit เห็นด้วยกับหลักเกณฑ์ของชุมชน แต่เสียงแตกในประเด็น “วิธีการบังคับใช้กฎ” เมื่อชุมชนเติบโตเร็วเกินไป ทำให้ผู้ใช้บางกลุ่มรู้สึกว่ากฎของชุมชนเข้มงวดหรือไม่เป็นธรรม
4️⃣ Impact Assessment ในระดับเมือง: หลายเมืองของสหรัฐได้ทดลองใช้ AI เพื่อประเมินผลกระทบของอัลกอริทึมต่อประชาชน เช่น สิทธิการเข้าถึงที่อยู่อาศัย การขอสินเชื่อ หรือการคัดกรองผู้ป่วย
5️⃣ หลักการออกแบบ AI ที่เน้นมนุษย์เป็นศูนย์กลาง: โดยให้ความสำคัญกับความปลอดภัย ศักดิ์ศรี ความเป็นส่วนตัว และออกแบบ AI ให้มนุษย์มีสิทธิเลือก ควบคุม และเข้าใจระบบ
เรากำลังอยู่ในยุคที่ AI ตัดสินใจแทนเรามากขึ้น ตั้งแต่ข่าวที่เราเห็น สินเชื่อที่เราขอ ไปจนถึงสิทธิที่เราอาจถูกมองข้ามซึ่งเป็นผลมาจากอัลกอริทึมที่ไม่เข้าใจสังคมอย่างแท้จริง
หากวันนี้เราไม่วางรากฐานให้ AI เป็นธรรม โปร่งใส และเห็นค่าความเป็นมนุษย์ อนาคตที่ถูกสร้างด้วย AI อาจไม่ใช่อนาคตที่เราอยากอยู่ในนั้นเลยก็เป็นได้
ถึงเวลาแล้วที่เราจะไม่มอง AI เพียงแค่ “ฉลาดแค่ไหน” แต่ต้องเริ่มถามว่า “มันเข้าใจมนุษย์มากพอหรือยัง?”
เพราะในท้ายที่สุด เทคโนโลยีอาจสร้างความก้าวหน้าได้ แต่มีเพียง “มนุษย์” เท่านั้น ที่สร้างอนาคตให้น่าอยู่ได้จริง
อ่านบทความเพิ่มเติม: https://www.bangkokbank.com/th-TH/-/media/36ddb2c500334a9687996584cce76ebb.ashx
เรื่อง: พิชญานิน วาดประพันธ์ Analyst
ภาพประกอบ: บริษัท ก่อการดี จำกัด
════════════════
Bnomics - Bangkok Bank Economics
'Be an Economist for Everyone'
วิเคราะห์ เจาะทุกประเด็นเศรษฐกิจ ให้เป็นเรื่องง่ายสำหรับคุณ
════════════════
#ResponsibleAI #AIandSociety #AIธรรมาภิบาล #ธนาคารกรุงเทพ #Bnomics #BBL #bangkokbank
- 3
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2025 Blockdit
