ตอนที่ 242 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ชะตากรรมพระระยอง
พระระยอง หรือผู้รั้งเมืองระยอง เป็นเจ้าเมืองระยองในช่วงที่สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงได้เสด็จมารวบรวมไพร่พลที่หัวเมืองชายทะเลตะวันออก ในช่วงสงครามเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 เมื่อปี พ.ศ. 2309
พระระยอง ถูกกล่าวถึงครั้งแรกในพระราชพงศาวดารว่าได้นำกรมการเมืองระยองและเสบียงมาต้อนรับเสด็จที่บ้านน้ำเก่า ดังปรากฏใน "พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม)" เอาไว้ว่า
"รุ่งขึ้นประทับแรมน้ำเก่า ผู้รั้งเมืองระยองกรมการทั้งปวงชวนกันมาต้อนรับเสด็จ ถวายธัญญาหารเกวียนหนึ่ง" (1 : 39)
สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชจึงพระราชทานปืนคาบศิลาแก่พระระยอง และเสด็จไปประทับที่วัดลุ่มมหาชัยชุมพล ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"จึงพระราชทานปืนคาบศิลาบอกหนึ่งแก่ผู้รั้งเมืองระยอง แล้วเสด็จมาประทับอยู่ ณ วัดลุ่ม 2 เวน" (1 : 39)
ในระหว่างที่ทรงประทับอยู่ที่วัดลุ่มมหาชัยชุมพล ทรงทราบว่าพวกกรมการเมืองระยองและนายชุมนุมแถบหัวเมืองชายทะเลตะวันออกสมคบคิดกันจะก่อการประทุษร้าย ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"จึงนำคุยหรหัสกราบทูลว่า ข้าพระพุทธเจ้าแจ้งเหตุว่า ขุนรามหมื่นส้อง ขุนจ่าเมืองด้วง หลวงพลแสนหาญ กรมการเมืองระยอง คบคิดกันคุมพรรคพวกพลทหารประมาณ 1,500 เศษ จะยกเข้ามาประทุษร้าย" (1 : ,39-40)
สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทรงเรียกพระระยองมาสอบถาม พระระยองปฏิเสธ แต่แสดงอาการมีพิรุธ ทรงให้คุมตัวพระระยองไปจองจำเอาไว้ ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"ผู้รั้งเมืองระยองมิรับ ตรัสทราบพระญาณด้วยอาการกิริยา จึงตรัสสั่งให้หลวงพรหมเสนาคุมตัวจำไว้" (1 : 40)
เหตุการณ์ตรงนี้ถูกบันทึกไว้อย่างละเอียดในพระราชพงศาวดารที่ถูกชำระขึ้นในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ดังปรากฏใน "พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา" เอาไว้ว่า
"จึงมีพระประสาทให้หาพระระยองมาเฝ้าแล้วตรัสถามว่า ตัวกูมากระทำการทำนุบำรุงแผ่นดินทั้งนี้ ด้วยมีการุญจิตแก่ไพร่ฟ้าประชาราษฎรทั้งปวง หวังจะช่วยคุ้มครองป้องกันปัจจามิตรมิได้คิดจะเบียดเบียนบีฑาผู้ใดให้ได้ความเดือดร้อน และขุนหมื่นกรมการ พรรคพวกของเอ็งคบคิดกันประทุษร้ายแก่กูผู้มีกรุณาจิตแก่คนทั้งปวงดังนี้ เอ็งรู้หรือไม่ประการใด พระระยองไม่รับ กราบทูลว่ามิได้รู้ จึงทรงพิจารณาอากัปกิริยาพระระยองเห็นสะดุ้งสะเทือนอยู่ มิได้ทรงเชื่อ จึงมีพระประสาทสั่งหลวงพรหมเสนาให้คุมตัวพระระยองจำไว้" (2 : 252-253)
จากนั้นสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงปราบปราบผู้คิดประทุษร้ายได้สำเร็จ และทรงใช้เมืองระยองเป็นฐานที่มั่นในการรวบรวมไพร่พลอยู่นานถึง 4 เดือน (เดือน 2 - 6 จ.ศ. 1129) ก่อนที่จะเสด็จไปยังเมืองจันทบูร
อ.นิธิ เอียวศรีวงศ์ ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์ไทย ให้ความเห็นว่าพระระยองน่าจะเป็นนายชุมนุมขนาดเล็กที่ตั้งขึ้นมาในช่วงสงครามเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ดังปรากฏใน "การเมืองไทยสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี" เอาไว้ว่า
"ดูจะส่อไปในทางว่าพระระยองเป็นเพียงหัวหน้าของ "ชุมนุม" เล็กๆ ทั้งหลายในแถบระยองเท่านั้นไม่ใช่ขุนนางที่ได้รับแต่งตั้งจากกรุงศรีอยุธยา" (3 : 135)
ความคิดเห็นของ อ.นิธิ เอียวศรีวงศ์ มีเค้ามูลความเป็นไปได้อยู่บ้าง เนื่องด้วยมีบันทึกในพระราชพงศาวดารระบุว่า กรมหมื่นเทพพิพิธได้เกณฑ์ผู้คนแถบหัวเมืองชายทะเลตะวันออกไปทำศึกกับพม่า (อังวะ) ก่อนที่จะเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ได้ไม่นานนัก
ถึงแม้ว่าในพระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา จะไม่มีการกล่าวถึงเมืองระยองเอาไว้ แต่เมื่อดูจากภูมิศาสตร์ที่ตั้งแล้ว เมืองบริเวณโดยรอบต่างถูกเกณฑ์หรือสมัครใจเข้าร่วมกับกรมหมื่นเทพพิพิธแทบทั้งสิ้น จึงสันนิษฐานว่า เมืองระยองก็น่าจะเข้าร่วมด้วยเช่นกัน ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"ฝ่ายเจ้ากรมหมื่นเทพพิพิธ ซึ่งไปอยู่ ณ เมืองจันทบูรนั้น บรรดาคนชาวหัวเมืองทั้งหลาย ฝ่ายตวันออกชวนกันนับถือ พากันมาสวามิภักดิ์พึ่งพระบารมีอยู่เป็นอันมาก กรมหมื่นเทพพิพิธจึงพาคนทั้งนั้นเข้ามาอยู่ ณ เมืองปราจีนบุรี และคนชาวหัวเมืองปราจีน เมืองนครนายก เมืองฉะเชิงเทรา เมืองชลบุรี เมืองบางละมุง เลื่องลือกันไปว่าเจ้าจะเสด็จยกเข้ามารบพม่าช่วยกรุงเทพมหานคร" (2 : 239)
พระระยอง หลังจากที่ถูกจับกุมไปในคราวนั้น ในระหว่างที่สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงประทับอยู่ที่เมืองระยอง ก็ไม่มีการกล่าวถึงพระระยองอีกเลย รวมถึงเมื่อทรงเสด็จกลับไปกอบกู้อิสรภาพแล้ว ก็ไม่มีบันทึกว่าได้ทรงแต่งตั้งให้ผู้ใดเป็นเจ้าเมืองระยองหรือไม่ จึงไม่สามารถทราบได้ว่า พระระยองจะมีชะตากรรมเป็นตายร้ายดีอย่างไรนั้นเอง
เชิงอรรถ
(1) พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) จดหมายรายวันทัพ อภินิหารบรรพบุรุษ และเอกสารอื่น. พิมพ์ครั้งที่ 2. นนทบุรี : ศรีปัญญา, 2562
(2) พระราชพงศาวดาร ฉบับพระราชหัตถเลขา เล่ม 3 / กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร. พิมพ์ครั้งที่ 11. นนทบุรี : โครงการเลือกสรรหนังสือสำนักพิมพ์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, 2560
(3) นิธิ เอียวศรีวงศ์. การเมืองไทยสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี. พิมพ์ครั้งที่ 12. กรุงเทพฯ : มติชน, 2559
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2025 Blockdit
