กาแลคซีกังหันมีคานที่เก่าแก่ที่สุด
กาแลคซีโผล่มาในเอกภพก็ไม่ได้เป็นรูปเป็นร่างชัดเจนเลย พวกมันต้องผ่านสภาวะที่วุ่นวายปั่นป่วนก่อนที่สุดท้ายจะกลายเป็นรูปแบบที่พบได้ทั่วไปมากขึ้นในเอกภพ แต่กระนั้น เราก็ยังพบว่ากาแลคซีบางแห่งพัฒนาไปรวดเร็วตั้งแต่ช่วงต้นของเอกภพ ก็เหมือนกับการได้เห็นเด็กน้อยที่ดูแก่มาก ตัวประหลาดล่าสุดที่พบก็เป็นกาแลคซีกังหันมีคานที่ไกลที่สุดเท่าที่เคยพบมา
เป็นที่ทราบกันดีว่ากาแลคซีกังหัน(spiral galaxies) มีดาวเกือบทั้งหมดเรียงตัวอยู่ในแขนกังหันที่ห่อเป็นดิสก์แบนบาง แกนกลางของกาแลคซีกังหันอาจมีรูปร่างคล้ายลูกบอล หรือเป็นคาน(bar) กาแลคซีทางช้างเผือกของเราเองก็เป็นกาแลคซีกังหันมีคาน(barred spiral) ขณะนี้ นักดาราศาสตร์ได้รายงานการสำรวจพบกาแลคซีกังหันมีคานโบราณ COSMOS-74706 แสงของมันเดินทางมาจากเมื่อ 11.5 พันล้านปีก่อน
วัตถุนี้ถูกพบโดยใช้กล้องเวบบ์ และก็เห็นทั้งโครงสร้างกังหันและคานในใจกลางได้อย่างชัดเจน การสำรวจด้วย MOSFIRE(Multi-Object Spectrograph for InfraRed Exploration) บนกล้องเคก 1 ยังให้การวิเคราะห์สเปคตรัม โดยแยกแยะแสงจากกาแลคซีออกเป็นสีรุ้ง ซึ่งช่วยให้พบองค์ประกอบเคมีเช่นเดียวกับทราบระยะทางจากเรดชิพท์(redshifted) เมื่อแสงจากกาแลคซีเลื่อนไปทางสีแดง อันเนื่องจากการขยายตัวของเอกภพ และใช้เพื่อหาว่ากาแลคซีอยู่ไกลแค่ไหน และกาแลคซีนี้ก็อยู่ค่อนข้างไกล
ภาพจากกล้องฮับเบิลแสดง NGC 1300 ซึ่งเป็นกาแลคซีชนิดกังหันมีคาน(barred spiral galaxy)
กาแลคซีนี้ได้พัฒนาคานกลางตั้งแต่ 2 พันล้านปีหลังจากเอกภพถือกำเนิดขึ้นมา Daniel Ivanov นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยพิตต์สเบิร์ก กล่าวในแถลงการณ์ สองพันล้านปีหลังจากบิ๊กแบง มันมีเรดชิพท์สูงสุดซึ่งยืนยันโดยการตรวจสอบสเปคตรัมว่าเป็นกาแลคซีกังหันมีคานที่ไม่ถูกขยายด้วยเลนส์(หมายถึงเลนส์ความโน้มถ่วงซึ่งจะทำให้รูปร่างบิดเบี้ยว-ผู้แปล)
ในขณะที่นักวิจัยรายงานการค้นพบกาแลคซีกังหันมีคานที่เก่าแก่กว่านั้น แต่การวิเคราะห์ว่าที่เหล่านี้ก็คลุมเครือ เมื่อการสำรวจทำผ่านเลนส์ความโน้มถ่วง(gravitational lensing) ซึ่งใช้ผลขยายจากปรากฏการณ์เลนส์ แต่ก็มักจะทำให้แสงจากวัตถุเบลอ การตรวจสอบเรดชิพท์จึงมีความคลาดเคลื่อน 10-15% ซึ่งไม่มีวิธีใดแม่นยำเท่ากับการตรวจสอบสเปคตรัมซึ่งใช้เพื่อกำหนดอายุของ COSMOS-74706 นี้
การพบกาแลคซีกังหันมีคานตั้งแต่ช่วงต้นของเอกภพก็ไม่ใช่เรื่องที่สร้างความประหลาดใจอย่างสิ้นเชิง เมื่อแบบจำลองบางงานบอกว่ามีกังหันมีคานบางส่วนที่ก่อตัวขึ้นเร็วกว่าวัตถุนี้ราว 1 พันล้านปี ดังนั้นจึงอาจจะมีตัวอย่างที่เก่าแก่กว่าอีก ซึ่งก็บอกว่านี่ไม่น่าพบได้ทั่วไป Ivanov อธิบายต่อว่า ในทางทฤษฎีแล้ว ผมคิดว่านี่ไม่ใช่ช่วงเวลาที่เราคาดว่าจะพบวัตถุลักษณะนี้ได้มากนัก มันจึงช่วยระบุเวลาการก่อตัวของคานกลาง ซึ่งนี่ก็น่าสนใจอย่างมาก
ภาพ COSMOS-74706 (ซ้าย, กลาง) และภาพจากการตรวจสอบสเปคตรัม จะเห็นโครงสร้างเป็นกังหัน
การก่อตัวของคานกลางอาจมีบทบาทสำคัญในวิวัฒนาการกาแลคซีโดยรวม คานกลางสามารถฟั่นก๊าซและวัสดุสารเข้าสู่ใจกลางกาแลคซีซึ่งเป็นที่อยู่ของหลุมดำมวลมหาศาล(supermassive black hole) นี่ช่วยให้หลุมดำได้เจริญขึ้นจากการกลืนกินมวลสารที่ป้อนเข้ามา กระบวนการนี้ผลิตพลังงานจำนวนมาก สร้างเป็นลมขนาดพอๆ กับกาแลคซีซึ่งจะหยุดยั้งการก่อตัวดาว การค้นพบนี้นำเสนอในการประชุมสมาคมดาราศาสตร์อเมริกันครั้งที่ 247 ที่ฟินิกซ์ อริโซนา
แหล่งข่าว iflscience.com : this unlensed barred spiral galaxy might be the earliest of its kind ever seen
universetoday.com : astronomers spot a barred spiral galaxy that existed just 2 billion years after the Big Bang
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
