ตอนที่ 257 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เจ้าพระยาผู้สืบเชื้อสายสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี
ในบรรดาผู้สืบเชื้อสายสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทั้งสายตรงและสายอื่นๆ มีผู้ได้รับราชการจนเติบโตในหน้าที่การงานได้เป็นถึง "เจ้าพระยา" ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์มากถึง 11 ท่านด้วยกัน ดังต่อไปนี้
อนึ่ง การนับลำดับชั้นที่ 1 คือ พ่อ (พระราชบิดา) หรือสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช และเรียงลำดับศักดิ์ลงไปตามลำดับ คือ ลูก หลาน เหลน ลื่อ ลืบ ลืด
ชั้นที่ 2 ลูก (พระราชบุตร)
1. เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย) เป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ประสูติที่เมืองนครศรีธรรมราช สืบเนื่องจากทรงได้พระราชทานเจ้าจอมปรางให้กับพระมหาอุปราช (พัฒน์) แห่งเมืองนครศรีธรรมราช โดยในขณะนั้นเจ้าจอมปรางได้ตั้งพระครรภ์อยู่หลายเดือนแล้ว เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย)ได้เป็นเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชในสมัยรัชกาลที่ 2-3 ดังปรากฏใน “ชีวประวัติ 93 เจ้าพระยา กรุงรัตนโกสินทร์” เอาไว้ว่า
"เจ้าพระยานครน้อย เป็นลูกเธอพระเจ้ากรุงธนบุรี ด้วยปรากฏความว่า เจ้าจอมปรางมีครรภ์ด้วยพระเจ้ากรุงธนบุรีหลายเดือนแล้ว จึงพระราชทานเจ้าจอมปรางให้แก่เจ้าพระยานคร ฯ พัฒน์ ไปเป็นภรรยา เจ้าจอมปรางคลอดบุตรออกมาก็คือ เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย)" (1 : 131)
2. เจ้าพระยานครราชสีมา (เจ้าพระยากำแหงสงคราม/ทองอิน ณ ราชสีมา) เป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ประสูติแต่เจ้าจอมมารดายวน (จวน) ที่ทรงได้พระราชทานให้กับพระพิมาย (ปิ่น ณ ราชสีมา/เจ้าพระยานครราชสีมา) โดยในขณะนั้นเจ้าจอมมารดายวนได้ตั้งพระครรภ์อยู่หลายเดือนแล้ว เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน) ได้เป็นเจ้าเมืองนครราชสีมาในสมัยรัชกาลที่ 2-3 ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"เจ้าจอมยวนธิดาเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (หลวงนายสิทธิ) รับราชการฝ่ายในของสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี จนมีครรภ์ด้วยพระองค์แล้วจึงโปรดเกล้า ฯ พระราชทานเจ้าจอมยวนให้แก่เจ้าพระยานครราชสีมา (ปิ่น ณ ราชสีมา) เจ้าจอมยวนคลอดบุตรเป็นชาย คือ เจ้าพระยากำแหงสงคราม (ทองอิน)" (1 : 158-159)
ชั้นที่ 3 หลาน (พระราชนัดดา)
3. เจ้าพระยามหาศิริธรรม (น้อยใหญ่/เมือง) เป็นบุตรเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย) กับท่านผู้หญิงอิน (ราชินิกุล ณ บางช้าง) ได้รับราชการเป็นเจ้าเมืองกรุงเก่า (กรุงศรีอยุธยา) ในสมัยรัชกาลที่ 3-4 ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"เจ้าพระยามหาศิริธรรม พโลปถัมภ์เทพ ทวาราวดี ศรีรัตนธาดา มหาประเทศาธิบดี อภัยพิริยบรากรมพาหุ ผู้รักษากรุงเก่า นามเดิมชื่อว่า เมือง หรือ น้อยใหญ่ หรือ น้อยเมือง ท่านเป็นบุตร เจ้าพระยานครน้อย ท่านผู้หญิงอิน ธิดาพระยาพินาศอัคนี เป็นมารดา" (1 : 134)
4. เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อยกลาง ณ นคร) เป็นบุตรเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย) กับท่านผู้หญิงอิน และเป็นน้องชายเจ้าพระยามหาศิริธรรม (น้อยใหญ่) ได้เป็นเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชในสมัยรัชกาลที่ 3-4 ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"เดิมชื่อ "น้อยกลาง ณ นคร" เป็นบุตรเจ้าพระยานครน้อย เป็นน้องชายเจ้าพระยามหาศิริธรรม ผู้รักษากรุงเก่า ร่วมบิดามารดาเดียวกัน ท่านผู้หญิงอินธิดาพระยาพินาศอัคนี ราชินีกุล ณ บางช้าง เป็นมารดา" (1 : 144-145)
ชั้นที่ 4 เหลน (พระราชปนัดดา)
5. เจ้าพระยายมราช (สุข สินสุข) เป็นบุตรของพระยากลาโหมราชเสนา (ทองอิน) เป็น "หลาน" ในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์ (เจ้าฟ้าจุ้ย) ดังนั้นเมื่อนับศักดิ์จึงเป็น "เหลน" ในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ได้เป็นเสนาบดีจตุสดมภ์กรมเมือง (เวียง) ในสมัยรัชกาลที่ 4 ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"เจ้าพระยายมราช (สุข) เป็นบุตรพระยากลาโหมราชเสนา (ทองอิน) โอรสสมเด็จพระมหาอุปราช เจ้าฟ้าจุ้ย กรมขุนอินทรพิทักษ์ ซึ่งเป็นพระราชโอรสสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี" (1 : 177)
6. เจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (หนูพร้อม ณ นคร) เป็นบุตรเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อยกลาง ณ นคร) กับ ท่านผู้หญิง ม.ร.ว. หญิง (ลื่อน้าในรัชกาลที่ 1) จึงทำให้มีเชื้อสายทั้ง 2 ราชวงศ์ คือ ราชวงศ์กรุงธนบุรีและราชวงศ์จักรี ได้เป็นเจ้าเมืองนครศรีธรรมราชในสมัยรัชกาลที่ 4-5 ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"เจ้าพระยาสุธรรมมนตรีศรีธรรมราช นามเดิมชื่อ หนูพร้อม ณ นคร เป็นบุตรเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อยกลาง ณ นคร) และท่านผู้หญิง ม.ร.ว. หญิง ธิดาหม่อมเจ้าจันทร์ ซึ่งเป็นพระโอรสเจ้าฟ้า กรมหมื่นนรินทรรณเรศ พระโอรสสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอในรัชกาลที่ 1 กรมพระยาเทพสุดาวดี" (1 : 148)
ชั้นที่ 5 ลื่อ (ไม่มีคำราชาศัพท์)
7. เจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์วิวัฒน์ (ม.ร.ว. หลาน กุญชร ณ อยุธยา) เป็นบุตรพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสิงหนาทราชดุรงคฤทธิ์ ซึ่งเป็นพระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระพิทักษ์เทเวศร์ (พระองค์เจ้ากุญชร) กับหม่อมแสง ธิดาคุณชายวัน (พระองค์เจ้าอัมพวัน) พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช มีท่านปรางเป็นมารดา ได้เป็นเสนาบดีกระทรวงเกษตราธิการในสมัยรัชกาลที่ 5 ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"นามเดิมหม่อมราชวงศ์ หลาน กุญชร ณ อยุธยา เป็นบุตรพระวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าสิงหนาทราชดุรงคฤทธิ์ในพระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น 2 กรมหมื่นพิทักษ์เทเวศร์ (พระองค์เจ้ากุญชร)" (1 : 276)
8. เจ้าพระยาพลเทพ (เฉลิม โกมารกุล ณ นคร) เป็นบุตรพระยาศรีสรราชภักดี (หนูเล็ก) ซึ่งเป็นบุตรของเจ้าพระยามหาศิริธรรม (น้อยใหญ่) มีมารดาคือคุณหญิงเล็ก ซึ่งเป็นธิดาของเจ้าพระยาสุรวงไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) ได้เป็นเสนาบดีกระทรวงเกษตราธิการในสมัยรัชกาลที่ 6-7 ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"เจ้าพระยาพลเทพ นามเดิม เฉลิม โกมารกุล ณ นคร เป็นบุตรพระยาศรีสรราชภักดี (หนูเล็ก โกมารกุล ณ นคร) เกิดปีฉลู นพศก จ.ศ. 1239 พ.ศ. 2420 ในรัชกาลที่ 5 คุณหญิงเล็ก ธิดาเจ้าพระยาสุรวงศ์ไวยวัฒน์ (วร บุนนาค) เป็นมารดา" (1 : 138)
9. พลเอก เจ้าพระยาบดินทรเดชานุชิต (แย้ม ณ นคร) เป็นบุตรเจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (หนูพร้อม ณ นคร) กับท่านนิ่ม ได้เป็นเสนาบดีกระทรวงกลาโหมในสมัยรัชกาลที่ 6-7 ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"พลเอก เจ้าพระยาบดินทรเดชานุชิต (แย้ม ณ นคร) เป็นบุตรเจ้าพระยาสุธรรมมนตรีศรีธรรมราช (หนูพร้อม ณ นคร) และท่านนิ่ม เชื้อสายเจ้าพระยานครศรีธรรมราชรุ่นเก่า เป็นมารดา" (1 : 150)
10. เจ้าพระยาวรพงศ์พิพัฒน์ (ม.ร.ว. เย็น อิศรเสนา ณ อยุธยา) เป็นบุตรหม่อมเจ้าเสาวรศ ซึ่งเป็นพระโอรสในพระเจ้าราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่นกษัตริย์ศรีศักดิเดช ซึ่งเป็นพระราชโอรสในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาเสนานุรักษ์ กับเจ้าจอมมารดาสำลีวรรณ (พระราชธิดาในสมเด็จพระะเจ้าตากสินมหาราช) ได้เป็นเสนาบดีกระทรวงวังในสมัยรัชกาลที่ 7 ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"เจ้าพระยาวรพงศพิพัฒน์ นามเดิม หม่อมราชวงศ์ เย็น อิศรเสนา ณ อยุธยา เป็นบุตรหม่อมเจ้าเสาวรศ ในพระเจ้าราชวรวงศ์เธอชั้น 2 กรมหมื่นกษัตริย์ศรีศักดิเดช (พระองค์เจ้าชายพงศอิศเรศ) ต้นราชสกุลวงศ์ อิศรเสนา ณ อยุธยา" (1 : 340)
เจ้าพระยาวรพงศ์พิพัฒน์ นอกจากจะสืบเชื้อสายผ่านเจ้าจอมมารดาสำลีวรรณ พระราชธิดาในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชแล้ว ยังสืบเชื้อสายผ่านพระยาประชาชีพ (เจ้าฟ้าชายศิลา) พระราชโอรสในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช โดยหม่อมเจ้าเสาวรศ มีพระมารดาเป็นหม่อมพลับ พระธิดาในเจ้าฟ้าชายศิลา
ชั้นที่ 6 ลืบ (ไม่มีคำราชาศัพท์)
11. พลเอก เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน (อุ่ม อินทรโยธิน) เป็นบุตรนายเสงี่ยม อินทรโยธิน ซึ่งเป็นบุตรนายนุด อินทรโยธิน ที่สืบเชื้อสายมาจากสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช หากนับศักดิ์จะอยู่ในลำดับที่เรียกว่า "ลืบ" ได้เป็นสมุหราชองครักษ์ในสมัยรัชกาลที่ 6-7 และเป็นผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในสมัยรัชกาลที่ 8 ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"เจ้าพระยาพิชเยนทรโยธิน นามเดิมชื่อ อุ่ม อินทรโยธิน เป็นบุตรนายเสงี่ยม อินทรโยธิน มหาดเล็กวิเศษอยู่เวรศักดิ์ นายเสงี่ยมเป็นบุตรนายนุด อินทรโยธิน นายนุด อินทรโยธิน เป็นบุตรพระยากลาโหมราชเสนา (ทองอิน) พระยากลาโหมราชเสนา (ทองอิน) เป็นโอรสสมเด็จพระมหาอุปราช เจ้าฟ้าจุ้ย กรมขุนอินทรพิทักษ์ซึ่งเป็นพระราชโอรสสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี" (1 : 180)
จากข้อมูลข้างต้น เจ้าพระยาทั้ง 11 ท่าน สืบเชื้อสายมาจากสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ผ่านทางพระราชโอรส-ธิดาจำนวน 6 ท่าน ได้แก่ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้ากรมขุนอินทรพิทักษ์ (เจ้าฟ้าจุ้ย) เจ้าพระยานครศรีธรรมราช (น้อย) เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอิน) คุณชายวัน (พระองค์เจ้าอัมพวัน) เจ้าจอมมารดาสำลีวรรณ (พระองค์เจ้าหญิงสำลีวรรณ) และพระยาประชาชีพ (เจ้าฟ้าชายศิลา) นั้นเอง
เชิงอรรถ
(1) ณัฐวุฒิ สุทธิสงคราม. ชีวประวัติ 93 เจ้าพระยา กรุงรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ : บันดาลสาส์น, 2517
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
