## Episode149: Kinesiology of Ankle and Foot #9
Muscle acting on the ankle: Dorsiflexors, Plantarflexors ##
ในบทความที่ผ่านมาผมได้พูดถึงเอ็นยึดข้อต่างๆ ของข้อเท้าและเท้าไปแล้ว ในบทความนี้ผมจะพูดถึงกล้ามเนื้อที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของข้อเท้าในทิศทาง dorsiflexion และ plantarflexion ซึ่งเป็นการเคลื่อนไหวหลักของข้อเท้าในแนว sagittal plane ครับ
การเคลื่อนไหวของข้อเท้าในทิศทาง dorsiflexion และ plantarflexion เกิดขึ้นที่ talocrural joint เป็นหลัก โดยเป็นการเคลื่อนไหวในแนวระนาบ sagittal รอบแกนในแนว medial-lateral (frontal axis) ครับ
เริ่มจากกลุ่มกล้ามเนื้อ "Dorsiflexors" ซึ่งทำหน้าที่ในการกระดกปลายเท้าขึ้น ประกอบด้วยกล้ามเนื้อหลัก 4 มัดคือ tibialis anterior, extensor hallucis longus, extensor digitorum longus และ peroneus tertius โดยกล้ามเนื้อทั้งหมดนี้อยู่ในช่อง anterior compartment ของขาท่อนล่างครับ
"Tibialis anterior" เป็นกล้ามเนื้อที่ใหญ่และแข็งแรงที่สุดในกลุ่ม dorsiflexors วางตัวอยู่ด้านนอกของ anterior surface ของ tibia มีจุดเกาะต้น (origin) ที่ lateral condyle และ upper 2/3 ของ lateral surface ของ tibia และ interosseous membrane ส่วนจุดเกาะปลาย (insertion) อยู่ที่ medial cuneiform และ base ของ first metatarsal ทางด้าน plantar และ medial surface ของเท้า กล้ามเนื้อนี้ supply ด้วยเส้นประสาทสั่งการจาก deep peroneal nerve ซึ่งเป็นแขนงของ common peroneal nerve (L4, L5) ครับ
Tibialis anterior มีหน้าที่หลักในการทำ dorsiflexion ของข้อเท้า และช่วยทำ inversion ของเท้า (จากการเกาะที่ medial cuneiform และ first metatarsal) กล้ามเนื้อนี้ทำงานอย่างหนักในช่วง heel strike และ swing phase ของการเดิน เพื่อควบคุมการวางเท้าลงพื้นและยกปลายเท้าขึ้นเพื่อไม่ให้ลากไปกับพื้นในช่วง swing phase ครับ . เอ็นของ tibialis anterior สามารถมองเห็นและคลำได้ชัดเจนที่ด้านหน้าของข้อเท้า โดยจะเป็นเอ็นแรกที่อยู่ด้าน medial ต่อเส้นกึ่งกลางของข้อเท้า เวลาที่เรา dorsiflexion และ inversion เท้าครับ
"Extensor hallucis longus" เป็นกล้ามเนื้อที่วางตัวอยู่ระหว่าง tibialis anterior และ extensor digitorum longus มีจุดเกาะต้นที่ middle part ของ anterior surface ของ fibula และ interosseous membrane ส่วนจุดเกาะปลายอยู่ที่ dorsal surface ของ base ของ distal phalanx ของนิ้วโป้งเท้า (great toe) กล้ามเนื้อนี้ supply ด้วยเส้นประสาทสั่งการจาก deep peroneal nerve (L5, S1) ครับ
Extensor hallucis longus มีหน้าที่หลักในการทำ extension ของ interphalangeal (IP) joint และ metatarsophalangeal (MTP) joint ของนิ้วโป้งเท้า และช่วยทำ dorsiflexion ของข้อเท้าด้วย กล้ามเนื้อนี้ทำงานในช่วง push-off และ swing phase ของการเดิน เพื่อช่วยยกนิ้วโป้งขึ้นและช่วยในการ dorsiflexion ของข้อเท้าครับ
เอ็นของ extensor hallucis longus สามารถมองเห็นและคลำได้ที่ด้านหน้าของข้อเท้าและหลังเท้า โดยจะอยู่ระหว่าง tibialis anterior และ extensor digitorum longus เวลาที่เรา extend นิ้วโป้งเท้าขึ้นครับ
"Extensor digitorum longus" เป็นกล้ามเนื้อที่วางตัวอยู่ด้าน lateral ต่อ tibialis anterior มีจุดเกาะต้นที่ lateral condyle ของ tibia, upper 3/4 ของ anterior surface ของ fibula และ interosseous membrane ส่วนจุดเกาะปลายแยกออกเป็น 4 เอ็น แต่ละเอ็นจะแยกออกเป็น 3 แฉก (medial, central และ lateral) ไปเกาะที่ middle และ distal phalanges ของนิ้วที่ 2-5 ทางด้าน dorsal surface กล้ามเนื้อนี้ supply ด้วยเส้นประสาทสั่งการจาก deep peroneal nerve (L5, S1) ครับ
Extensor digitorum longus มีหน้าที่หลักในการทำ extension ของ interphalangeal joints และ metatarsophalangeal joints ของนิ้วที่ 2-5 และช่วยทำ dorsiflexion ของข้อเท้าด้วย กล้ามเนื้อนี้ทำงานในช่วง push-off และ swing phase ของการเดิน เพื่อช่วยยกนิ้วเท้าขึ้นและช่วยในการ dorsiflexion ของข้อเท้าครับ
เอ็นของ extensor digitorum longus สามารถมองเห็นและคลำได้ที่ด้านหน้าของข้อเท้าและหลังเท้า โดยจะอยู่ด้าน lateral ต่อ extensor hallucis longus เวลาที่เรา extend นิ้วเท้าที่ 2-5 ขึ้นครับ
"Peroneus tertius" เป็นกล้ามเนื้อเล็กๆ ที่แยกมาจากส่วนล่างของ extensor digitorum longus มีจุดเกาะต้นที่ lower 1/3 ของ anterior surface ของ fibula และ interosseous membrane ส่วนจุดเกาะปลายอยู่ที่ dorsal surface ของ base ของ fifth metatarsal กล้ามเนื้อนี้ supply ด้วยเส้นประสาทสั่งการจาก deep peroneal nerve (L5, S1) ครับ
Peroneus tertius มีหน้าที่ช่วยทำ dorsiflexion ของข้อเท้า และช่วยทำ eversion ของเท้า (จากการเกาะที่ fifth metatarsal) กล้ามเนื้อนี้ทำงานร่วมกับ tibialis anterior และ extensor digitorum longus ในช่วง heel strike และ swing phase ของการเดินครับ
กลุ่มกล้ามเนื้อ dorsiflexors ทั้งหมดนี้ทำงานร่วมกันในการควบคุมการวางเท้าลงพื้นในช่วง heel strike และยกปลายเท้าขึ้นในช่วง swing phase ของการเดิน ความอ่อนแรงของกล้ามเนื้อกลุ่มนี้จะทำให้เกิดภาวะ foot drop ซึ่งทำให้ปลายเท้าตกในช่วง swing phase และมีลักษณะการเดินแบบ steppage gait (ยกขาสูงกว่าปกติเพื่อไม่ให้ปลายเท้าลากไปกับพื้น) ครับ
ต่อมาเป็นกลุ่มกล้ามเนื้อ "Plantarflexors" ซึ่งทำหน้าที่ในการกระดกปลายเท้าลง ประกอบด้วยกล้ามเนื้อหลัก 7 มัดครับ
"Gastrocnemius" เป็นกล้ามเนื้อที่อยู่ตื้นที่สุดในกลุ่ม calf muscles (กล้ามเนื้อน่อง) มีลักษณะเป็น 2 หัว (medial และ lateral heads) มีจุดเกาะต้นที่ posterior aspect ของ femoral condyles (medial head เกาะที่ medial condyle และ lateral head เกาะที่ lateral condyle) ส่วนจุดเกาะปลายรวมกับ soleus muscle เป็น calcaneal tendon (Achilles tendon) ไปเกาะที่ posterior surface ของ calcaneal tuberosity กล้ามเนื้อนี้ supply ด้วยเส้นประสาทสั่งการจาก tibial nerve (S1, S2) ครับ
"Gastrocnemius" เป็นกล้ามเนื้อที่อยู่ตื้นที่สุดในกลุ่ม calf muscles มีลักษณะเป็น 2 หัว (medial และ lateral heads) มีจุดเกาะต้นที่ femoral condyles ส่วนจุดเกาะปลายรวมกับ soleus เป็น Achilles tendon ไปเกาะที่ calcaneal tuberosity มีหน้าที่หลักในการทำ plantarflexion ของข้อเท้า และช่วยทำ flexion ของข้อเข่า ทำงานอย่างหนักในช่วง push-off ของการเดินและวิ่งครับ
"Soleus" เป็นกล้ามเนื้อที่อยู่ลึกกว่า gastrocnemius มีจุดเกาะต้นที่ fibula และ tibia ส่วนจุดเกาะปลายรวมกับ gastrocnemius เป็น Achilles tendon มีหน้าที่หลักในการทำ plantarflexion ของข้อเท้า ทำงานตลอดเวลาในขณะยืน และมีความสำคัญในการควบคุมการเคลื่อนไหวของ tibia เหนือ talus ครับ
Gastrocnemius และ soleus รวมกันเรียกว่า "Triceps surae" ซึ่งเป็นกล้ามเนื้อ plantarflexor ที่แข็งแรงที่สุด ออกแรงได้ประมาณ 80% ของแรง plantarflexion ทั้งหมดครับ
"Plantaris" เป็นกล้ามเนื้อเล็กๆ มีเส้นใยกล้ามเนื้อสั้นและเอ็นยาว ถ้าดูจากจุดเกาะจะมีหน้าที่ช่วยทำ plantarflexion ของข้อเท้าและ flexion ของข้อเข่าเล็กน้อย แต่ด้วยขนาดจึงออกแรงได้ไม่มากนัก ในบางคนอาจจะไม่มีกล้ามเนื้อมัดนี้ครับ
"Tibialis posterior" เป็นกล้ามเนื้อที่อยู่ลึกที่สุดในกลุ่ม deep posterior compartment มีจุดเกาะปลายกระจายไปที่ navicular, cuneiform bones, cuboid และ metatarsals ที่ 2-4 มีหน้าที่หลักในการทำ inversion ของเท้า และช่วยทำ plantarflexion ของข้อเท้า มีความสำคัญในการรองรับ medial longitudinal arch ของเท้าครับ
"Flexor hallucis longus" มีจุดเกาะปลายที่ distal phalanx ของนิ้วโป้งเท้า มีหน้าที่หลักในการทำ flexion ของนิ้วโป้งเท้า และช่วยทำ plantarflexion ของข้อเท้า มีความสำคัญในการส่งแรงในช่วง push-off ของการเดินและวิ่งครับ
"Flexor digitorum longus" มีจุดเกาะปลายที่ distal phalanges ของนิ้วที่ 2-5 มีหน้าที่หลักในการทำ flexion ของนิ้วเท้าที่ 2-5 และช่วยทำ plantarflexion ของข้อเท้า ช่วยในการส่งแรงในช่วง push-off และช่วยรองรับ longitudinal arch ของเท้าครับ
"Peroneus longus and brevis" แม้จะมีหน้าที่หลักในการทำ eversion ของเท้า แต่ก็ช่วยทำ plantarflexion ของข้อเท้าด้วยครับ
กลุ่มกล้ามเนื้อ plantarflexors ทั้งหมดนี้ทำงานร่วมกันในการควบคุมการเคลื่อนของ tibia เหนือ talus ในช่วง stance phase และทำ plantarflexion อย่างแรงในช่วง push-off ของการเดิน การวิ่ง และการกระโดด ความอ่อนแรงของกล้ามเนื้อกลุ่มนี้จะทำให้ไม่สามารถเขย่งปลายเท้าได้ และมีปัญหาในการเดินขึ้นบันได การวิ่ง และการกระโดดครับ
โดยสรุป กล้ามเนื้อที่ควบคุมการเคลื่อนไหวของข้อเท้าในทิศทาง dorsiflexion และ plantarflexion มีความสำคัญอย่างมากในการเดิน การวิ่ง และการทรงตัว การทำงานที่สมดุลของกล้ามเนื้อทั้งสองกลุ่มนี้ช่วยให้การเคลื่อนไหวของข้อเท้าเป็นไปอย่างราบรื่นและมีประสิทธิภาพครับ
ถ้าชอบเนื้อหาแบบนี้ผมฝากกด like กดแชร์ กดติดตามเพจphysioupskillด้วยนะครับ ส่วนถ้าใครมีข้อสงสัยอะไรก็commentไว้ด้านล่างได้เลยครับ
PhysioUpskill
#Physioupskill
⭐สำหรับใครที่อยากเรียนรู้เพิ่มเติม สามารถอ่านบทความอื่นๆได้ที่ https://physioupskill.com/บทความ/ หรือดูรายละเอียดคอร์สเรียนของเพจได้ที่ https://physioupskill.com/คอร์สเรียน/ ได้เลยครับ
Ref.
Neumann, D. A. (2017). Kinesiology of the musculoskeletal system: Foundations for Rehabilitation. Mosby.
Drake, R., Vogl, A. W., & Mitchell, A. W. M. (2019). Gray's Anatomy for Students.
Moore, K. L., Dalley, A. F., & Agur, A. M. R. (2018). Clinically Oriented Anatomy. Wolters Kluwer.
Oatis, C. A. (2016). Kinesiology: The Mechanics and Pathomechanics of Human Movement. Lippincott Williams & Wilkins.
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
