Blockdit Logo (Mobile)
The MKT
•
15 ก.พ. เวลา 10:37 • หุ้น & เศรษฐกิจ

ลอตเตอรี่: ไม่เสี่ยงก็ไม่รวย

ในระบบเศรษฐกิจที่โครงสร้างไม่เอื้อให้คนตัวเล็ก ๆ เติบโต การทำงานหนักแบบในระดับอาบเหงื่อต่างน้ำ อาจได้ผลลัพธ์เพียงแค่การมีชีวิตรอดไปวัน ๆ เมื่อรายได้ถูกนายจ้างกดไว้ด้วยค่าแรงขั้นต่ำ ในขณะที่ค่าครองชีพพุ่งทะยานราวกับจรวด การถูกรางวัลที่ 1 จึงกลายเป็นดั่งความหวังที่เป็นไปได้ (แม้จะเป็นเพียง 1 ในล้าน) ความหวังที่จะได้ถูกรางวัล ความหวังที่จะได้ลืมตาอ้าปาก ความหวังที่จะมีเงินใช้ และความหวังที่จะมีชีวิตที่ดี
ไม่เสี่ยงก็ไม่รวย
นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบลอย่าง Daniel Kahneman และ Amos Tversky อธิบายผ่าน Prospect Theory ว่า ในสถานการณ์ที่มนุษย์เผชิญกับความเสี่ยงและความไม่แน่นอน มนุษย์มักจะไม่ได้ตัดสินใจอย่างมีเหตุผล (rational) เพียงอย่างเดียว แต่ตัดสินใจจาก จุดอ้างอิง (Reference Point) ด้วย
สำหรับคนที่มีฐานะยากจนหรือชนชั้นกลางที่ติดกับดักรายได้ จุดอ้างอิงของเขา คือ ความขัดสน เมื่อเขารู้สึกว่าการทำงานปกติไม่มีทางทำให้เขาก้าวข้ามความขัดสนนี้ได้ เขาจึงเริ่มมีพฤติกรรมที่แสวงหาความเสี่ยง เพื่อโอกาสที่จะพลิกสถานะ แม้โอกาสนั้นจะมีเพียงเล็กน้อยก็ตาม กล่าวอย่างง่าย คือ เมื่อไม่มีอะไรจะเสียอยู่แล้ว การจ่ายเงิน 80 บาท เพื่อให้มีโอกาสได้เงินรางวัล อย่างน้อยก็ 2,000 บาท หรือถ้าโชคดีก็ 6 ล้านบาทต่อใบ เป็นการลงทุนที่คุ้มค่าในทางจิตวิทยา แม้ในทางคณิตศาสตร์จะเสียเปรียบอย่างมหาศาลก็ตาม
โครงข่ายความปลอดภัยทางสังคม (Social Safety Net: SSN)
โครงข่ายทางสังคมนี้เปรียบเสมือนเกราะกำบังที่ช่วยประคับ ประคอง และรองรับกลุ่มคนจนที่ต้องเผชิญแรงกระแทกต่าง ๆ และยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการยกระดับคุณภาพชีวิตเพื่อสร้างความมั่งคั่งให้แก่ประเทศ โดยเราจะเห็นบทบาทของระบบนี้ชัดเจนขึ้นเมื่อเกิดวิกฤติที่ทำให้ผู้คนทั่วโลกต้องเผชิญกับความยากจนและวิกฤตเศรษฐกิจอย่างกะทันหัน
เช่น
- ปัญหาราคาน้ำมันพุ่งสูง
- การขาดแคลนอาหาร
- การแพร่ระบาดของโรคโควิด-19
- สงคราม
แต่ในบริบทของประเทศไทย คำถามสำคัญที่เกิดขึ้น คือ
“ประชาชนทุกกลุ่มจะเข้าถึงสวัสดิการของรัฐได้จริงหรือ?”
และเมื่อโครงข่ายถูกตั้งคำถามถึงความทั่วถึง ลอตเตอรี่จึงกลายเป็นทางลัด แม้จะมีความเป็นไปได้ 1 ในล้านที่จะชนะรางวัลที่ 1 แต่ก็มีโอกาสมากกว่านั้นที่จะได้รางวัลอื่น ๆ ที่รองลงมาเช่นกัน ลอตเตอรี่จึงกลายเป็นโครงข่ายความปลอดภัยในทางอารมณ์ ที่ทำหน้าที่ฉีดสาร โดปามีน (Dopamine) ให้ประชาชนมีแรงจูงใจในการใช้ชีวิตไปวันต่อวันผ่านความคาดหวังถึงรางวัลที่อาจเกิดขึ้น
เปลี่ยนลอตเตอรี่จากเงินสูญสู่เงินออม
ในปี 2569 นี้ กองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) ได้เตรียมจำหน่ายผลิตภัณฑ์ใหม่ คือ สลาก กอช. ซึ่งเป็นสลากแบบดิจิทัลที่จะเก็บเงินต้นที่เราซื้อสลากไว้เป็นเงินบำเหน็จให้เราในยามที่อายุครบ 60 ปีบริบูรณ์ เสียสัญชาติ หรือทุพพลภาพ (พระราชบัญญัติกองทุนการออมแห่งชาติ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568, 2568)
แนวคิดเรื่อง หวยเกษียณ หรือสลาก กอช. เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่เราควรทำให้ลอตเตอรี่ปกติมีฟังก์ชันการออมในตัวด้วยเช่นกัน เพราะจะสร้าง SSN ที่มีประสิทธิภาพและการเข้าถึงได้ง่าย เนื่องจากลอตเตอรี่มีการซื้อขายอยู่ทั่วไป มีกลุ่มผู้ซื้ออยู่จำนวนมาก จึงไม่ต้องโปรโมทหรือโฆษณาใหม่ ทั้งช่วยรักษาและป้องกันคนเปราะบางจากความผันผวนทางเศรษฐกิจ โดยที่รัฐไม่ต้องบังคับให้คนออม แต่ใช้ความเต็มใจที่อยากจะเสี่ยงโชคมาเป็นแรงจูงใจ
นอกจากนี้ ควรเพิ่มการขอถอนเงินต้นออกมาก่อนในยามจำเป็น เพราะถึงแม้หัวใจของหวยเกษียณ คือ การออมเพื่อวัยเกษียณ แต่ในความเป็นจริงแรงกระแทกของคนจนและคนเปราะบางมักเกิดขึ้นอย่างกะทันหัน ไม่ว่าจะเป็นวิกฤตค่าครองชีพ ราคาน้ำมัน หรือปัญหาสุขภาพ ดังนั้น การอนุญาตให้ถอนเงินต้นบางส่วนในกรณีฉุกเฉินจะช่วยให้คนจนไม่ต้องพึ่งพาหนี้นอกระบบ หรือแหล่งเงินกู้อื่น ๆ
อ้างอิง
Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect theory: An analysis of decision under risk. Econometrica, 47(2), 263–291.
พระราชบัญญัติกองทุนการออมแห่งชาติ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2568. (2568). ราชกิจจานุเบกษา. เข้าถึงได้จาก https://ratchakitcha.soc.go.th/documents/89707.pdf
โฆษณา