🌏 EP5 — “จากรายเล็กสู่รายใหญ่: เมื่อป่าเสื่อมโทรมกลายเป็นทรัพยากรทางเศรษฐกิจ“
จากรายเล็กสู่รายใหญ่: เมื่อป่าเสื่อมโทรมกลายเป็นทรัพยากรทางเศรษฐกิจ และเราจะหยุดวงจรนี้อย่างไร
ซีรีส์ โลกเปลี่ยน เราต้องเปลี่ยน (Blockdit)
เราเดินทางมาถึงตอนสุดท้ายของซีรีส์นี้
จาก
🌿 ต้นน้ำคือโครงสร้างพื้นฐานของชาติ
🔥 มหกรรมไฟผืนใหญ่
🌲 ป่าเสื่อมโทรมในเชิงกฎหมาย
🏛️ โครงสร้างนโยบาย 50–60 ปี
วันนี้เราจะพูดถึงคำถามที่อ่อนไหวที่สุด
แต่จำเป็นต้องพูดอย่างมีสติ
❓ เป็นไปได้ไหมว่า “ป่าเสื่อมโทรม” อาจกลายเป็นทรัพยากรทางเศรษฐกิจในบางบริบท
และถ้าเป็นไปได้ เราจะหยุดวงจรนี้อย่างไร?
ผมขอย้ำก่อน
นี่ไม่ใช่ข้อกล่าวหา
แต่คือการวิเคราะห์ “แรงจูงใจเชิงระบบ”
🔍 1) ป่าเสื่อมโทรมในเชิงเศรษฐศาสตร์
ในทางระบบเศรษฐกิจ
ทรัพยากรทุกชนิดมี “มูลค่า”
แม้กระทั่งพื้นที่ที่ถูกมองว่าเสื่อมโทรม
เมื่อพื้นที่หนึ่งถูกจัดว่า
“เสื่อมโทรม”
สิ่งที่เกิดขึ้นได้ เช่น
• 🌱 เปิดทางสู่โครงการฟื้นฟูขนาดใหญ่
• 🌳 ปลูกสวนป่า/ป่าเศรษฐกิจ
• 🏗️ พัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน
• 📜 จัดสรรสิทธิใหม่
ในทางทฤษฎี นี่คือการแก้ปัญหา
แต่ในทางแรงจูงใจ
มันอาจสร้าง “มูลค่าใหม่” ให้พื้นที่
และเมื่อมีมูลค่า
คำถามเรื่อง “ใครควบคุม” ย่อมตามมา
⚖️ 2) รายเล็กกับความเสี่ยง รายใหญ่กับความสามารถต่อรอง
ในหลายพื้นที่ต้นน้ำ
รายเล็กมักเป็นผู้ที่
• อยู่ในพื้นที่
• เผชิญไฟ
• รับความเสี่ยงทางกฎหมาย
• ขาดข้อมูลและอำนาจต่อรอง
ในขณะที่รายใหญ่
• มีทุน
• เข้าถึงข้อมูล
• เข้าถึงกระบวนการอนุมัติ
• มีความสามารถรวมแปลงหรือจัดการขนาดใหญ่
นี่ไม่ใช่เรื่องดีหรือเลว
แต่มันคือ “โครงสร้างอำนาจในระบบเศรษฐกิจจริง”
ถ้าไม่มีระบบกำกับที่โปร่งใส
แรงจูงใจอาจทำให้
🔥 ความเสื่อม → กลายเป็นโอกาสทางธุรกิจ
🌲 พื้นที่ต้นน้ำ → กลายเป็นสินทรัพย์เชิงพาณิชย์
และรายเล็กอาจกลายเป็นเพียงผู้ผ่านทาง
🔄 3) วงจรที่สังคมต้องระวัง
ถ้าเรานำ EP1–EP4 มาต่อกัน
จะเห็นวงจรแบบนี้
1️⃣ ไฟผืนใหญ่เกิดซ้ำ
2️⃣ ระบบนิเวศเสื่อม
3️⃣ ถูกจัดประเภทเป็นป่าเสื่อมโทรม
4️⃣ เปิดทางจัดการใหม่
5️⃣ มีการรวมอำนาจหรือทุนในพื้นที่
ถ้าระบบตรวจสอบไม่แข็งแรง
วงจรอาจเริ่มต้นใหม่อีกครั้ง
นี่คือสิ่งที่เรียกว่า
“แรงจูงใจเชิงโครงสร้าง”
🧠 4) แล้วเราจะหยุดวงจรนี้อย่างไร?
คำตอบไม่ใช่การกล่าวโทษ
แต่คือการออกแบบระบบใหม่
🟢 (1) แยกไฟยังชีพออกจากไฟมหกรรม
อย่าเหมารวม
ไฟรายย่อยต้องการทางเลือกทางเศรษฐกิจ
ไฟผืนใหญ่ต้องการการตรวจสอบเชิงระบบ
🛰️ (2) เปิดข้อมูลไฟซ้ำแบบสาธารณะ
พื้นที่ไหม้ซ้ำควรเป็น “ธงแดง”
และข้อมูลควรเข้าถึงได้ง่าย
เพื่อให้สังคมช่วยกันตรวจสอบ
📜 (3) ตรวจสอบการเปลี่ยนสถานะพื้นที่หลังไฟ
ทุกครั้งที่มีการจัดประเภทใหม่
ควรมีความโปร่งใส
ว่าใครได้สิทธิ
ใครบริหาร
ใครลงทุน
💧 (4) ผูกการจัดการป่าเข้ากับ “หน้าที่ต้นน้ำ”
ไม่ว่ารูปแบบสิทธิใด
ต้องผ่านคำถามเดียวกัน
🌊 หน้าที่คุมจังหวะน้ำดีขึ้นหรือไม่
🔥 ความเสี่ยงไฟลดลงหรือไม่
🌫️ คุณภาพอากาศดีขึ้นหรือไม่
ถ้าคำตอบคือ “ไม่”
แสดงว่าเรากำลังจัดการป่า
โดยลืมเป้าหมายของลุ่มน้ำ
🛡️ (5) สนับสนุนชุมชนต้นน้ำให้เข้มแข็ง
พื้นที่ต้นน้ำจะปลอดภัย
เมื่อชุมชนมีบทบาทจริง
ไม่ใช่เพียงผู้รอการตัดสินใจจากภายนอก
การจัดการเชื้อเพลิง
แนวกันไฟ
การเฝ้าระวังร่วม
ต้องเป็นส่วนหนึ่งของระบบถาวร
🌍 5) โลกเปลี่ยน เราต้องเปลี่ยน
เมื่อ 50 ปีก่อน
ปัญหาอาจเป็นเพียงเรื่องพื้นที่ป่า
วันนี้
มันคือเรื่อง
🌡️ โลกร้อน
🔥 ไฟรุนแรงขึ้น
🌫️ ฝุ่นข้ามจังหวัด
🌊 น้ำสุดโต่ง
ต้นน้ำจึงไม่ใช่แค่เรื่องของคนบนภูเขา
แต่คือเรื่องของประเทศทั้งประเทศ
🌿 ปิดซีรีส์
ดุลยชล × ฝ่าฝุ่น
ไม่ได้ต้องการสร้างความหวาดระแวง
แต่ต้องการย้ำหลักเดียว
🌲 ป่าต้นน้ำคือโครงสร้างพื้นฐานของชาติ
🔥 มหกรรมไฟต้องถูกแยกออกจากไฟยังชีพ
📜 คำว่า “ป่าเสื่อมโทรม” ต้องโปร่งใส
⚖️ สิทธิและการจัดการต้องเป็นธรรม
🌬️ เป้าหมายสุดท้ายคืออากาศที่สะอาด และลุ่มน้ำที่แข็งแรง
ถ้าเราไม่ออกแบบระบบใหม่
วงจรจะวนกลับมาอีก
แต่ถ้าเรากล้าถาม
กล้าเปิดข้อมูล
และกล้าปกป้องหน้าที่ของต้นน้ำ
เรายังมีโอกาสหยุดวงจรนี้ได้
🌏 โลกเปลี่ยน เราต้องเปลี่ยน
ไม่ใช่คำขวัญ
แต่คือคำเตือนที่ต้นน้ำกำลังส่งถึงเรา
ดูเพิ่มเติมในซีรีส์
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
