‘ไก่ชน’ กระทบ ‘ปลาหายาก’ เมื่อฟันปลาใกล้สูญพันธุ์ถูกใช้ เป็นอาวุธในวัฒนธรรมชนไก่เปรู
ถ้าถามว่า กีฬาไก่ชนในหมู่บ้านชายฝั่งของประเทศเปรูไปเกี่ยวอะไรกับปลาทะเลหายาก
คำตอบฟังดูเหมือนไม่มีทางเชื่อมกันได้เลย
แต่ความจริงคือ มันเชื่อมกันผ่าน ‘ฟันปลา’ ชิ้นเล็กๆ ที่คมเหมือนมีด ของ ‘ปลาฉนากจะงอยปากกว้าง’ (Largetooth sawfish)
ปลาฉนากจะงอยปากกว้าง หรือปลาฉลากยักษ์เป็นสัตว์ทะเลหน้าตาเหมือนลูกผสมระหว่างฉลามกับเลื่อยไม้ มีจะงอยยาวที่เต็มไปด้วยฟันแข็งเรียงเป็นซี่ๆ สำหรับล่าเหยื่อในระบบนิเวศ
wiki/Largetooth_sawfish
แต่ในสังคมมนุษย์ จะงอยนี้ถูกตัดออก นำไปเจียระไน และกลายเป็น ‘เดือยไก่ชน’
ในบางพื้นที่ของเปรู การชนไก่เป็นหนึ่งในวัฒนธรรมชุมชน เป็นพื้นที่รวมให้คนได้มาพบปะสังสรรค์กัน อาจมีพนันขันต่อกันบ้าง แต่ก็ไม่ได้เอาจริงเอาจังกันถึงขั้นเป็นแดนเถื่อนไร้กฎหมาย
ไก่ในสังเวียนคือความภาคภูมิใจของคนเลี้ยง นอกจากบ่มเพาะขุนร่างกายกันมาอย่างดี เดือยอาวุธที่ใช้ติดขาไก่ก็ถือเป็นส่วนสำคัญ คนเล่นไก่ชนต้องการอุปกรณ์ที่เป็นสัญลักษณ์ของความดุดัน ความแท้ และศักดิ์ศรี
ซึ่งในสังคมชนบท ของอย่างที่ว่าต้องสรรหามาจากแหล่งธรรมชาติเท่านั้น และหวยก็มาออกที่ฟันของปลาฉนาก อาวุธไล่ล่าเหยื่อที่แหลมคม
พวกเขาเชื่อกันว่า ฟันของปลาฉนาก คืออาวุธที่แสดงถึงศักดิ์ศรีของไก่แต่ละตัวและคนเลี้ยง ด้วยความแข็งและความคมตามธรรมชาติ ฟันของมันจึงกลายเป็นวัสดุในอุดมคติ
แต่ปัญหาคือ ปลาชนิดนี้มีสถานะใกล้สูญพันธุ์ และไม่ได้วิกฤตเพียงแต่ระดับท้องถิ่น แต่เป็นวิกฤตทุกภูมิภาคทั่วโลก
แต่เดิมปลาฉนากเคยอาศัยอยู่ตามชายฝั่งและปากแม่น้ำของเปรู แต่วันนี้น้อยคนนักที่มีโอกาสได้พบเห็นพวกมัน
ปลาชนิดนี้เป็นปลาโตช้า ใช้เวลาหลายปีกว่าจะสืบพันธุ์ และออกลูกคราวละไม่มาก
หากถูกจับต่อเนื่องทุกปี จำนวนประชากรจะดิ่งลงแบบกู่ไม่กลับ
ปลาฉนากเป็นปลานักล่าระดับบนของห่วงโซ่อาหาร คอยควบคุมสมดุลแห่งท้องทะเล การมีอยู่ของมันคือสัญญาณว่าระบบนิเวศยังสมดุล แต่เมื่อผู้ล่าหายไป ระบบนิเวศก็สั่น ห่วงโซ่อาหารเกิดการเปลี่ยนแปลง
ประชากรเหยื่อบางชนิดอาจเพิ่มขึ้นผิดธรรมชาติ เกิดการเปลี่ยนแปลงที่อาจกระทบตั้งแต่ปลาเล็ก แพลงก์ตอน ไปจนถึงคุณภาพน้ำ
หรือกล่าวว่าได้ หากปลาฉนากจะงอยปากกว้าง สูญพันธุ์ มันไม่ใช่การหายไปของสัตว์ทะเลหนึ่งชนิด
แต่คือการเตือนว่าทะเลกำลังเสียสมดุล
และทั้งหมดนี้ เริ่มจากความต้องการอวัยวะเพียงชิ้นหนึ่งในตลาดเฉพาะทาง
ตามปกติปลาฉนากไม่ใช่เป้าหมายหลักของชาวประมง ส่วนใหญ่จับได้โดยความบังเอิญ เป็นสัตว์น้ำพลอยได้ที่ติดมากับอวน
หากเป็นชาวประมงที่ไม่รู้ประสาก็จะปล่อยมันไป แต่มีไม่น้อยที่รู้ว่าปลาชนิดสามารถเอาไปขายได้นอกตลาดสดให้แก่เจ้าของไก่ชนที่พร้อมจ่ายให้อย่างสมน้ำสมเนื้อ
ซื้อขายกันอยู่ที่ราคาประมาณ 46,000 - 56,000 บาท
สำหรับชาวประมงชายฝั่งเปรูที่ส่วนใหญ่มีฐานะยากจน หากต้องการรายได้ขนาดนั้นต้องทำงานอย่างต่ำไม่น้อยกว่า 6 เดือน
ชาวประมงรายหนึ่งในสัมภาษณ์กับสื่อว่า เขาเคยจับปลาชนิดได้ และมีนักเล่นไก่ชนมาขอซื้อ ตอนแรกเขาไม่อยากขาย เพราะทราบจากนักอนุรักษ์ว่ามันใกล้สูญพันธุ์แล้ว
แต่เมื่อมองไปยังเรือลำเก่าที่ทรุดโทรมและจำเป็นต้องเปลี่ยนเครื่องยนต์ใหม่ จึงยอมขายมันไปในที่สุด
แน่นอนว่านี่คือการกระทำที่ผิดกฎหมาย เป็นการลักลอบค้าปลาที่มีสถานะทางกฎหมายคุ้มครอง แต่ในพื้นที่ที่รายได้ไม่มั่นคง การตัดสินใจของคนอาจไม่ได้ตั้งอยู่บนฐานจริยธรรมอย่างเดียว แต่รวมถึงเรื่องความอยู่รอดเอาไว้ด้วย
เป็นจุดที่ประเด็นทางสิ่งแวดล้อมชนกับเศรษฐกิจและวัฒนธรรม
ปัจจุบันความพยายามอนุรักษ์ ฟันของปลาฉนาก กำลังเป็นไปอย่างเข้มข้น
นอกจากการณรงค์ให้ชาวประมงปล่อยปลาที่บังเอิญจับได้แล้ว อีกด้านได้มีกิจกรรมรณรงค์อย่างแข็งขันกับกลุ่มนักชนไก่
ชักชวนพวกเขาติดอาวุธชิ้นใหม่ซึ่งทำจากพลาสติก โดยไม่ต้องพึ่งฟันของสัตว์ที่ใกล้สูญพันธุ์
แทนที่จะซื้อปลาตัวละหลักหมื่น (ฟันหนึ่งซี่อาจมีราคา 7,000 บาท) มาซื้อเดือยสังเคราะห์ 150 บาทดีกว่า
แน่นอนงานนี้ไม่ง่าย เพราะต้องต่อสู้กับทั้งความเชื่อ ทัศนคติ หรือบางคนที่มีศักดิ์ศรีค้ำคอ
แต่ถ้าลดความต้องการส่วนนี้ไป อย่างน้อยๆ ปลาฉนากจะงอยปากกว้าง ในแถบชายฝั่งประเทศเปรูก็ยังมีโอกาสได้หายใจต่อไป
ส่วนสถานการณ์ในพื้นที่อื่นๆ ก็คงต้องว่ากันตามมิติปัญหาของภูมิภาคนั้นๆ
บางครั้งการสั่งห้ามโดยสมบูรณ์แบบ อาจไม่ใช่คำตอบที่ถูกต้องที่สุด
การอนุรักษ์ที่ได้ผลต้องเข้าใจระบบทั้งหมด
ในกรณีนี้คือการออกแบบความสัมพันธ์ใหม่ระหว่าง ‘วัฒนธรรมมนุษย์’ กับ ‘ธรรมชาติ’
เพราะถ้าเรามองเห็นแค่สนามชนไก่ เราอาจพลาดเห็นทะเลทั้งผืน
แต่ถ้าเรามองแค่ปลาในทะเล เราจะไม่ได้เห็นวัฒนธรรมชุมชนเช่นกัน
ชวนรับชมว่าด้วยเรื่องราวความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรมท้องถิ่นกับงานอนุรักษ์ปลาในสารคดีเรื่อง Why is cockfighting a risk to Peru's rarest fish?
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
