ประวัติศาสตร์ ตะวันออกกลาง หัวใจหลัก เศรษฐกิจโลก 3,000 ปี
(The English version is below.)
“น้ำมัน” เปลี่ยนให้ตะวันออกกลางที่เคยเป็นหัวใจเศรษฐกิจโลกด้านการค้า กลายเป็นหัวใจเศรษฐกิจโลกด้านพลังงานโดยอังกฤษ
เราทิ้งท้ายไว้แบบนี้ใน EP.1 (https://www.longtunman.com/66784)
คำถามต่อมาคือ อังกฤษ เข้ามาทำให้ตะวันออกกลางมีน้ำมันได้อย่างไร ?
แล้วน้ำมัน ที่หลับใหลอยู่ใต้ผืนทราย ได้พลิกโฉมตะวันออกกลางไปมากน้อยแค่ไหน ?
ลงทุนแมนจะเล่าให้ฟัง
เมื่ออังกฤษก้าวขึ้นมาเป็นมหาอำนาจทางทะเล คู่แข่งเดียวที่เหลือ ก็มีแค่ออตโตมันเท่านั้นที่คุมเส้นทางการค้าหลักระหว่างยุโรปและเอเชีย
แต่ในขณะที่อังกฤษกำลังเรืองอำนาจขึ้นเรื่อย ๆ เพราะการปฏิวัติอุตสาหกรรม ออตโตมันกลับอ่อนแอลง จนได้รับฉายาว่า “คนป่วยแห่งยุโรป”
เพราะในยุคนี้ การค้าทางทะเลระหว่างยุโรปกับเอเชียก็ได้เฟื่องฟูขึ้น ทำให้การค้าทางบกที่ออตโตมันคุมอยู่ เริ่มได้รับความนิยมน้อยลง จนรายได้หายไปจำนวนมาก
เมื่อรายได้หายไป แต่รายจ่ายยังคงอยู่มหาศาล เพราะออตโตมันมีอาณาเขตที่ต้องดูแลตั้งแต่ยุโรปตะวันออก อียิปต์ ตะวันออกกลาง ไปจนถึงอ่าวเปอร์เซียตรงคูเวตปัจจุบัน
ซ้ำร้าย ออตโตมันเข้าร่วมสงครามมากมายกับยุโรป โดยเฉพาะสงครามไครเมีย ที่ลากอังกฤษและฝรั่งเศสมาร่วมด้วย เพื่อต่อสู้กับจักรวรรดิรัสเซีย
ออตโตมันที่แทบไม่มีรายได้อยู่แล้ว จึงหันไปกู้เงินจากชาติยุโรปทั้งอังกฤษ ฝรั่งเศส ออสเตรีย อิตาลี และดัตช์ แต่สุดท้ายกลับถังแตกและไม่สามารถจ่ายหนี้ได้
สุดท้ายเจ้าหนี้ทั้งหมด ก็รวมตัวกันจัดตั้งสำนักงานบริหารหนี้สาธารณะออตโตมัน เป็นองค์กรกลางเพื่อเก็บภาษีในออตโตมัน ไปชำระหนี้ที่กู้มาทั้งหมดนี้แทน
ออตโตมันตอนนี้ เลยไม่ต่างอะไรจากอาณาจักรที่รอจะล่มสลาย เพราะถูกแทรกแซงภายในไปหมดแล้ว
ดังนั้นไม่ว่าชาติยุโรปอยากทำอะไรกับดินแดนออตโตมัน ก็สามารถทำได้โดยที่ออตโตมันขัดขวางอะไรแทบไม่ได้เลย
อย่างเช่น อียิปต์ ที่เป็นส่วนหนึ่งของออตโตมัน แต่อังกฤษอยากได้เป็นเจ้าของ เพื่อเป็นเส้นทางการค้าทางทะเลที่สำคัญ
อังกฤษซื้อหุ้นบริษัท Suez Canal ที่ขุดคลองสุเอซต่อจากอียิปต์จนกลายเป็นผู้ถือหุ้นใหญ่ 44% และเมื่ออียิปต์เกิดปัญหาภายใน อังกฤษก็ใช้กำลังยึดครองทันที โดยได้รับการสนับสนุนจากพันธมิตรอย่างฝรั่งเศส
เมื่อโดนทั้งอังกฤษและฝรั่งเศสเข้ามาเฉือนดินแดนของตัวเองแบบนี้ ออตโตมันจึงจำเป็นต้องหาพันธมิตรเข้ามาคานอำนาจ นั่นก็คือ เยอรมนี
เยอรมนีและออตโตมันเริ่มสานสัมพันธ์กัน จนพัฒนากลายเป็นโปรเจกต์ทางรถไฟร่วมกันที่ลากจากเบอร์ลิน
ยาวไปจนถึงแบกแดด ประเทศอิรักในปัจจุบัน
ซึ่งเส้นทางรถไฟที่จะไปถึงแบกแดดได้ ก็ต้องผ่านจักรวรรดิออสเตรีย-ฮังการีในตอนนั้น เกิดเป็นพันธมิตรออสเตรีย-ฮังการี ออตโตมัน และเยอรมนีขึ้นมาทันที
พอเป็นแบบนี้ อังกฤษก็รู้สึกโดนคุกคาม เพราะถ้าเยอรมนีทำสำเร็จ จะสามารถลำเลียงสินค้าจากเอเชียมายุโรปได้รวดเร็วมากกว่าทางทะเลที่ตัวเองครองอยู่เสียอีก
อังกฤษเลยเตะตัดขาเยอรมนีทุกวิถีทางเพื่อไม่ให้ทางรถไฟนี้สร้างได้สำเร็จ ไล่ตั้งแต่สั่งห้ามธนาคารในลอนดอน ไม่ให้ปล่อยเงินกู้กับโครงการนี้
และหันไปทำข้อตกลงลับกับชีค มูบารัก อัล-ซาบาห์ แห่งคูเวต โดยให้คูเวตเป็นรัฐในอารักขาของอังกฤษ แลกกับการที่คูเวตจะไม่ยอมให้ชาติอื่นโดยเฉพาะเยอรมนี มาสร้างท่าเรือหรือปลายทางรถไฟที่นั่น
การขัดขวางจากอังกฤษเริ่มหนักขึ้นไปอีก เมื่อมีการค้นพบน้ำมันครั้งแรกในแถบนี้ และก่อตั้งเป็นบริษัท Anglo-Persian Oil Company หรือ APOC ในปี 1909
ตอนนี้ อังกฤษไม่ใช่ชาติเดียวที่รู้ว่าตะวันออกกลางมีน้ำมัน แต่ชาติตะวันตกอื่น ๆ ก็รู้ด้วย ทำให้แต่ละชาติก็แย่งกันอยากไปสำรวจน้ำมันในโซนอื่น ๆ ของออตโตมัน
จนสุดท้าย อังกฤษและเยอรมนีก็ยอมตกลงกันผ่านการจัดตั้งบริษัท Turkish Petroleum Company โดยยอมให้เยอรมนีถือหุ้นผ่าน Deutsche Bank ราว 25%
แต่อังกฤษเองก็ยังไม่ไว้ใจเยอรมนีอยู่ดี ทำให้รัฐบาลอังกฤษตัดสินใจถือหุ้นใหญ่ใน Anglo-Persian Oil Company เพื่อรับประกันว่าตัวเองจะมีน้ำมันแน่ ๆ
ก่อนจะเอาบริษัท Anglo-Persian Oil Company มาถือหุ้นใหญ่ใน Turkish Petroleum Company จนตอนนี้อังกฤษเสมือนมีแหล่งน้ำมันจากสองบริษัทด้วยกัน
ในฝั่งเยอรมนี ก็ยังก่อสร้างทางรถไฟเบอร์ลิน-แบกแดดต่อไป ซึ่งไม่ใช่แค่รองรับการส่งสินค้าทั่วไปอย่างเดียว แต่ยังวางแผนขนส่งน้ำมันผ่านทางรถไฟอีกด้วย
อังกฤษจึงใช้ไพ่เด็ดสุดท้ายเพื่อให้โครงการนี้ล่าช้าไปอีก ด้วยการปลุกระดมแบบลับ ๆ ให้ชาวอาหรับต่อต้านออตโตมัน จนทำให้โครงการนี้ก่อสร้างได้ช้าขึ้น
จนในที่สุด เมื่อสงครามโลกครั้งที่ 1 เกิดขึ้น พร้อมจบลงด้วยชัยชนะของอังกฤษ ฝรั่งเศส และรัสเซีย โครงการทางรถไฟก็ได้จบลง พร้อมการฉีกออตโตมันออกเป็นเสี่ยง ๆ
บริษัท Turkish Petroleum Company ถูกใช้เป็น เครื่องมือแบ่งเขตขุดเจาะน้ำมันใหม่ในออตโตมันเดิม โดยอังกฤษและฝรั่งเศส ที่เป็นผู้ชนะสงคราม
หุ้นเดิม 25% ในบริษัทนี้ที่เคยเป็นของเยอรมนี ก็ถูกโอนไปให้กับฝรั่งเศสผ่าน Compagnie Française des Pétroles หรือก็คือบริษัท TotalEnergies ในปัจจุบัน
แต่สหรัฐฯ เองก็ไม่ยอม เพราะถือว่าตัวเองก็เป็นผู้ชนะสงคราม แม้จะเข้าร่วมในช่วงปลายสงครามแล้วก็ตาม สหรัฐฯ จึงได้ขอส่วนแบ่งให้บริษัทน้ำมันอเมริกันเข้าไปด้วย
สุดท้าย บริษัทอเมริกันก็มีหุ้นส่วนใน Turkish Petroleum Company ภายใต้ชื่อ Near East Development Corp. โดยมีบริษัท ExxonMobil เป็นหัวหอกสำคัญ
จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นอีกครั้ง เมื่อบริษัทค้นพบแหล่งน้ำมันขนาดใหญ่ที่เมือง Kirkuk บริเวณตอนเหนือของอิรักในปัจจุบัน
ที่บอกว่าจุดเปลี่ยนสำคัญ ก็เพราะว่าทำให้อังกฤษและชาติอื่น ๆ ที่ถือหุ้นใน Turkish Petroleum Company ทำสัญญากันว่า ถ้าอยากขุดเจาะน้ำมันในออตโตมันเดิม ต้องทำผ่านบริษัทนี้เท่านั้น
แล้วทำไมต้องทำสัญญากันแบบนี้ ?
ถ้าผิวเผินก็อาจมองแค่ว่า เพื่อป้องกันไม่ให้ชาติตะวันตกทะเลาะกันอีก แต่ถ้ามองดี ๆ มันคือการที่อังกฤษพยายามกีดกันชาติอื่นแบบเนียน ๆ
เพราะตัวเองมีบริษัทน้ำมันอย่าง Anglo-Persian Oil Company ที่อิหร่านอยู่แล้ว ซึ่งอิหร่านอยู่นอกเหนือ
ออตโตมันเดิม จึงไม่ถูกผูกมัดด้วยสัญญานี้
ในขณะที่ดินแดนออตโตมันเดิม ถ้าทำสัญญาว่าชาติที่ถือหุ้น ต้องขุดเจาะน้ำมันผ่านบริษัทเท่านั้น อังกฤษก็จะได้ผลประโยชน์แบบนี้ตามไปด้วย
สรุปสั้น ๆ อังกฤษจะได้น้ำมัน 2 ทาง จากการแบ่งพื้นที่ดินแดนออตโตมัน คือ จาก Anglo-Persian Oil Company ที่อิหร่านซึ่งอยู่นอกสัญญา และ Turkish Petroleum Company ที่ทำสัญญาไว้กับชาติอื่น ๆ
ในขณะที่ชาติอื่น ๆ ได้จากทางเดียวภายใต้สัญญาของ Turkish Petroleum Company เท่านั้น
แต่สหรัฐฯ ก็ไม่ได้ปล่อยให้อังกฤษครองฐานขุดเจาะน้ำมันได้ง่าย ๆ และเริ่มรุกเข้าสู่คาบสมุทรอาหรับ ที่ไม่ได้เป็นดินแดนออตโตมันเดิม
ดินแดนนี้ถูกมองว่าไม่มีอะไร มีแค่ทะเลทรายที่แห้งแล้ง ซึ่งแม้แต่ออตโตมันเอง ก็ยังปล่อยทิ้งไว้ก่อนหน้านี้
แต่สหรัฐฯ ไม่ได้คิดแบบนั้น เพราะตัวเองก็ต้องหาแหล่งน้ำมันอื่นนอกจากการพึ่งพาแค่ Turkish Petroleum Company ที่ตอนนี้เปลี่ยนชื่อมาเป็น Iraq Petroleum
และโอกาสเข้าไปค้นหาน้ำมันในคาบสมุทรอาหรับก็มาถึง เมื่อกษัตริย์ Abdulaziz Al Saud ของซาอุดีอาระเบีย กำลังมีรายได้ลดลงจากผู้แสวงบุญในนครมักกะฮ์
ซาอุดีอาระเบียจึงมองหาบริษัทเพื่อขายสัมปทานการขุดเจาะน้ำมัน แต่ก็ไม่อยากได้อังกฤษ ที่มีอิทธิพลสูงในอิหร่านและอิรักไปแล้ว
สุดท้ายจึงมาลงเอยกับสหรัฐฯ โดยบริษัท Standard Oil of California (SoCal) หรือในปัจจุบันคือ Chevron ได้สัมปทานการขุดเจาะน้ำมันจากรัฐบาลไป
เกิดเป็นบริษัท California-Arabian Standard Oil หรือ CASOC ก่อนที่จะเปลี่ยนชื่อเป็น Arabian American Oil Co. หรือ “Aramco” ในปี 1944
ซึ่ง Aramco มี SoCal ถือหุ้นอยู่ 30% และมีพาร์ตเนอร์เป็นบริษัทน้ำมันยักษ์ใหญ่อื่น ๆ ร่วมถือหุ้นด้วย ได้แก่
- Texas Company ถือหุ้น 30%
- Standard Oil of New Jersey หรือ Exxon ถือหุ้น 30%
- Socony Vacuum หรือ Mobil ถือหุ้น 10%
เรียกได้ว่า ก็เป็นการกระจายส่วนแบ่งน้ำมันของประเทศตัวเองให้กับหลาย ๆ บริษัทนั่นเอง
ทำให้ยักษ์ใหญ่ที่ขุดเจาะน้ำมันในตะวันออกกลางตอนนี้ จึงมีทั้งอังกฤษและสหรัฐฯ ที่พลิกโฉมให้ดินแดนนี้ อยู่เบื้องหลังการเติบโตของเศรษฐกิจโลกมาตั้งแต่ตอนนั้น
แต่การกุมอำนาจเหนือบ่อน้ำมันในตะวันออกกลางของทั้งสองประเทศ ก็ทำให้ประเทศเจ้าของบ่อน้ำมันเริ่มไม่พอใจ ที่ตัวเองได้ส่วนแบ่งแค่การขายสัมปทานเท่านั้น
ซาอุดีอาระเบีย เป็นประเทศแรก ๆ ในตะวันออกกลางที่เริ่มขอส่วนแบ่งกำไรครึ่งหนึ่งให้กับตัวเอง แลกกับการที่ตัวเองยกเว้นภาษีเงินได้ให้
แม้จะเจรจาตกลงกันได้ บริษัทอเมริกันหลายแห่งก็ใช้วิธีกดราคาน้ำมันให้ต่ำลง เพื่อให้ซาอุดีอาระเบียได้ส่วนแบ่งกำไรน้อยลงไปด้วย
แล้วน้ำมันราคาต่ำขนาดไหน ?
ในช่วงปี 1950 ราคาน้ำมันดิบ อยู่ที่ 30 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล (หลังปรับอัตราเงินเฟ้อ) หรือคิดเป็นเงินราว 1,075 บาท
ถ้าพูดง่าย ๆ คือ น้ำมันดิบเพียง 1 ลิตร ในตอนนั้น จะมีราคาเพียง 6.8 บาทเท่านั้น ในขณะที่ปัจจุบันน้ำมันดิบที่ซื้อขายกัน อยู่ที่ประมาณ 16 บาท..
ในปี 1960 ซาอุดีอาระเบีย จึงไปจับมือกับประเทศผู้ผลิตน้ำมันอื่น ๆ เพื่อก่อตั้งกลุ่ม OPEC และใช้วิธีการปรับกำลังการผลิตน้ำมัน เพื่อกำหนดทิศทางราคาน้ำมัน
แต่ตัวซาอุดีอาระเบียเอง ก็ไม่ได้มีอำนาจควบคุมบริษัท Aramco ได้อยู่ดี จึงค่อย ๆ ไล่ซื้อหุ้นของบริษัทนี้ จนท้ายที่สุดสามารถเป็นเจ้าของได้ 100% พร้อมเปลี่ยนชื่อใหม่เป็น Saudi Aramco
ซึ่งโมเดลการไล่ซื้อหุ้นบริษัทน้ำมัน จนตัวเองกลายเป็นเจ้าของ ก็เริ่มถูกเลียนแบบโดยประเทศในตะวันออกกลางด้วยกัน เช่น คูเวต กาตาร์ และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์
ส่วนประเทศอื่น ๆ เช่น อิหร่าน ตอนแรกก็ใช้วิธีขอส่วนแบ่งกำไรแบบที่ซาอุดีอาระเบียทำ แต่เมื่ออังกฤษไม่ยอม ก็มีความพยายามใช้ไม้แข็งด้วยการยึดเอามาเป็นกิจการของรัฐแทน
แม้จะยึดไม่สำเร็จ แต่ต่อมาอังกฤษก็ยอมแบ่งกำไรให้อิหร่าน ภายใต้รัฐบาลของพระเจ้าชาห์แห่งราชวงศ์ปาห์ลาวี ด้วยการสนับสนุนของสหรัฐฯ
แต่เมื่อพระเจ้าชาห์ถูกปฏิวัติ ก็ได้ทำให้อิหร่านกลับมาใช้วิธียึดคืนบ่อน้ำมันมาเป็นของรัฐจนถึงทุกวันนี้
และการใช้วิธียึดคืนแบบนี้เอง ก็มีประเทศตะวันออกกลางที่เลียนแบบไปใช้ นั่นคือ อิรัก ที่ยึดคืนกิจการน้ำมันจากบริษัท Iraq Petroleum ที่มีอังกฤษเป็นผู้ถือหุ้นใหญ่นั่นเอง
แปลว่า ทั้งอิหร่านและอิรักที่อังกฤษเคยมีอิทธิพลเหนือแหล่งน้ำมันขนาดใหญ่ สุดท้ายอังกฤษก็เสียส่วนแบ่งไปทั้งหมดจากการยึดคืนแทน
แม้ปัจจุบันทั้งสหรัฐฯ และอังกฤษจะไม่ได้เป็นเจ้าของน้ำมันในตะวันออกกลางโดยตรงแล้ว แต่บริษัทน้ำมันของทั้งคู่ ก็ยังเข้าไปมีส่วนเป็นพันธมิตรในการขุดเจาะน้ำมันด้วยเทคโนโลยีขั้นสูงแทน
รวมไปถึงความสัมพันธ์ที่เคยมีในอดีต ก็ยังปรากฏให้เห็นเป็นการตั้งฐานทัพในประเทศต่าง ๆ ของตะวันออกกลาง
ซึ่งในปัจจุบัน หลายพื้นที่กำลังถูกอิหร่านโจมตีกลับอยู่ในตอนนี้
อย่างไรก็ตาม สิ่งหนึ่งที่เราปฏิเสธไม่ได้ก็คือ บรรดาชาติตะวันตกที่เล่ามาทั้งหมดนี้ ก็มีส่วนสำคัญที่ช่วยให้ดินแดนตะวันออกกลาง กลายเป็นหัวใจหลักของเศรษฐกิจโลกมาอย่างต่อเนื่อง
เพราะเป็นการนำวิทยาการความรู้ด้านการขุดเจาะน้ำมัน เข้ามาพลิกโฉมให้ตะวันออกกลางที่เคยเป็นเพียงชุมทางการค้าสำคัญระหว่างยุโรป เอเชีย และแอฟริกา กลายเป็นบ่อน้ำมันสำคัญ ที่หล่อเลี้ยงเศรษฐกิจโลก
จนทำให้ประเทศเหล่านี้ ที่แม้เศรษฐกิจจะใหญ่ไม่ถึง 5% ของ GDP โลก แต่แค่ 5% นี้กลับมีอิทธิพลอย่างมหาศาล
เพราะไม่ว่าจังหวะเศรษฐกิจของโลกจะหมุนช้าลง หรือเร็วขึ้นแค่ไหน สิ่งที่คอยควบคุมอยู่ก็คือกลุ่มชาติตะวันออก ที่ควบคุมความเป็นไปของโลก ผ่านของเหลวสีดำที่เรียกว่า “น้ำมัน” นั่นเอง..
—------------------
The Middle East : The Heart of the Global Economy for 3,000 Years (EP.2) /By Longtunman
In EP.1, we ended with a key turning point in history :
Oil transformed the Middle East - from the heart of global trade into the heart of the global energy system, largely shaped by Britain.
This raises an important question.
How did Britain come to play such a pivotal role in bringing oil into the global spotlight in the Middle East ?
And how did the oil that lay dormant beneath the desert sands reshape the region - and eventually the world economy ?
Longtunman will walk you through the story.
As Britain rose to become a dominant maritime power, only one major rival remained in control of the main trade routes connecting Europe and Asia: the Ottoman Empire.
However, while Britain was growing stronger - driven by the Industrial Revolution - the Ottoman Empire was moving in the opposite direction.
Its power weakened to the point that it became known as the “Sick Man of Europe.”
One major reason was the shift in global trade patterns.
As maritime trade between Europe and Asia expanded rapidly, the land routes controlled by the Ottomans gradually lost importance. As a result, the empire’s trade revenues declined sharply.
At the same time, the empire still had enormous expenses.
The Ottomans governed vast territories stretching from Eastern Europe to Egypt, the Middle East, and the Persian Gulf.
To make matters worse, the empire became involved in numerous wars with European powers, including the Crimean War.
With revenues falling and costs rising, the Ottomans increasingly relied on loans from European countries such as Britain, France, Austria, Italy, and the Netherlands.
Eventually, the empire defaulted on its debts.
In response, the creditors created the Ottoman Public Debt Administration to collect taxes within the empire and repay the debts directly.
At that point, the Ottoman Empire was no longer fully sovereign.
Foreign powers had gained significant influence over its internal finances.
This meant that European nations could pursue their interests in Ottoman territories with little resistance.
One example was Egypt.
Although Egypt was technically part of the Ottoman Empire, Britain wanted control of it because of its strategic importance for maritime trade.
Britain purchased a major stake in the Suez Canal, eventually becoming the largest shareholder with about 44%.
When political instability erupted in Egypt, Britain used military force to occupy the country - with support from France.
Facing increasing pressure from Britain and France, the Ottomans sought a new ally to balance European influence: the German Empire.
Germany and the Ottomans began developing closer ties, eventually launching an ambitious infrastructure project - the Berlin-Baghdad Railway.
The railway was planned to run from Berlin all the way to Baghdad in present-day Iraq.
To reach Baghdad, the railway would pass through the Austria-Hungary, creating a geopolitical alignment between Austria-Hungary, the Ottoman Empire, and Germany.
This development alarmed Britain.
If completed, the railway could transport goods from Asia to Europe faster than the maritime routes dominated by the British.
Britain therefore attempted to undermine the project by multiple means.
London banks were discouraged from financing the railway, and Britain also negotiated a secret agreement with Mubarak Al-Sabah.
Under this agreement, Kuwait became a British protectorate and agreed not to allow other powers - especially Germany - to build a port or railway terminus there.
Tensions intensified even further when oil was discovered in the region.
In 1909, the Anglo-Persian Oil Company was established following major oil discoveries in Persia.
Britain was not the only country aware of the region’s oil potential.
Other Western powers also wanted exploration rights in Ottoman territories.
Eventually, Britain and Germany reached a compromise by establishing the Turkish Petroleum Company.
Germany participated through Deutsche Bank with roughly a 25% stake.
However, Britain still distrusted Germany.
The British government decided to acquire a controlling stake in the Anglo-Persian Oil Company to guarantee its own oil supply.
Later, the Anglo-Persian Oil Company also became the largest shareholder in the Turkish Petroleum Company - giving Britain influence over both companies.
Meanwhile, Germany continued construction of the Berlin–Baghdad Railway, which was not only intended for transporting goods but also potentially oil.
Britain responded by secretly encouraging Arab resistance against Ottoman rule, slowing the project’s progress.
Then history took a dramatic turn.
When World War I broke out, the Ottoman Empire eventually collapsed following the victory of Britain, France, and their allies.
The railway project ended.
The Ottoman territories were divided among the victors.
The Turkish Petroleum Company became a tool for allocating oil exploration rights across former Ottoman lands.
Germany’s former 25% stake was transferred to France through Compagnie Française des Pétroles.
But the United States also demanded a share, arguing that it had joined the war on the winning side.
American oil companies eventually entered the consortium through the Near East Development Corporation, led by companies that later became part of ExxonMobil.
A major turning point occurred when the consortium discovered a massive oil field near Kirkuk.
Following this discovery, the shareholders agreed that oil exploration within former Ottoman territories must be conducted exclusively through the Turkish Petroleum Company.
At first glance, this agreement seemed designed to prevent conflicts between Western powers.
But in reality, it also allowed Britain to maintain a strategic advantage.
Britain already controlled oil production in Persia through the Anglo-Persian Oil Company - which lay outside the former Ottoman territories and therefore outside the agreement.
In simple terms, Britain effectively gained access to oil through two channels, while other countries had only one.
The United States was not willing to let Britain dominate Middle Eastern oil.
American companies began turning their attention to the Arabian Peninsula - an area largely ignored by the Ottomans and widely seen as barren desert.
Opportunity emerged when Abdulaziz Ibn Saud sought new revenue sources as income from pilgrims visiting Mecca declined.
Saudi Arabia offered oil concessions to foreign companies but preferred not to work with Britain, which already held influence in Iran and Iraq.
Instead, the concession went to Standard Oil of California.
This led to the creation of the California-Arabian Standard Oil Company, which later became the Saudi Aramco in 1944.
Ownership of the company was divided among major American oil firms :
- Standard Oil of California 30%
- Texaco 30%
- Standard Oil of New Jersey 30%
- Mobil 10%
As Western companies controlled the region’s oil resources, producing countries began to push back.
Saudi Arabia was among the first to demand a 50–50 profit-sharing arrangement with foreign oil companies.
Even after agreements were reached, companies often kept oil prices low - reducing the profits received by host countries.
During the 1950s, inflation-adjusted crude oil prices were around $30 per barrel, equivalent to roughly 6.8 baht per liter.
In response, Saudi Arabia joined other producers to establish the OPEC in 1960.
The group aimed to influence global oil prices by coordinating production levels.
Saudi Arabia also gradually purchased shares in Aramco until it eventually gained full ownership.
Other Middle Eastern countries followed similar paths, including Kuwait, Qatar, and the United Arab Emirates.
Some countries took even stronger measures.
Iran attempted to nationalize its oil industry after disputes with Britain.
Although early attempts failed, the country later regained control under the Shah’s government - with support from the United States.
Following the Iranian Revolution, Iran fully nationalized its oil industry.
Iraq later took similar action, nationalizing oil assets previously controlled by the Iraq Petroleum Company.
As a result, Britain eventually lost direct control over many of the region’s major oil fields.
Today, the United States and Britain no longer directly own most oil resources in the Middle East.
However, their oil companies remain involved through partnerships, technology, and expertise in advanced drilling.
Military alliances and overseas bases across the region also reflect the deep historical ties formed during this period.
What cannot be denied is that Western nations played a crucial role in transforming the Middle East into the energy heart of the global economy.
Through technology and investment in oil exploration, they helped turn the region - from a historic crossroads of trade linking Europe, Asia, and Africa - into one of the world’s most important energy hubs.
As a result, even though Middle Eastern economies together account for less than 5% of global GDP, their influence on the world economy remains enormous.
Because whether the global economy accelerates or slows down, one critical factor often remains the same :
The countries that hold the power to influence it are those controlling the world’s most important black liquid - oil.
- 26
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
