Blockdit Logo (Mobile)
ความสุข
•
17 มี.ค. เวลา 05:06 • หนังสือ

บทที่ 2

วิวัฒนาการของจิต
การกำเนิดของการรับรู้
ในบทก่อนหน้า เราได้สำรวจคำถามเกี่ยวกับต้นกำเนิดของตัวตน และเสนอแนวคิดว่าตัวตนอาจเป็นผลลัพธ์ของกระบวนการที่เริ่มต้นจากจักรวาลเอง
อย่างไรก็ตาม ตัวตนไม่ได้เกิดขึ้นทันที
ก่อนที่จะมีตัวตน ต้องมีสิ่งที่พื้นฐานกว่านั้นก่อน นั่นคือ การรับรู้
การรับรู้เป็นความสามารถในการรับข้อมูลจากโลกและตอบสนองต่อมัน สิ่งมีชีวิตจำนวนมากในโลกสามารถรับรู้สิ่งแวดล้อมได้ในระดับต่าง ๆ
คำถามที่น่าสนใจคือ
การรับรู้นี้เริ่มต้นขึ้นเมื่อใด
นักวิทยาศาสตร์พยายามตอบคำถามนี้ผ่านการศึกษาการวิวัฒนาการของชีวิต ซึ่งอยู่ในขอบเขตของ Evolutionary Biology
หลักฐานทางชีววิทยาแสดงให้เห็นว่าสิ่งมีชีวิตเริ่มต้นจากรูปแบบที่เรียบง่ายมาก ก่อนที่จะค่อย ๆ พัฒนาความสามารถที่ซับซ้อนขึ้น
ในระยะเริ่มต้น สิ่งมีชีวิตอาจมีเพียงความสามารถพื้นฐานในการตอบสนองต่อสิ่งเร้า เช่น แสง ความร้อน หรือสารเคมี
แม้ว่าจะดูเรียบง่าย แต่ความสามารถนี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการรับรู้
จากการตอบสนองสู่การรับรู้
เมื่อสิ่งมีชีวิตพัฒนาโครงสร้างที่ซับซ้อนขึ้น ความสามารถในการรับรู้ก็พัฒนาขึ้นตามไปด้วย
ระบบประสาทเริ่มปรากฏขึ้นในสิ่งมีชีวิตบางชนิด ทำให้พวกมันสามารถประมวลผลข้อมูลจากสิ่งแวดล้อมได้ดีขึ้น
การศึกษาระบบเหล่านี้อยู่ในสาขา Neuroscience
ระบบประสาทช่วยให้สิ่งมีชีวิตสามารถ
  • 1.
    ​ตรวจจับสิ่งเร้า
  • 2.
    ​ประมวลผลข้อมูล
  • 3.
    ​และตอบสนองอย่างเหมาะสม
เมื่อระบบเหล่านี้ซับซ้อนขึ้น การรับรู้ก็เริ่มมีลักษณะที่ลึกซึ้งขึ้น
สิ่งมีชีวิตบางชนิดเริ่มสามารถเรียนรู้จากประสบการณ์ และปรับพฤติกรรมของตนเองตามสถานการณ์
การเกิดขึ้นของจิตสำนึก
ขั้นต่อไปของวิวัฒนาการคือการเกิดขึ้นของ จิตสำนึก
จิตสำนึกหมายถึงความสามารถในการมีประสบการณ์ภายใน เช่น ความรู้สึก ความคิด และความทรงจำ
การศึกษาปรากฏการณ์นี้อยู่ในขอบเขตของ Cognitive Science
แม้ว่าวิทยาศาสตร์จะสามารถอธิบายการทำงานของสมองได้ในระดับหนึ่ง แต่คำถามสำคัญยังคงอยู่
เหตุใดกระบวนการทางกายภาพในสมองจึงก่อให้เกิดประสบการณ์ภายใน
ปัญหานี้เป็นที่รู้จักกันในชื่อ Hard Problem of Consciousness ซึ่งถูกเสนอโดย David Chalmers
จนถึงปัจจุบัน ปัญหานี้ยังไม่มีคำตอบที่เป็นที่ยอมรับอย่างสมบูรณ์
การตระหนักรู้ในตนเอง
จิตสำนึกเป็นเพียงขั้นหนึ่งของวิวัฒนาการของจิต
ขั้นที่ลึกกว่านั้นคือ การตระหนักรู้ในตนเอง
การตระหนักรู้ในตนเองหมายถึงความสามารถในการรับรู้ว่า “ตนเองกำลังรับรู้”
มนุษย์เป็นหนึ่งในสิ่งมีชีวิตไม่กี่ชนิดที่มีความสามารถนี้ในระดับสูง
ความสามารถนี้ทำให้มนุษย์สามารถ
  • 1.
    ​ตั้งคำถามเกี่ยวกับชีวิต
  • 2.
    ​วิเคราะห์ความคิดของตนเอง
  • 3.
    ​และสร้างระบบความรู้ เช่น วิทยาศาสตร์และปรัชญา
ความสามารถในการสะท้อนความคิดของตนเองนี้เป็นหนึ่งในคุณสมบัติสำคัญของตัวตน
ภาษาและการสร้างตัวตน
อีกปัจจัยหนึ่งที่มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาของตัวตนคือ ภาษา
ภาษาช่วยให้มนุษย์สามารถถ่ายทอดประสบการณ์และความคิดไปยังผู้อื่นได้
การศึกษาภาษามนุษย์อยู่ในขอบเขตของ Linguistics
ภาษาไม่เพียงแต่ใช้ในการสื่อสาร แต่ยังช่วยสร้างโครงสร้างของความคิด
เมื่อมนุษย์สามารถบรรยายประสบการณ์ของตนเองผ่านภาษา ตัวตนจึงเริ่มมีรูปแบบที่ชัดเจนขึ้น
เราสามารถเล่าเรื่องเกี่ยวกับชีวิตของเรา สร้างอัตลักษณ์ และนิยามตัวเองผ่านเรื่องราวเหล่านั้น
ดังนั้น ตัวตนอาจไม่ได้เกิดขึ้นเพียงในสมอง แต่เกิดขึ้นผ่านการปฏิสัมพันธ์กับสังคมและวัฒนธรรม
ตัวตนในฐานะกระบวนการ
จากการพิจารณาทั้งหมดนี้ เราอาจสรุปได้ว่า
ตัวตนไม่ได้เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นในทันที
แต่มันเป็นผลลัพธ์ของกระบวนการวิวัฒนาการที่ยาวนาน
จากการตอบสนองพื้นฐานของสิ่งมีชีวิต
สู่ระบบประสาท
สู่จิตสำนึก
และในที่สุดสู่การตระหนักรู้ในตนเอง
ตัวตนจึงอาจเป็น ผลลัพธ์ของการจัดระเบียบของการรับรู้ในระดับที่สูงมาก
บทสรุปของบทที่สอง
วิวัฒนาการของชีวิตไม่ได้เพียงสร้างสิ่งมีชีวิตที่ซับซ้อนขึ้น
แต่มันยังสร้าง ระดับของการรับรู้ที่ลึกซึ้งขึ้น
จากการตอบสนองต่อสิ่งเร้า
สู่การรับรู้
จากการรับรู้
สู่จิตสำนึก
และจากจิตสำนึก
สู่ตัวตน
กระบวนการนี้อาจไม่ได้หยุดอยู่ที่มนุษย์
ในบทต่อไป เราจะสำรวจแนวคิดที่ท้าทายยิ่งกว่า
นั่นคือคำถามว่า
ตัวตนอาจเป็นเพียงภาพลวงตาที่เกิดจากเวลาและความทรงจำหรือไม่
โฆษณา