ตอนที่ 322 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช : แผ่นดินไหวสมัยกรุงธนบุรี
ในปี พ.ศ. 2311 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงปราบดาภิเษกเป็นพระมหากษัตริย์แห่งกรุงธนบุรี ได้เกิดเหตุการณ์แผ่นดินไหว ดังปรากฏใน "จดหมายเหตุโหร" เอาไว้ว่า
"ปีชวด จ.ศ. 1130 เมืองพิศณุโลก เมืองพิจิตร แตกมาสู่โพธิสมภาร ได้เมืองนครราชเสมา ณ วันอังคาร แรม 4 ค่ำ เดือนอ้าย เวลาเช้า โมง 1 แผ่นดินไหว ปีนี้เจ้าตากได้ราชสมบัติ อายุ 34 ปี" (1 : 453)
สอดคล้องกับพระราชพงศาวดารที่ระบุว่าในปี พ.ศ. 2311 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชเสด็จออกขุนนางและเกิดเหตุการณ์แผ่นดินไหว ดังปรากกฏใน "พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม)" เอาไว้ว่า
"ณ วันอังคาร แรม 4 ค่ำ เดือนอ้าย เช้าโมงเศษเสด็จออกขุนนาง ตรัสประภาษเนื้อความจีนเส็ง ซื้อทองพระพุทธรูปลงสำเภา พระราชสุจริตปรารภ ตั้งพระอุเบกขาพรหมวิหาร เพื่อจะทนุบำรุงพระบวรพุทธศาสนาและอาณาประชาราษฎรนั้น อัศจรรย์แผ่นดินไหวเป็นช้านาน" (1 : 59)
ต่อมาได้เกิดเหตุการณ์แผ่นดินไหวขึ้นอีกครั้งหนึ่ง ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"ณ วันเสาร์ ขึ้น 2 ค่ำ เดือน 5 จุลศักราช 1130 เพลา 2 ยาม แผ่นดินไหวอีกครั้งหนึ่ง" (1 : 59)
ในหน้าแรกของสมุดไทย "นันโทปนันทสูตรคำหลวง" วรรณกรรมสมัยกรุงศรีอยุธยาที่พระนิพนธ์ขึ้นโดยเจ้าฟ้ากรมขุนเสนาพิทักษ์ (เจ้าฟ้ากุ้ง) มีข้อความที่ถูกบันทึกขึ้นใหม่ กล่าวถึงเหตุการณ์แผ่นดินไหวในปี พ.ศ. 2311 ซึ่งสันนิษฐานว่าน่าจะเป็นลายมือของผู้ที่ได้สมุดไทยเล่มนี้มาเก็บรักษาไว้ในสมัยกรุงธนบุรี ดังปรากฏใน "พลิกสมุดไทย ไขประวัติศาสตร์ นันโทปนันทสูตรคำหลวง" เอาไว้ว่า
"วันอังคาร เดือนอ้าย แรม 4 ค่ำ ปีชวดสัมฤทธิศก อัศจรรย์มีต้นว่าแผ่นดินไหว" (2 : 24)
ในโคลงเฉลิมพระเกียรติที่นายสวนมหาดเล็กแต่งถวายสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชเมื่อปี พ.ศ. 2314 มีโคลงบทที่ 10 กล่าวถึงเหตุการณ์แผ่นดินไหว ดังปรากฏใน "โคลงยอพระเกียรติพระเจ้ากรุงธนบุรี" เอาไว้ว่า
"พระมามอบชีพช้อน ชีพิต
อวยโภชนทานอุทิศ ทั่วได้
อเนกบริจาคนิตย์ สนองศาส นานา
ธรณิศหวาดไหวไหว้ เชิดชี้ชมผล ฯ" (3 : 279)
อ.นิธิ เอียวศรีวงศ์ ผู้เชี่ยวชาญประวัติศาสตร์ไทยสมัยกรุงธนบุรี ให้ความเห็นว่า ในคราวปราบดาภิเษกเกิดแผ่นดินไหวอันเป็นสักขีพยานในบุญบารมี ดังปรากฏใน "การเมืองไทยสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี" เอาไว้ว่า
"จดหมายเหตุโหรยังบันทึกไว้ด้วยว่ามีแผ่นดินไหว (เป็นสักขีพยานในบุญบารมีของพระองค์) ในวันนั้น ขณะนั้นพระชนมายุได้ 34 พรรษา" (4 : 147)
ในบันทึกของพระเจ้าไปยิกาเธอ กรมหลวงนรินทรเทวี ระบุว่าในปี พ.ศ. 2311 กรมหลวงบาทบริจา (เจ้าครอกหอกลาง) ทรงให้ประสูติพระราชโอรสและเกิดแผ่นดินไหว ดังปรากฏใน "จดหมายเหตุ ตั้งแต่กรุงเก่าเสียแล้ว เจ้าตากมาตั้งเมืองธนบูรี" เอาไว้ว่า
"เจ้าหอกลางประสูตร์เจ้าเปนพระราชกุมารแผ่นดินไหว ฉลูต้นปีโปรดปล่อยคนโทษในคุกสิ้นหมายสมโภชเจ้าฟ้าน้อย" (5 : 34)
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ทรงมีพระราชวิจารณ์ว่า พระราชโอรสมีบุญบารมีจึงเกิดแผ่นดินไหว ดังปรากฏใน "พระราชวิจารณ์เรื่องจดหมายเหตุความทรงจำของพระเจ้าไปยิกาเธอ กรมหลวงนรินทรเทวี" เอาไว้ว่า
"ในเวลาประสูติ เห็นจะเห็นว่ามีบุญ แผ่นดินจึงไหว" (5 : 62)
ในลำดับราชวงศ์กรุงธนบุรีระบุว่า "เจ้าฟ้าชายเล็ก" พระราชบุตรลำดับที่ 13 ได้ประสูติในปีที่เกิดแผ่นดินไหว แต่เมื่อพิจารณาจากลำดับพระราชบุตรที่ห่างกันถึง 12 พระองค์ ข้อสันนิษฐานนี้น่าจะหมายถึง "สมเด็จเจ้าฟ้าน้อย" พระราชบุตรลำดับที่ 2 มากกว่า ซึ่งสอดคล้องกับบันทึกการสมโภชเจ้าฟ้าน้อยในต้นปีถัดมา ดังปรากฏใน "ลำดับสกุลเก่าบางสกุล สกุลเชื้อสายพระราชวงศ์กรุงธนบุรี" เอาไว้ว่า
"(13) สมเด็จ ฯ เจ้าฟ้าชายเล็ก (แผ่นดินไหว)" (6 : 3)
เหตุการณ์แผ่นดินไหวยังเกิดขึ้นอีกครั้งในปี พ.ศ. 2317 เมื่อคราวสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงได้เมืองเชียงใหม่มาอยู่ในขอบขัณฑสีมา ดังปรากฏในหลักฐานที่กล่าวไปแล้วว่า
"อนึ่ง พระสงฆ์ในเมืองเชียงใหม่บอกว่า วันเสด็จฯ ถึงเพลายามเศษ เป็นอัศจรรย์ แผ่นดินในเมืองเชียงใหม่ไหว" (1 : 76)
เหตุการณ์แผ่นดินไหวในสมัยกรุงธนบุรี จึงไม่ใช่เพียงปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ หากแต่เป็นประกาศิตแห่งฟ้าดินที่เป็นสักขีพยานการแสดงบุญญาภินิหารอันเป็นมงคลของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ทั้งการเถลิงราชสมบัติ การประสูติพระราชโอรส และชัยชนะเหนืออริราชศัตรูที่บังเกิดตามมาอย่างน่าอัศจรรย์นั้นเอง
บรรณานุกรม
(1) พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรี ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) จดหมายรายวันทัพ อภินิหารบรรพุรุษ และเอกสารอื่น. พิมพ์ครั้งที่ 2. นนทบุรี : ศรีปัญญา, 2562
(2) ธนโชติ เกียรติณภัทร. พลิกสมุดไทย ไขประวัติศาสตร์ นันโทปนันทสูตรคำหลวง, ศิลปวัฒนธรรม. ปีที่ 46 ฉบับที่ 11, กันยายน 2568
(3) วรรณกรรมสมัยธนบุรี เล่ม 1. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2539
(4) นิธิ เอียวศรีวงศ์. การเมืองไทยสมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี. พิมพ์ครั้งที่ 12. มติชน, 2559
(5) จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. พระราชวิจารณ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เรื่องจดหมายความทรงจำของพระเจ้าไปยิกาเธอ กรมหลวงนรินทรเทวี (เจ้าครอกวัดโพธิ์) ตั้งแต่ จ.ศ. 1129 ถึง 1182 เป็นเวลา 53 ปี. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ : ศรีปัญญา. 2552
(6) ลำดับสกุลกรุงเก่าบางสกุล ภาคที่ 4 สกุลเชื้อสายพระราชวงศ์กรุงธนบุรี และสายสัมพันธ์ของสกุล จาตุรงคกุล. กรุงเทพฯ : พิมพ์ในงานศพนางอบทิพย์ แดงสว่าง, 2522
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
