🛑 ม.157: ดาบปราบโกง หรือ โซ่ตรวนข้าราชการ?
ในแวดวงการทำงานภาครัฐ ไม่มีข้อกฎหมายไหนที่จะถูกพูดถึงและสร้างความ "สะดุ้ง" ได้เท่ากับ ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 157 อีกแล้วครับ หลายคนบอกว่านี่คือ "กฎหมายปราบโกง" แต่อีกหลายคนกลับมองว่านี่คือ "กับดัก" ที่ทำให้ข้าราชการไม่กล้าขยับตัว
เราลองมาวิเคราะห์กันครับว่า แท้จริงแล้วมันถูกสร้างขึ้นมาเพื่ออะไรกันแน่? 🕵️
1. 🛡️เพื่อป้องกันการทุจริต (The Shield)
เจตนารมณ์หลักของ ม.157 คือการเป็นเกราะป้องกันไม่ให้เจ้าหน้าที่รัฐใช้อำนาจในทางที่ผิด ไม่ว่าจะเป็นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหาย หรือการ "ละเว้น" ปฏิบัติหน้าที่เพื่อเอื้อประโยชน์ให้ใครบางคน
ถ้าไม่มีกฎหมายข้อนี้ ประชาชนอาจจะได้รับความเดือดร้อนจากการที่เจ้าหน้าที่เพิกเฉยต่อความทุกข์ร้อน
เป็นเครื่องมือหลักที่ใช้จัดการกับคอร์รัปชันในระบบราชการไทยมาอย่างยาวนาน
2.😵💫 หรือสร้างขึ้นมาเพื่อให้ทำงานยาก (The Chain)
ในทางปฏิบัติ ม.157 กลายเป็นฝันร้ายของ "คนทำงาน" ในหลายมิติ:
นิยามที่กว้างจนน่ากลัว: คำว่า "เพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด" บางครั้งถูกตีความไปได้กว้างมาก จนทำให้ข้าราชการที่ตั้งใจทำงานแต่เกิดความผิดพลาดโดยสุจริต (Honest Mistake) พลอยโดนหางเลขไปด้วย
💣ภาวะเกียร์ว่าง: เมื่อความเสี่ยงสูงเกินไป ทางออกที่ปลอดภัยที่สุดของข้าราชการหลายคนคือ "การไม่ตัดสินใจ" หรือการดึงเรื่องให้ช้าที่สุดเพื่อรอความชัดเจนจากเบื้องบน ส่งผลให้การบริหารราชการแผ่นดินขาดประสิทธิภาพ
👊เครื่องมือทำลายล้างทางการเมือง: บ่อยครั้งที่เราเห็น ม.157 ถูกนำมาใช้ฟ้องร้องเพื่อขัดขวางการทำงาน หรือใช้กลั่นแกล้งกันภายในองค์กรมากกว่าการปราบทุจริตจริงๆ
🧑⚖️กรณีตัวอย่าง: แบบไหนที่ "ผิด" และแบบไหนที่ "รอด" ม.157
❌กรณีที่ศาลตัดสินว่า "มีความผิด" (ทุจริตหรือละเว้นชัดเจน)
🧑⚖️คำพิพากษาฎีกาที่ 3539/2548
เหตุการณ์: เจ้าพนักงานตำรวจจับกุมผู้ต้องหาพร้อมของกลางเป็นยาม้า แต่กลับไม่ยอมบันทึกการจับกุม ไม่ส่งตัวผู้ต้องหาพร้อมของกลางให้พนักงานสอบสวนดำเนินคดีตามกฎหมาย แต่กลับปล่อยตัวผู้ต้องหาไป
คำวินิจฉัย: การกระทำดังกล่าวถือเป็นการละเว้นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบ เพื่อช่วยให้ผู้ต้องหาไม่ต้องรับโทษอาญา ถือว่ามีเจตนาทุจริตชัดเจน มีความผิดตาม ม.157
อุทาหรณ์: การใช้ดุลยพินิจ "ปล่อย" หรือ "ช่วย" คนทำผิดกฎหมายโดยไม่มีเหตุอันควร คือจุดตายที่ทำให้ผิดมาตรานี้ครับ
🧑⚖️คำพิพากษาฎีกาที่ 654/2563
เหตุการณ์: เจ้าหน้าที่พัสดุและคณะกรรมการตรวจรับพัสดุ ร่วมกันตรวจรับงานจ้างทั้งที่รู้อยู่แล้วว่าผู้รับจ้างยังทำงานไม่เสร็จตามสัญญา เพื่อให้ผู้รับจ้างได้รับเงินงวดนั้นไปก่อน
คำวินิจฉัย: เป็นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบเพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ทางราชการ และเป็นการมุ่งหมายช่วยเหลือผู้รับจ้าง มีความผิดตาม ม.157
✅กรณีที่ศาลตัดสินว่า "ไม่มีความผิด" (ผิดพลาดแต่สุจริต)
🧑⚖️คำพิพากษาฎีกาที่ 6766/2550
เหตุการณ์: เจ้าพนักงานใช้อำนาจตีความกฎหมายหรือระเบียบเพื่อสั่งการอย่างใดอย่างหนึ่ง แม้ต่อมาจะมีการตรวจสอบพบว่าการตีความนั้น "ผิด" แต่เจ้าพนักงานทำไปตามความเข้าใจโดยสุจริต ไม่ได้มีเจตนากลั่นแกล้งใครหรือหาประโยชน์ให้ใคร
คำวินิจฉัย: การปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าพนักงานแม้จะผิดพลาด แต่หากขาด "เจตนาพิเศษ" คือไม่ได้ทำเพื่อให้เกิดความเสียหายแก่ผู้หนึ่งผู้ใด หรือทำไปโดยสุจริตตามความเข้าใจในระเบียบ ไม่เป็นความผิดตาม ม.157
อุทาหรณ์: "ความผิดพลาด" ไม่เท่ากับ "ความผิดอาญา" เสมอไป หากพิสูจน์ได้ว่าทำไปตามหน้าที่และไม่มีผลประโยชน์ทับซ้อน
🧑⚖️คำพิพากษาฎีกาที่ 2270/2560
เหตุการณ์: การตัดสินใจในเชิงบริหารที่มีความเร่งด่วน หรือมีความเห็นต่างในทางกฎหมายที่ยังไม่ข้อยุติ แม้ผลลัพธ์จะเกิดความเสียหายบ้าง แต่เป็นการตัดสินใจบนพื้นฐานของข้อมูลที่มีในขณะนั้นเพื่อประโยชน์ส่วนรวม
คำวินิจฉัย: หากเป็นการกระทำไปตามอำนาจหน้าที่เพื่อประโยชน์ของทางราชการ แม้จะมีความบกพร่องอยู่บ้าง แต่เมื่อไม่ปรากฏว่ามีเจตนาทุจริตหรือกลั่นแกล้ง ย่อมไม่มีความผิด
💡 สรุปอุทาหรณ์สำหรับคนทำงาน
จากคำวินิจฉัยของศาล จะเห็นได้ว่า "เจตนา" คือหัวใจสำคัญครับ:
ถ้ามีเงินทอน มีผลประโยชน์ หรือกลั่นแกล้งชัดเจน: ม.157 จะทำหน้าที่เป็น "ดาบ" ทันที
ถ้าทำงานตามระเบียบ แต่ผลออกมาผิดพลาด หรือตีความคลาดเคลื่อนโดยไม่มีนอกมีใน: ศาลมักจะมองว่าเป็นความบกพร่องทางวินัย แต่ไม่ใช่ "อาญา"
🚨จุดที่ทำให้ข้าราชการกลัวคือ "กระบวนการพิสูจน์" ครับ เพราะกว่าจะพิสูจน์ได้ว่าสุจริต บางครั้งต้องใช้เวลาสู้คดีหลายปี นี่จึงเป็นที่มาของคำว่า "โซ่ตรวน" ที่ล่ามแขนขาคนทำงานไม่ให้กล้าคิดนอกกรอบนั่นเองครับ
🟡สรุปในมุมมองของทนายธีรชัย:
กฎหมายมาตรานี้เปรียบเหมือน "ดาบสองคม" ครับ ในวันที่ระบบตรวจสอบยังไม่เข้มแข็ง เราจำเป็นต้องมี ม.157 ไว้กำราบคนที่คิดจะโกง แต่ในขณะเดียวกัน หากการตีความกฎหมายไม่ชัดเจนและไม่คุ้มครองคนที่มีเจตนาสุจริต เราอาจจะเหลือเพียงระบบราชการที่หยุดนิ่ง เพราะไม่มีใครกล้าแบกรับความเสี่ยงอีกต่อไป
📣แล้วสมาชิก Blockdit ท่านอื่นล่ะครับ คิดว่า ม.157 ในปัจจุบัน "ช่วยปราบโกง" หรือ "ถ่วงความเจริญ" มากกว่ากัน? 🏮
#ข้าราชการ #สุจริต #กฎหมาย
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
