การใช้ดัชนีจุลินทรีย์ที่จำเพาะกับแหล่งกำเนิดน้ำเสียในการบ่งชี้แหล่งที่มาของการปนเปื้อนมลพิษ
แบคทีเรียกลุ่มโคลิฟอร์มทั้งหมด และแบคทีเรียกลุ่มฟีคอลโคลิฟอร์ม คือ ดัชนีมาตรฐานที่ใช้บ่งชี้การปนเปื้อนของสิ่งปฏิกูลจากมนุษย์และสัตว์เลือดอุ่น อย่างไรก็ตาม การใช้ดัชนีทางชีวภาพดังกล่าวยังมีข้อจำกัด คือ สามารถแสดงภาพรวมความเสื่อมโทรมของแหล่งน้ำได้ แต่ไม่สามารถระบุที่มาของแหล่งกำเนิดมลพิษที่แม่นยำได้
โดยเฉพาะกรณีที่มีปัญหาข้อร้องเรียนการลักลอบปล่อยน้ำเสียว่ามาจากแหล่งกำเนิดน้ำเสียชุมชนที่ไม่ได้รับการบำบัด น้ำเสียจากปศุสัตว์ หรือเป็นเพียงแบคทีเรียที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ ส่งผลให้การจัดการคุณภาพน้ำและการแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำ ไม่สามารถระบุกิจกรรมที่ก่อให้เกิดปัญหาหลักได้ตามสัดส่วนการปล่อยมลพิษที่แท้จริง
กองจัดการคุณภาพน้ำ จึงได้ดำเนินการจัดทำโครงการตรวจสอบแหล่งที่มาของการปนเปื้อนมลพิษโดยใช้ดัชนีจุลินทรีย์ (Microbial Source Tracking : MST) ซึ่งเป็นการศึกษาความจำเพาะของจุลินทรีย์ในลำไส้ของสิ่งมีชีวิต แต่ละชนิด ซึ่งจะมีความแตกต่างกัน โดยใช้เทคนิคพีซีอาร์ (Polymerase Chain Reaction ; PCR) ในการวิเคราะห์
ทำให้สามารถเชื่อมโยงไปถึงกิจกรรมของแหล่งกำเนิดมลพิษในแหล่งน้ำนั้นได้ และนำไปสู่การวางแผนในการแก้ไขปัญหาน้ำเสียจากแหล่งกำเนิดน้ำเสียต้นทางได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยในปี 2568 ได้กำหนดแผนการเก็บตัวอย่าง จำนวน 2 ครั้งต่อปี ในคลองสาขาบริเวณลุ่มน้ำแม่กลอง 6 คลอง และอ่าวบางตะบูน รวมจำนวน 20 จุด ดังแสดงในตารางที่ 1
จากการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำและตะกอนดินในพื้นที่คลองสาขาลุ่มน้ำแม่กลอง และอ่าวบางตะบูน รายละเอียดแสดงดังรูปที่ 1 สามารถสรุปได้ดังนี้
1. คุณภาพน้ำผิวดินในคลองสาขา
จากการประเมินโดยใช้ดัชนีคุณภาพน้ำแหล่งน้ำผิวดิน (Water Quality Index : WQI) พบว่า มีคลองสาขาที่มีคุณภาพน้ำอยู่ในเกณฑ์พอใช้จำนวน 1 คลอง ได้แก่ คลองบางตะบูน เสื่อมโทรมจำนวน 4 คลอง ได้แก่ คลองวัดประดู่ คลองวันดาว คลองห้วยโรง คลองทับแถบ และเสื่อมโทรมมากจำนวน 1 คลอง ได้แก่ คลองปากท่อ
2. คุณภาพน้ำทะเลบริเวณอ่าวบางตะบูน
มีค่าเป็นไปตามมาตรฐานคุณภาพน้ำทะเลประเภทที่ 3 คือ คุณภาพน้ำทะเลเพื่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ
3. ผลการตรวจสอบแหล่งที่มาของการปนเปื้อนมลพิษโดยใช้ดัชนีจุลินทรีย์ (Microbial Source Tracking : MST)
3.1 ตัวอย่างน้ำคลองสาขาและน้ำทะเล
พบการปนเปื้อนสิ่งปฏิกูลรวมในทุกคลองสาขาทั้งในฤดูแล้งและฤดูฝน ส่วนในพื้นที่อ่าวบางตะบูน พบการปนเปื้อนเฉพาะในฤดูฝน โดยที่ในฤดูแล้งพบการปนเปื้อนจากทั้งจากสิ่งปฏิกูลจากมนุษย์และจากสุกร 1 คลอง ได้แก่ คลองปากท่อ บ่งชี้ได้ว่าอาจมีแหล่งกำเนิดมลพิษที่มาจากมนุษย์และจากสุกรในพื้นที่คลองปากท่อหรือพื้นที่ใกล้เคียง
ส่วนในฤดูฝน พบการแพร่กระจายของสิ่งปฏิกูลจากมนุษย์ 4 คลอง ได้แก่ คลองปากท่อ คลองวันดาว คลอง ห้วยโรง และคลองวัดประดู่ และพบสิ่งปฏิกูลจากสุกรบริเวณอ่าวบางตะบูน และในคลองสาขา 5 คลอง ได้แก่ คลองปากท่อ คลองวันดาว คลองห้วยโรง คลองทับแถบ และคลองวัดประดู่ จะเห็นได้ว่าในฤดูฝนมีการกระจายตัวของการปนเปื้อน ของน้ำมากกว่าฤดูแล้ง ซึ่งสอดคล้องกับทิศทางการไหลของน้ำ บ่งชี้ได้ว่าการปนเปื้อนของสิ่งปฏิกูลรวมบริเวณนี้มาจากการเจือจางของสิ่งปฏิกูลที่มาจากแหล่งต้นน้ำใกล้เคียง
3.2 ตัวอย่างตะกอนดิน
พบการปนเปื้อนสิ่งปฏิกูลรวมในทุกคลองสาขาทั้งในฤดูแล้งและฤดูฝน ส่วนในพื้นที่อ่าวบางตะบูน พบการปนเปื้อนเฉพาะในฤดูฝน โดยที่ในฤดูแล้งพบการปนเปื้อนสิ่งปฏิกูลจากมนุษย์ 1 คลอง ได้แก่ คลองปากท่อ ส่วนในฤดูฝนไม่พบการปนเปื้อนสิ่งปฏิกูลจากมนุษย์
แต่พบการปนเปื้อนสิ่งปฏิกูลจากสุกรบริเวณอ่าวบางตะบูน และในคลองสาขา 3 คลอง ได้แก่ คลองปากท่อ คลองห้วยโรง และคลองทับแถบ สอดคล้องกับทิศทางการไหลของน้ำเช่นเดียวกับตัวอย่างน้ำดังที่กล่าวไว้ข้างต้น
การดำเนินงานต่อไป กองจัดการคุณภาพน้ำจะดำเนินการตรวจสอบแหล่งที่มาของการปนเปื้อนมลพิษโดยใช้ดัชนีจุลินทรีย์ ในพื้นที่ลุ่มน้ำแม่กลอง (พื้นที่รอยต่อจังหวัดราชบุรี สมุทรสงคราม และเพชรบุรี) อย่างต่อเนื่อง เพื่อใช้เป็นข้อมูลในการกำหนดแนวทางการแก้ไขปัญหาน้ำเสียจากแหล่งกำเนิดน้ำเสียต้นทางเพื่อการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำอย่างยั่งยืนต่อไป
- 2
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
