สิบปีหลังแบนอวนลาก ทะเลทางใต้ของสกอตแลนด์ฟื้นตัว สิ่งมีชีวิตเพิ่ม 3 เท่า
เมื่อปี ค.ศ. 2014 รัฐบาลสกอตแลนด์ได้ประกาศพื้นที่คุ้มครองทางทะเล บริเวณอ่าวเฟิร์ธออฟไคลด์ (Firth of Clyde) รอบเกาะอาร์แรน ทางตอนใต้ของประเทศ
เป้าหมายมีเพื่อคุ้มครองความหลากหลายทางชีวภาพรอบๆ เกาะ โดยเฉพาะจากการทำประมงเชิงพาณิชย์ที่ใช้เครื่องมืออย่าง ‘อวนลาก’
หลังผ่านล่วงเลยเวลามากว่าสิบปี วันนี้พื้นที่คุ้มครองทางทะเลเซาท์อาร์แรน กลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง
นักวิทยาศาสตร์ที่ลงไปศึกษาอธิบายว่า จำนวนสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลเพิ่มขึ้นราว 3 เท่า และความหลากหลายของชนิดพันธุ์เพิ่มขึ้นประมาณ 2 เท่า เมื่อเทียบกับพื้นที่นอกเขตคุ้มครองที่ยังทำประมงแบบอวนลากกันอยู่
เพียงหยุดสิ่งหนึ่ง อีกสิ่งก็ฟื้นคืนกลับ
การลากอวนก้นทะเลคือการเอาอวนขนาดใหญ่ลากไปตามพื้นทะเลเพื่อกวาดสัตว์น้ำขึ้นมา ในเชิงอุตสาหกรรมถือเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพสูง เพราะจับได้ทีละเยอะๆ ไม่ว่าต้องการอะไรก็คว้ามันเอามาได้หมด
แต่ในอีกด้าน มันไม่ต่างอะไรกับการไถป่าทำไม้ทำเหมือง
เพราะอวนจะครูดทุกอย่างบนพื้นทะเล ทั้งปะการัง ฟองน้ำทะเล หญ้าทะเล สิ่งมีชีวิตเล็กๆ ที่อาศัยอยู่ในตะกอน รวมถึงโครงสร้างของพื้นที่ใช้เวลาสร้างตัวมานานหลายศตวรรษ
และนอกจากสัตว์เศรษฐกิจที่คนต้องการแล้ว พื้นทะเลยังเป็นบ้านของสิ่งมีชีวิตนับไม่ถ้วน ตั้งแต่หนอนทะเล หอยขนาดเล็ก สัตว์หน้าดิน ไปจนถึงสิ่งมีชีวิตที่คนทั่วไปไม่เคยเห็นหน้า หรือเคยได้ยินชื่อมาก่อนด้วยซ้ำ
ซึ่งทั้งหมดคือฐานของห่วงโซ่อาหาร คอบหมุนเวียนพลังงานให้กับสิ่งมีชีวิต ถ้าฐานพัง ระบบทั้งหมดล้มตาม และไม่รู้ว่าต้องใช้เวลาฟื้นฟูอีกเท่าไหร่ถึงจะคืนทุกอย่างได้เหมือนเดิม
กรณีของเซาท์อาร์แรน ต้องใช้เวลาเกือบสิบปีกว่าระบบนิเวศในพื้นที่อนุรักษ์จะดูดีกว่าพื้นที่ข้างเคียงที่ไม่ได้อนุรักษ์
ในงานวิจัยระบุว่าวันนี้พบสิ่งมีชีวิตกว่า 1,500 ชนิด หลายชนิดเป็นพวกสัตว์หน้าดินที่มีบทบาทสำคัญกับระบบนิเวศ เช่น หนอนทะเล หอย และสิ่งมีชีวิตเล็กๆ ที่ช่วยหมุนเวียนสารอาหารใต้ทะเล
แต่ย้ำกว่าดูดีกว่าเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าดีจริง
เรื่องนี้นักวิจัยเขียนหมายเหตุเอาไว้อย่างหนึ่ง เพราะไม่มีใครรู้ว่าพื้นที่คุ้มครองทางทะเลเซาท์อาร์แรนที่ดีหรืออุดมสมบูรณ์จริงๆ เป็นอย่างไร เรามารู้จักตอนที่มันเสื่อมโทรม จะพังแหล่มิพังแหล่จากอวนลากไปแล้ว
แม้จะมีสิ่งมีชีวิตมากกว่านอกพื้นที่อนุรักษ์ แต่ก็ยังพูดได้ไม่เต็มปากว่ามันฟื้นฟูแล้ว สิ่งที่พบในเวลานี้อาจเป็นเพียงขั้นตอนหนึ่งของการฟื้นฟูก็ได้
หรืออันที่จริง สิ่งที่พบวันนี้ และที่รู้ว่ามันมีมากมายแล้ว มันอาจยังไม่เท่ากับที่มันเคยสมบูรณ์จริงๆ ก็ได้
นอกจากเรื่องความอุมดสมบูรณ์แล้ว อีกประเด็นสำคัญที่สัมพันธ์กับนิเวศพื้นดินใต้ทะเล ยังเป็นแหล่งสะสม ‘คาร์บอนอินทรีย์’ ขนาดใหญ่
ตะกอนใต้ทะเลจะค่อยๆ สะสมซากสิ่งมีชีวิต ซากแพลงก์ตอน และอินทรียวัตถุต่างๆ ทับถมกันเป็นเวลานาน คล้ายป่าพรุหรือป่าชายเลนบนบก
ถ้าพื้นทะเลถูกลากอวนกวนซ้ำๆ คาร์บอนที่เคยถูกเก็บไว้ก็อาจฟุ้งกลับขึ้นมา ทำให้แหล่งกักเก็บคาร์บอนไม่สามารถคงสภาพเดิมได้อีกต่อไป
จะว่าไปก็นึกขำกับความเชื่อ (จากความไม่รู้) ในอดีต ที่ในศตวรรษที่ 19 หน่วยงานกำกับการประมงในอังกฤษเคยอธิบายว่า การทำประมงด้วยอวนลากก้นทะเล ไม่ต่างอะไรกับการไถพรวนดิน และช่วยเพิ่มผลผลิตได้
แต่วิทยาศาสตร์สมัยใหม่สรุปแล้วว่าเป็นเรื่องตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง
หมายเหตุทิ้งท้าย สาเหตุที่รัฐบาลสกอตแลนด์ได้ประกาศพื้นที่คุ้มครองทางทะเลเซาท์อาร์แรน เกิดจากการเคลื่อนไหวผลักดันจากคนท้องถิ่นบนเกาะอาร์แรน ค่อยๆ ศึกษา ทำข้อมูล ทำข้อเสนอ ใช้เหตุและผล จนการผลักดันสำเร็จ
ศึกษาเรื่องราวเพิ่มเติมจากงานวิจัยที่ Disentangling effects of protection on seabed organic carbon and biodiversity in a rare highly protected mud-dominated MPA https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0272771426001769
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
