ของที่ระลึกที่ "ดีจริง" ต้องมีอะไรบ้าง? นักวิจัยไทยศึกษาไว้แล้ว
ลองนึกถึงครั้งล่าสุดที่คุณซื้อของที่ระลึกจากที่ไหนสักที่
มันถูกหยิบขึ้นมาใช้จริงอยู่บ้างไหม?
หรือวางอยู่บนหิ้งแล้วก็ลืมกันไป?
ถ้าคุณเคยรู้สึกว่าของที่ระลึกส่วนใหญ่ดูเหมือนกันหมด ไม่ว่าจะซื้อจากจังหวัดไหน — นักวิจัยจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยก็สังเกตเห็นเรื่องนี้เหมือนกัน
สุชาติ อิ่มสำราญ และคณะ (2564) ได้ทำการศึกษาตัวอย่างผลิตภัณฑ์ของที่ระลึก 22 ชิ้น จากทั้งในประเทศและต่างประเทศ ไม่ว่าจะเป็นไทย ออสเตรเลีย อังกฤษ ญี่ปุ่น อินเดีย แล้วนำมาวิเคราะห์อย่างเป็นระบบว่า ของที่ระลึกที่ "ดี" และมีอัตลักษณ์ศิลปะพื้นบ้านมีหน้าตาอย่างไร ถูกออกแบบมาจากหลักอะไร
สิ่งที่น่าสนใจคือ เขาไม่ได้พูดถึงความสวยงามเพียงอย่างเดียว แต่พูดถึงภาษาของการออกแบบ ว่ามันสื่ออะไร ระวังอะไร และแสดงตัวตนของท้องถิ่นได้แค่ไหน
พวกเขาแบ่งของที่ระลึกที่ดึงเอาศิลปะพื้นบ้านมาใช้ออกเป็น 3 กลุ่ม
กลุ่มแรก คือ แบบอนุรักษ์ — ยังคงเทคนิคดั้งเดิมไว้ครบ เช่น งานจักสานที่ถักให้เล็กลงเป็นสร้อยคอ หรืองานเซรามิกที่เลียนแบบการพับใบตอง เป็นกลุ่มที่ซับซ้อนแต่มีเสน่ห์ของความแท้จริง
กลุ่มสอง คือ แบบประยุกต์ — เอาลวดลายหรือเรื่องราวพื้นบ้านมาจัดวางใหม่ในรูปแบบสมัยใหม่ เช่น กระเป๋าผ้าที่ใช้ลายกระสือ หรือเทปกาวที่มีลายผ้าแพรวา รูปแบบทันสมัยแต่ยังรู้สึกถึงรากได้
กลุ่มสาม คือ แบบสมัยนิยม — เรียบง่ายที่สุด แต่ไม่ได้หมายความว่าตื้น กลุ่มนี้แบ่งอีกเป็นสองแบบ คือ กลุ่มหรูหราเรียบ เช่น รูปปั้นเทพพื้นบ้านที่ตัดทอนรายละเอียดจนเหลือแต่สาระสำคัญ กับกลุ่มน่ารักสดใสที่เพิ่มฟังก์ชันเล่นได้จริง เช่น ตรายางรูปข้าวห่อไข่ที่ให้นักท่องเที่ยวจัดจานเองบนกระดาษ
แล้วมีสูตรในการออกแบบไหม?
นักวิจัยเสนอสิ่งที่เรียกว่า FSCDP Model — กรอบคิด 5 ข้อที่นักออกแบบควรคำนึงถึง
- "F" Folk Art — ศิลปะพื้นบ้านท้องถิ่นมีอะไรบ้าง และอะไรที่โดดเด่นจริงๆ
- "S" Story — ศิลปะนั้นสะท้อนความเชื่อ วัฒนธรรม หรือเรื่องราวอะไร
- "C" Characteristics — ผู้บริโภคต้องการอะไร ใช้งานได้ไหม ปลอดภัยไหม พกพาสะดวกไหม
- "D" Design — จะออกมาเป็นของใช้ เครื่องประดับ ของตกแต่ง หรือของเล่น
- "P" Product Positioning — จะวางตัวผลิตภัณฑ์ที่ไหน ระหว่างดั้งเดิม↔สมัยใหม่ และซับซ้อน↔เรียบง่าย
แล้วเมื่อรู้จุดยืนแล้ว กระบวนการออกแบบก็ลงมือได้ผ่าน 5 วิธี ได้แก่ เปลี่ยน / พลิก / เพิ่ม / ลด / ผสมผสาน
สิ่งที่น่าคิดต่อสำหรับทุกคน
ไม่ว่าคุณจะเป็นนักออกแบบ เจ้าของธุรกิจชุมชน นักท่องเที่ยว หรือแค่คนที่ชอบช้อปของฝาก งานวิจัยชิ้นนี้ชวนให้ตั้งคำถามกับตัวเองว่า
ของที่ระลึกที่เราเลือก มันบอกอะไรเกี่ยวกับที่นั้น หรือแค่มีคำว่า "THAILAND" ปั๊มอยู่บนนั้น?
ถ้าอยากอ่านบทความวิจัยต้นฉบับแบบเต็มๆ สามารถหาได้จากวารสาร Arch Kmitl Journal ฉบับที่ 33 ปี 2564 ชื่อบทความ "การออกแบบผลิตภัณฑ์ของที่ระลึกจากอัตลักษณ์ศิลปะพื้นบ้านสำหรับนักท่องเที่ยว" โดย สุชาติ อิ่มสำราญ, พรเทพ เลิศเทวศิริ และอินทิรา พรมพันธุ์ หรือจาก https://so04.tci-thaijo.org/index.php/archkmitl/article/view/251425/173769
*From Journal to Story.*
#ของที่ระลึก #การออกแบบ #ศิลปะพื้นบ้าน #งานวิจัย #ArtJournalStories
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
