หัวหน้าชุมชนอยู่ที่นี่มาหลายสิบปี บอกว่าชุมชนนี้อยู่มากว่า 60 ปี ตั้งแต่รุ่นปู่ย่าตายาย ตั้งแต่สมัยที่คลองเป็นทั้งแหล่งอาหาร ทางสัญจร สนามเด็กเล่นของเด็ก ๆ พอถามว่ารู้สึกยังไงตอนได้ยินคำว่า “บุกรุก” ครั้งแรก เขาหัวเราะเบา ๆ ก่อนตอบว่า “มันไม่ใช่คำที่ถูกต้องหรอก ที่ถูกคือชุมชนแออัด เราอยู่มาก่อนที่เขาจะมาบอกว่าเราบุกรุก” มันแปลกดีนะ คนที่อยู่มาก่อนกลับกลายเป็นคนที่ต้องพิสูจน์ว่าตัวเองมีสิทธิ์อยู่

หลังมีโครงการสร้างเขื่อนตลอดแนวคลอง ชาวบ้านกว่า 7,000 ครัวเรือนใน 50 กว่าชุมชนต้องถอยร่นออกจากริมน้ำ รัฐเสนอโครงการบ้านมั่นคง เมื่อปี พ.ศ 2546 และให้ผ่อนเดือนละ 1,500-3,000 บาทแล้วแต่ขนาดบ้าน ฟังดูไม่แพงเลย แต่พอถามลึกลงไปถึงได้รู้ว่าที่ดินที่บ้านตั้งอยู่ยังเป็นชื่อกรมธนารักษ์อยู่ดี ชาวบ้านได้แค่สิทธิ์เช่าระยะยาว 30 ปี ครบกำหนดต่ออายุสัญญาเช่าต่อได้ แต่บ้านนี้ไม่มีโฉนดเป็นของตัวเอง

หัวหน้าชุมชนพูดตรง ๆ ว่า “บางทีเอาทหารมาลงมาขู่ให้ย้ายออก แต่ถ้าผ่อนไปแล้วเขาขอพื้นที่คืน ก็ต้องรื้อ มันไม่ใช่บ้านมั่นคงจริง ๆ ตามที่พูด” แบมนั่งฟังแล้วก็นึกถึงตายายที่เห็นตอนเดินเข้ามา สองคนอยู่กันตามลำพัง ถ้าต้องผ่อนทุกเดือนโดยไม่มีรายได้ประจำ เงินจะเอามาจากไหน สู้หรือยอม ไม่มีทางไหนง่ายจนมีแกนนำถูกฟ้องร้องดำเนินคดีไปแล้วกว่า 70 ราย และคดียังไม่จบ

ชาวบ้านที่นี่แบ่งออกเป็นสองกลุ่มชัดเจน กลุ่มแรกยอมเข้าร่วมโครงการ ย้ายขึ้นบ้านใหม่และพยายามตั้งต้นชีวิตใหม่ กลุ่มที่สองยังยืนหยัด รวมกลุ่มคัดค้านและยื่นเรื่องร้องเรียนเพื่อขออยู่พื้นที่เดิม ปัจจุบันอาศัยอยู่ชั่วคราวในบ้านสภาพทรุดโทรม แบมถามตัวเองตลอดทางที่เดินกลับไปกับเพื่อนว่า ถ้าเป็นเรา เราจะเลือกทางไหน

ก่อนกลับแบมถามว่าอยากได้อะไรจริง ๆ คำตอบไม่ซับซ้อนเลย แค่อยากมีบ้านที่มีโฉนดในชื่อตัวเอง หรือถ้าต้องเช่าก็ขอแค่จ่ายค่าไฟ ไม่ต้องแบกค่าผ่อนที่ไม่รู้ว่าวันไหนจะถูกขอคืน ระหว่างที่นั่งรถกลับ แบมมองออกไปนอกหน้าต่าง ทางเดินริมคลองยังสวยงามอยู่เหมือนเดิม นักปั่นจักรยานวนเวียน แดดสายแผ่กระจาย สวยจริง แต่ตอนนี้มองแล้วรู้สึกต่างออกไป เพราะเริ่มเข้าใจแล้วว่าความสวยงามนี้มีราคา