พระอภัยมณี และ นางผีเสื้อสมุทร มีความสัมพันธ์แบบ "ถูกบังคับและจำยอม" นางลักพาตัวพระอภัยมณีไปขังไว้ในถ้ำ และจำแลงร่างเป็นมนุษย์เพื่ออยู่ร่วมกันจนมีลูกชายคือสินสมุทร พระอภัยมณีไม่ได้รักนาง แต่ต้องยอมอยู่ด้วยเพื่อเอาชีวิตรอดความสัมพันธ์ของคู่นี้สามารถอธิบายได้ดังนี้