จิตใจและงานออกแบบ
สู่ประสาทวิทยาศาสตร์แห่งสถาปัตยกรรม
โดย ยูฮานี ปัลลัสมา
สถาปัตยกรรมเป็นสาขาวิชาที่เป็นลูกผสมและ "ไม่บริสุทธิ์" ซึ่งไม่ได้ตั้งอยู่บนรากฐานทฤษฎีที่เป็นเอกเทศของตนเอง แต่ต้องพึ่งพาทัศนะทางทฤษฎีจากสาขาการวิจัยและความรู้อื่นๆ เป็นส่วนใหญ่ การปฏิบัติทางสถาปัตยกรรมเป็นการหลอมรวมองค์ประกอบจากหมวดหมู่ที่ขัดแย้งและเข้ากันไม่ได้เข้าด้วยกัน เช่น ความเป็นวัตถุและความรู้สึก การก่อสร้างและสุนทรียศาสตร์ ข้อเท็จจริงทางกายภาพและความเชื่อทางวัฒนธรรม ความรู้และความฝัน อดีตและอนาคต
ตลอดจนวิธีการและจุดมุ่งหมาย ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา สถาปัตยกรรมถูกมองผ่านมุมมองทางทฤษฎีที่หลากหลายจากจิตวิทยา จิตวิเคราะห์ ภาษาศาสตร์โครงสร้างนิยม มานุษยวิทยา รวมถึงปรัชญาดีคอนสตรัคชั่น (Deconstructionism) และปรากฏการณ์วิทยา (Phenomenology) ในอีกทางหนึ่ง การพัฒนาอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีดิจิทัลยังได้เปิดขอบเขตใหม่สำหรับการสร้างสรรค์งานสถาปัตยกรรม
ควบคู่ไปกับกระแสความนิยมในแนวคิดเรื่องการมีร่างกายเป็นศูนย์กลาง (Embodiment) และการเน้นย้ำถึงคุณค่าจากประสบการณ์ ข้อค้นพบและทัศนะจากประสาทวิทยาศาสตร์สัญญาว่าจะช่วยให้เราเข้าใจผลกระทบและนัยสำคัญทางจิตใจของศิลปะการก่อสร้างได้ลึกซึ้งยิ่งขึ้น
ข้อค้นพบเกี่ยวกับความซับซ้อนและความยืดหยุ่นของสมองมนุษย์และระบบประสาท เน้นย้ำให้เห็นว่าประสบการณ์ในการดำรงอยู่และประสบการณ์ทางสถาปัตยกรรมของเรานั้นมีธรรมชาติที่รับรู้ได้ผ่านประสาทสัมผัสหลายส่วนมาตั้งแต่ต้น
ทัศนะเหล่านี้ท้าทายความเข้าใจเรื่องสถาปัตยกรรมผ่านการมองเห็นเพียงอย่างเดียว และเสนอว่าประสบการณ์ทางสถาปัตยกรรมที่สำคัญนั้นเกิดขึ้นจากการเผชิญหน้ากับการดำรงอยู่มากกว่าจะเป็นเพียงสิ่งที่เห็นผ่านจอรับภาพในดวงตา การค้นพบเซลล์ Mirror neurons ช่วยให้เราเข้าใจต้นกำเนิดของความเห็นอกเห็นใจ และวิธีที่เราสามารถสัมผัสถึงอารมณ์และความรู้สึกผ่านปรากฏการณ์ทางพื้นที่และวัตถุ
การทดลองทางวิทยาศาสตร์เผยให้เห็นกระบวนการที่เกิดขึ้นภายในสมองมนุษย์ รวมถึงตำแหน่ง พลวัต และการปฏิสัมพันธ์ที่เฉพาะเจาะจง อย่างไรก็ตาม การสัมผัสถึงความหมายเชิงจิตใจและเชิงกวีผ่านพื้นที่ รูปทรง สสาร และแสงสว่าง เป็นปรากฏการณ์ที่อยู่ในหมวดหมู่และระดับที่ต่างไปจากการสังเกตกิจกรรมในสมอง
ดังนั้น การนำความรู้ทางประสาทวิทยาที่ก้าวหน้าอย่างรวดเร็วไปผสมผสานกับการวางกรอบและการวิเคราะห์ทางปรัชญาที่เหมาะสม จึงดูเป็นวิธีการที่เหมาะสมอย่างยิ่งในการเข้าถึงความลึกลับของความหมายทางศิลปะ แนวทางที่มีจุดเน้นสองประการนี้สามารถเรียกได้อย่างเหมาะสมว่า ประสาทปรากฏการณ์วิทยา (Neurophenomenology)
ความสนใจที่เพิ่มมากขึ้นในประสาทวิทยาศาสตร์แห่งสถาปัตยกรรมนำไปสู่การก่อตั้งสถาบันประสาทวิทยาศาสตร์เพื่อสถาปัตยกรรม (Academy of Neuroscience for Architecture หรือ ANFA) ในเมืองซานดิเอโก นอกเหนือจากโครงการวิจัยแล้ว ทางสถาบันยังจัดงานประชุมเกี่ยวกับแง่มุมต่างๆ ของประสาทวิทยาศาสตร์ในงานสถาปัตยกรรมอีกด้วย
ในเดือนพฤศจิกายน 2012 โรงเรียนสถาปัตยกรรมแฟรงก์ ลอยด์ ไรต์ (Frank Lloyd Wright School of Architecture) และทางสถาบันฯ ได้จัดงานประชุมบุกเบิกในชื่อ ‘Minding Design: Neuroscience, Design Education and the Imagination’ ซึ่งเป็นการรวมตัวกันของนักวิทยาศาสตร์และสถาปนิก
การปฏิสัมพันธ์ระหว่างประสาทวิทยาศาสตร์และสถาปัตยกรรมมอบศักยภาพในการพัฒนาสภาพแวดล้อมของเราให้ดียิ่งขึ้น ข้อพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ใดๆ ที่เกี่ยวกับปรากฏการณ์ทางจิตใจและผลลัพธ์ที่มีต่อสภาพแวดล้อม จะช่วยสร้างความชอบธรรมให้แก่ข้อเรียกร้องด้านคุณค่าทางสถาปัตยกรรมที่ได้รับการยอมรับมากขึ้นในวัฒนธรรมที่เน้นวัตถุเป็นหลัก บทสนทนานี้ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นและนำโดยนักประสาทวิทยาศาสตร์เป็นส่วนใหญ่
อย่างไรก็ตาม เซมีร์ เซกี (Semir Zeki) นักประสาทวิทยาได้กล่าวไว้อย่างหนักแน่นว่า ศิลปินผู้ยิ่งใหญ่ล้วนเป็นนักประสาทวิทยามาโดยตลอด เพราะพวกเขามีสัญชาตญาณในการหยั่งรู้ว่าจิตใจมนุษย์ทำงานอย่างไร และจะกระตุ้นจิตใจผ่านภาพพจน์ทางกวีได้อย่างไร
ในหนังสือ Proust was a Neuroscientist โจนาห์ เลเรอร์ (Jonah Lehrer) ได้โต้แย้งว่า วอลต์ วิทแมน (Walt Whitman) มาร์กแซล พรูสต์ (Marcel Proust) ปอล เซซาน (Paul Cézanne) อีกอร์ สตราวินสกี (Igor Stravinsky) และ เกอร์ทรูด สไตน์ (Gertrude Stein) ได้คาดการณ์ข้อค้นพบทางประสาทวิทยาในปัจจุบันไว้ล่วงหน้าผ่านผลงานศิลปะของพวกเขา เห็นได้ชัดว่าการสืบสวนทางประสาทวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับประสบการณ์และความหมายทางสถาปัตยกรรมนั้น จะต้องตั้งอยู่บนการสนทนาระหว่างนักวิทยาศาสตร์และผู้สร้างสรรค์งานสถาปัตยกรรม
ที่มา: arquitecturaviva
Mind and Design
Towards a Neuroscience of Architecture
Juhani Pallasmaa
30/04/2013
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
