แลนด์มาร์คลำปาง "สะพานรัษฎา" ขัวสี่โก๊ง
สะพานรัษฎาภิเษก ในอดีตคนลำปางเราเรียกว่า "สะพานขาว" หรือ #ขัวสี่โก๊ง ทุกวันนี้เป็นแลนด์มาร์คที่ใครมาต้องแวะถ่ายรูป
แอดมินลองสืบค้นหลักฐานเอกสารและรูปภาพเก่าจากหอจดหมายเหตุแห่งชาติ หาปูมหลังการตั้งชื่อและการก่อสร้างท่ามกลางยุคสัมปทานป่าไม้เฟื่องฟูในอดีต ได้ข้อมูลดังนี้ครับ
คำว่า "รัษฎาภิเศก" ตามตัวสะกดดั้งเดิมที่ปรากฏในเอกสารโบราณของหอจดหมายเหตุ คือคำปัจจุบันที่เราใช้ว่า "รัชดาภิเษก" มีความหมายถึง พระราชพิธีฉลองการครองสิริราชสมบัติครบ 25 ปี (Silver Jubilee)
เนื่องจากพ.ศ. 2436 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เจ้านรนันทไชยชวลิต เจ้าผู้ครองนครลำปางในขณะนั้น ร่วมกับข้าราชการและประชาชนชาวลำปาง ร่วมใจกันจัดสร้างสะพานไม้ข้ามแม่น้ำวังขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติและน้อมเกล้าฯ ถวายเป็นพระราชกุศลในวโรกาสอันเป็นมหามงคลที่พระองค์ทรงครองราชย์ครบ 25 ปี รัชกาลที่ 5 จึงได้ทรงพระราชทานนามสะพานแห่งนี้อย่างเป็นทางการว่า #สะพานรัษฎาภิเศก
ดังนั้น ขัวสี่โก๊งวันนี้อายุ 133 ปี แล้วนะครับ
ก่อนจะมาเป็นสะพานขาวอย่างทุกวันนี้สะพานรัษฎาที่เราเห็นเป็นรุ่นที่ 3 แล้ว เนื่องจากในอดีตลำปางเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมป่าไม้สักที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งในภาคเหนือ ยามหน้าน้ำหลากจะมีท่อนซุงจำนวนมากลอยล่องมาตามแม่น้ำวังกระแทกกระทุ้งจนสะพานพังมาแล้ว 2 ครั้ง
ความเห็นแอดมินนะครับ คิดว่าที่ท่อนซุงลอยมาตามน้ำน่าจะมาจากการตัดไม้แล้วฝรั่งตั้งใจปล่อยให้ลอยน้ำมามากกว่าเพราะประหยัดการขนส่ง นี่ความเห็นส่วนตัว
#สะพานรุ่นบุกเบิก เป็นสะพานไม้ พ.ศ. 2436 สร้างขึ้นจากไม้เนื้อแข็ง ตัวสะพานมีความยาว 120 เมตร เรียกได้ว่านี่คือสะพานไม้ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศยุคนั้น จุดประสงค์คือเพื่อเชื่อมฝั่ง ต.หัวเวียงและฝั่งเวียงเหนือเข้าด้วยกัน แต่ใช้งานได้แค่ 8 ปีก็พังในปี พ.ศ.2444 เนื่องจากทานกระแสน้ำเชี่ยวและแรงกระแทกของท่อนซุงสัมปทานป่าไม้ไม่ไหว
นี่เป็นหลักฐานสำคัญนะครับว่า แม่น้ำวังในอดีตไม่ได้แคบและตื้นเหมือนที่เราเห็นทุกวันนี้
#สะพานรุ่นที่2 โครงสร้างสะพานไม้เสริมเหล็ก พ.ศ. 2448 สมัยเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต เจ้าผู้ครองนครลำปางองค์สุดท้าย ได้ทำหนังสือถึงกระทรวงมหาดไทยเพื่อขอพระราชทานงบประมาณสร้างสะพานขึ้นใหม่ โดยเปลี่ยนรูปแบบเป็นสะพานไม้เสริมเหล็กเพื่อให้แข็งแรงขึ้น
(แนะนำให้อ่านความในใจเจ้าชีวิตรับจ้างจะเห็นภาพการสร้างสะพานแห่งนี้ได้ชัดเจนขึ้นครับ) มีหลักฐานว่าพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นนครไชยศรีสุรเดช เสด็จมาทรงเปิดสะพานเมื่อเดือนมกราคม พ.ศ. 2448 แต่ไม้ไม่ว่าจะเสริมเหล็ก ไม้ก็คือไม้ครับ ในที่สุดก็พังลงอีกจากน้ำท่วมใหญ่และท่อนซุงลอยมาชนเช่นเดิม
#สะพานรุ่นที่3 สะพานคอนกรีตทรงโค้ง ที่เราเห็นในปัจจุบัน พ.ศ. 2460 ทางราชการตัดสินใจสร้างสะพานคอนกรีตเสริมเหล็กที่มั่นคงถาวร โดยเริ่มดำเนินการช่วงปี พ.ศ. 2458 ซึ่งเป็นยุคที่ทางรถไฟสายเหนือตัดสร้างมาถึงลำปางพอดี ทำให้สามารถขนส่งปูนซีเมนต์ตราช้างมาร่วมก่อสร้างได้สะดวก มีพลเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยากำแพงเพชรอัครโยธิน เป็นผู้ควบคุมการก่อสร้าง และใช้วิศวกรชาวเยอรมันออกแบบเป็นทรงโค้งคันธนู 4 โค้งสีขาว สะพานรุ่นนี้สร้างเสร็จสมบูรณ์ในเดือนมีนาคม พ.ศ. 2460 และอยู่มาได้จนถึงปัจจุบัน
คำว่า “สี่โก๊ง” คือจำนวนโค้งของแม่น้ำวังในอดีตที่วันนี้เหลือแค่ 2 โค้ง ซึ่งโค้งน้ำกลายมาเป็นจำนวนทรงโค้งบนสะพานด้วยนะครับ
ดังนั้น แอดมินขอแนะนำเทศบาลนครลำปาง ป้องกันไม่ให้มีรถบรรทุกวิ่งขึ้นมาชนคานสะพานอีกคือเอาเหล็กมากั้นจำกัดความสูงก่อนรถจะวิ่งมาถึงสะพานสัก 30 เมตรก็ยังดีครับ เพราะเอาเข้าจริงแล้ว ต่อให้ใช้ปูนซีเมนต์แล้วแต่อายุอานามก็ปาเข้าไป 109 ปี รถวิ่งมาชนอีกที 2 ทีอาจมีทรุดนะครับ นี่เตือนกันตรงๆ
มาดูความหมายและสัญลักษณ์ที่ซ่อนอยู่บนสะพานรัษฎาที่ปรากฏมาถึงปัจจุบัน
◇ #เสาสี่ต้น (สองฝั่งหัวสะพาน) สื่อถึงความมั่นคงแข็งแรงอันเป็นนิรันดร์ของตัวสะพาน
◇ #พวงมาลาบนยอดเสา ประดับไว้เพื่อรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ผู้พระราชทานนามสะพาน
◇ #ครุฑหลวงสีแดง ประดับอยู่กลางเสาด้านหน้า เป็นตราสัญลักษณ์แห่งแผ่นดินสยามในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ซึ่งเป็นยุคที่สะพานคอนกรีตรุ่นนี้สร้างเสร็จสมบูรณ์
◇ #รูปไก่ขาว (ไก่หลวง) ประดับตรงกลางเสาด้านข้าง เป็นสัญลักษณ์ประจำนครลำปาง (มาจากชื่อเดิมคือ เมืองกุกกุฏนคร หรือเมืองไก่) และสื่อถึงยุคสมัยของเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต ผู้ครองนครลำปางที่มีส่วนสำคัญในการพัฒนาเมืองยุคนั้นนั่นเองครับ
ที่แอดมินต้องเขียนถึงสะพานรัษฎา เนื่องจากมีผู้แชร์ “ความในใจเจ้าชีวิตรับจ้าง” แล้วเอาชื่อสะพานไปโยงกับพระยารัษฎาอดีตเจ้าเมือง จ.ตรัง คือเขาอินกับการถังแตกของเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตเกินเบอร์ จนคิดว่าเจ้าพระยารัษฎามาครองเมืองลำปาง
ถ้าท่านเห็นบทความนี้ ยกจดหมายเหตุแห่งชาติมาค้านแอดมินได้เลยนะครับ
บทความต่อไป LampangTimes จะพาทุกท่านกลับไปชำแหละ “ไก่ในตำนานลำปาง” ซึ่งเรามักอ้างชินกาลมาลีปกรณ์เป็นจุดเริ่มต้น
สัญลักษณ์ลำปางกลายมาเป็นไก่ได้อย่างไร แอดมินกำลังรวบรวมข้อมูลและเคลียร์ที่จอดรถทัวร์อยู่ครับ
#ขัวสี่โก๊ง
#LampangTimes
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
