พฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม
การวิจัยด้านพฤติกรรมเป็นพื้นฐานให้เหล่านักออกแบบสิ่งแวดล้อมและลูกค้าตั้งคำถามว่า... ปัจจุบันมีรูปแบบพฤติกรรมใดบ้าง และรูปแบบพฤติกรรมใดควรจะมีขึ้น...
— จอน แลงก์ (Jon Lang)
ศาสตร์แห่งการศึกษาผลกระทบของสิ่งแวดล้อมที่มีต่อพฤติกรรมนั้น เป็นที่รู้จักในหลายชื่อ ได้แก่ จิตวิทยาสิ่งแวดล้อม (environmental psychology) ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม (man-environment relations หรือ MER) หรือการศึกษาเรื่องสิ่งแวดล้อมกับพฤติกรรม (environment/behavior studies หรือ EBS)
ศาสตร์นี้มีพื้นฐานมาจากผลงานวิจัยในช่วงทศวรรษ 1950 ของ บี. เอฟ. สกินเนอร์ (B. F. Skinner) และนักจิตวิทยาพฤติกรรมยุคแรกเริ่มท่านอื่นๆ จิตวิทยาสิ่งแวดล้อมถือเป็นสาขาที่เติบโตอย่างรวดเร็วสำหรับเหล่านักวิชาการด้านสถาปัตยกรรมในทศวรรษ 1960 และ 1970 โรงเรียนบางแห่งถึงกับเปลี่ยนชื่อหลักสูตรจาก "สถาปัตยกรรม" (architecture) เป็น "การออกแบบสิ่งแวดล้อม" (environmental design) โดยมีมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กเลีย์ (UC Berkeley) เป็นผู้นำในด้านดังกล่าว
ในขณะนั้นมีความคาดหวังว่าการวิจัยทางสถาปัตยกรรมจะก้าวขึ้นเป็นสังคมศาสตร์ที่ยอมรับได้ หรืออย่างน้อยที่สุดก็คือการมอบความน่าเชื่อถือเชิงวิทยาศาสตร์ให้กับกระบวนการตัดสินใจทางสถาปัตยกรรม
เป้าหมายของความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม (MER) คือการปรับปรุงพฤติกรรมของผู้ใช้งานในสภาพแวดล้อมนั้นๆ ผ่านกระบวนการกำหนดพฤติกรรมด้วยสถาปัตยกรรม (architectural determinism)
ความพยายามนี้ล้มเหลว เนื่องจากตั้งอยู่บนแบบจำลองที่เรียบง่ายเกินไปของความสัมพันธ์ระหว่างเรากับสิ่งแวดล้อม ความสัมพันธ์เชิงเหตุและผลของสิ่งเร้าและการตอบสนองที่เคยตั้งสมมติฐานไว้นั้นดูไร้เดียงสาเกินไป เพราะแท้จริงแล้วมนุษย์ไม่ได้ถูกวางเงื่อนไขได้ง่ายเหมือนสุนัขของปัฟลอฟ (Ivan Pavlov)
แนวคิดพฤติกรรมนิยม (Behaviorism) คือจุดเริ่มต้นของแนวคิดประโยชน์นิยม (functionalism) ในทางจิตวิทยา เช่นเดียวกับที่ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม (MER) เป็นฝั่งวิทยาศาสตร์ของแนวคิดประโยชน์นิยมในสถาปัตยกรรม แม้ว่าร่องรอยของ MER จะยังคงมีอยู่ผ่านกลุ่มต่างๆ เช่น สมาคมวิจัยการออกแบบสิ่งแวดล้อมแห่งสหรัฐอเมริกา (Environmental Design Research Association หรือ EDRA) แต่กลุ่มเหล่านี้ก็เป็นเพียงกลุ่มชายขอบที่มีผู้ชมเพียงกลุ่มเล็กๆ เท่านั้น
อย่างไรก็ตาม เมื่อศตวรรษที่ 21 กลับมาให้ความสนใจเรื่องประสิทธิภาพของอาคารอีกครั้ง ความกังวลเกี่ยวกับการใช้พื้นที่อย่างมีประสิทธิภาพของมนุษย์อาจปลุกให้การศึกษาเรื่องพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อมกลับมาฟื้นคืนชีพได้อีกครั้ง
หวังว่าคราวนี้ความพยายามดังกล่าวจะผสมผสานเข้ากับวัฒนธรรมการผลิตงานสถาปัตยกรรมได้ดียิ่งขึ้น ความหวังที่จะเห็นสถาปัตยกรรมที่ตอบสนอง (responsive architecture) และสามารถปรับตัวตามความต้องการที่เปลี่ยนแปลงไปของสิ่งแวดล้อมและมนุษย์ อาจกระตุ้นให้เกิดความสนใจครั้งใหม่ในความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อม
ในอนาคต สถาปัตยกรรมจะไม่พยายามเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม แต่มันจะถูกเปลี่ยนแปลงโดยพฤติกรรมแทน
ที่มา: Decoding theoryspeak
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
