เจ้าคณะจังหวัดรูปที่ 2 ผู้ถูกลบออกจากประวัติสงฆ์ลำปาง
กรณีพระเถระล้านนาต้องอธิกรณ์ หรือถูกกล่าวหาเป็นคดีความทางคณะสงฆ์เราอาจนึกถึง “ครูบาศรีวิชัย” ซึ่งตลอดชีวิตของท่านถูกกล่าวหาถึง 6 ครั้ง กินเวลาตั้งแต่ ปี 2451-2479
โดยสมัยรัชกาลที่ 5 มีการปฏิรูปการปกครองสงฆ์ครั้งใหญ่เพื่อให้คณะสงฆ์ศูนย์กลางเป็นระเบียบเดียวกันกับส่วนภูมิภาค จุดเปลี่ยนสำคัญคือการประกาศใช้ พระราชบัญญัติลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. 121 (พ.ศ. 2445) ซึ่งเปรียบเสมือนธรรมนูญสงฆ์ฉบับแรกของไทย
โดยมีสมเด็จพระสังฆราชทรงเป็นประธาน และจัดระเบียบการปกครองทั้งส่วนกลางและหัวเมืองให้ขึ้นตรงต่อพระมหากษัตริย์และรัฐบาลเพื่อให้เป็นไปในทิศทางเดียวกับการปฏิรูปการปกครองบ้านเมืองเป็นระบบมณฑลเทศาภิบาล และแก้ไขปัญหาความหย่อนยานขาดระเบียบวินัยในหมู่พระสงฆ์ตามหัวเมืองห่างไกล
อย่างไรก็ตาม การปฏิรูปการปกครองคณะสงฆ์ตาม พ.ร.บ. ลักษณะปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. 121 ในสมัยรัชกาลที่ 5 ส่งผลกระทบอย่างรุนแรงต่อคณะสงฆ์หัวเมืองเหนือ หรือล้านนาเป็นอย่างมาก เนื่องจากเป็นการเปลี่ยนโครงสร้างจารีตท้องถิ่นดั้งเดิมให้เข้าสู่ระเบียบศูนย์กลางของกรุงเทพฯ
ทำให้แต่เดิมพระสงฆ์ล้านนาปกครองกันเองตามจารีต มี "ครูบา" เป็นที่เคารพสูงสุด เมื่อ พ.ร.บ. บังคับใช้ รัฐสยามได้จัดตั้งระบบมณฑลเทศาภิบาล (มณฑลพายัพ) และส่งพระราชาคณะจากกรุงเทพฯ ขึ้นมาควบคุมเป็นเจ้าคณะมณฑล ทำให้พระอุปัชฌาย์ท้องถิ่นไม่สามารถบวชพระหรือแต่งตั้งเจ้าอาวาสได้เองตามใจชอบอีกต่อไป ต้องได้รับการแต่งตั้งและอนุมัติจากศูนย์กลางสยามเท่านั้น
การปกครองนี้ส่งผลกระทบต่อคณะสงฆ์ล้านนาอย่างยิ่งยวดในแง่บังคับให้ใช้ภาษาไทยกลางและอักษรไทยแทนอักษรธรรมล้านนา (ตั๋วเมือง) ในโรงเรียนและวัด จนปัจจุบันการศึกษาตั๋วเมืองแทบจะสาบสูญเป็นการถาวร
สำหรับ จ.ลำปาง เอง กว่ารัฐสยามจะตั้ง “ครูบาโน” #ครูบาอาโนชัยธรรมจินดามุนี อดีตเจ้าอาวาสวัดปงสนุกเหนือ เป็นเจ้าคณะจังหวัดลำปางรูปแรก ก็ล่วงเข้าปี 2451ซึ่งขณะนั้นครูบาโนอายุ 82 ปีแล้ว และครูบาโนมีสมณะฐานันดรเพียง 5 ปี ท่านก็มรณภาพด้วยเหตุชรา
ต่อมารัฐสยาม ได้แต่งตั้ง #พระครูธรรมจินดามุนี (อภิชัย) เจ้าอาวาสวัดสวนดอก เป็นเจ้าคณะจังหวัดลำปาง รูปที่ 2 ต่อจากครูบาโน ซึ่งช่วงนี้เองที่ท่านต้องอธิกรณ์และถูกลบออกจากประวัติศาสตร์จนไม่สามารถสืบหาข้อมูลได้อีก
บันทึกจากราชกิจจานุเบกษา วันที่ 25 มิถุนายน 2459 เล่ม 33 หน้า 768 ประกาศแจ้งความกระทรวงธรรมการ เรื่อง ถอดพระครูธรรมจินดามุนี (อภิชัย) เจ้าคณะจังหวัดนครลำปาง ดังนี้
พระครูธรรมจินดามุนี (อภิชัย) เจ้าคณะจังหวัดนครลำปาง ถือเภทอย่างคฤหัสถ์ออกเที่ยวอยู่ตามถนน พลตำรวจภูธรออกตรวจในท้องถิ่นจับได้ ฯ โดยทางไต่ส่วนได้ความว่า ในเวลาที่ทำเช่นนั้นพระครูหาได้มีสัญญาวิปลาศเหมือนแก้ตัวไม่ แต่ไม่ได้ความเปนหลักฐานยิ่งไปกว่านั้น แม้แต่ภิกษุสามัญทำอย่างนี้ย่อมเปนที่รังเกียจอยู่แล้ว
พระครูธรรมจินดามุนีมีสมณะฐานันดรอยู่ในตำแหน่งเจ้าคณะเมือง ทำอย่างนี้ยิ่งเสียเกียรติยศพระศาสนา ไม่สมควรแก่ความเปนผู้ที่ได้ทรงยกย่องขึ้นไว้ มีพระบรมราชโองการดำรัสสั่งให้ถอดพระครูธรรมจินดามุนี (อภิชัย) จากสมณะฐานันดรแลตำแหน่ง ตั้งแต่วันที่ 25 พฤษภาคม พระพุทธศักราช 2459 แล้ว
แจ้งความมา ณ วันที่ 15 มิถุนายน พระพุทธศักราช 2459
ลงนาม มหาอำมาตย์ โท พระยาธรรมศักดิ์มนตรี ผู้รั้งเสนาบดีกระทรวงธรรมการ
อดีตพระครูธรรมจินดามุนี (อภิชัย) ขณะครองสมณเพศน่าจะเป็นสงฆ์ที่เห็นว่า พ.ร.บ.ที่บังคับใช้กำลังทำลายจารีตล้านนา ซึ่งการต้องอธิกรณ์ของท่านกลายเป็นปริศนาทันที เนื่องจากทำให้ชื่อของท่านหายไปจากประวัติศาสตร์ลำปางไปอย่างสิ้นเชิง
แอดมินค้นข้อมูลเพิ่มเติม จากหนังสือมรดกวัฒนธรรม ศิลปกรรมวัดปงสนุกจัดพิมพ์เป็นที่ระลึกเนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพ พระครูโสภิตขันตยาภรณ์ (กาชัย ขนฺติธมฺโม) พบว่า ราชกิจจานุเบกษา วันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2451 มีรายนามพระสงฆ์ได้รับโปรดเกล้า พระอพิไชย วัดสวนดอก เป็นพระครูรักขิตคุณ เจ้าคณะแขวงเมืองนครลำปาง
ต่อมา 22 มกราคม 2556 ให้ พระครูรักขิตคุณ วัดสวนดอก เป็นพระครูธรรมจินดามุนี ที่สังฆปาโมกข์ เจ้าคณะใหญ่เมืองนครลำปาง (เจ้าคณะจังหวัดปัจจุบัน)
ตรงตามบันทึกทุกประการครับ
#พระครูธรรมจินดามุนี_อภิชัย
#LampangTimes
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
