ผิวลอนริ้วของบีเทลจูส
ภาพรายละเอียดที่น่าทึ่งจาก ALMA ได้เผยให้เห็นพื้นที่ที่ขรุขระของบีเทลจูส(Betelgeuse) ดาวฤกษ์ซุปเปอร์ยักษ์แดงที่มีชื่อเสียงในกลุ่มดาวนายพราน(Orion) การสำรวจแสดงจุดร้อนสว่างและขอบตะปุ่มตะป่ำแบบไม่ปกติซึ่งเกิดจากการเคลื่อนที่ปั่นป่วนภายในดาวฤกษ์เอง
บีเทลจูสซึ่งอยู่ห่างออกไปราว 600 ปีแสง เป็นหนึ่งในดาวฤกษ์ชนิดซุปเปอร์ยักษ์แดง(red supergiants) ที่อยู่ใกล้ที่สุด และมีรัศมีราว 800 เท่าดวงอาทิตย์ ขนาดที่มหึมาของมันทำให้ ALMA(Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) สามารถถ่ายภาพโครงสร้างทั่วชั้นบรรยากาศของมัน ซึ่งน่าจะถูกซ่อนไว้ในกรณีดาว
อื่นๆ เกือบทั้งหมด ผลสรุปเผยแพร่ใน Astronomy & Astrophysics
การสำรวจครั้งใหม่ทำในปี 2023 โดยใช้การเรียงตัวแบบเส้นฐานยาวที่สุด(longest baseline) ของ ALMA ซึ่งบรรลุถึงความละเอียดยิบถึง 7 มิลลิอาร์ควินาที การสำรวจเผยให้เห็น “พื้นผิว”(photosphere) ที่มีอุณหภูมิเฉลี่ยราว 2300 เคลวิน และมีพื้นที่ที่ร้อนกว่าอย่างน้อย 2 จุดที่ทางตะวันออกเฉียงเหนือและตะวันตกเฉียงใต้ของดิสก์ดาว จุดร้อนที่สว่างที่สุดร้อนกว่าก๊าซรอบข้างราว 800 เคลวิน
ภาพจากแบบจำลองเสมือนจริงปี 2024 แสดงพื้นผิวบีเทลจูส ภาพปก บีเทลจูสจาก ALMA
โครงสร้างเหล่านี้คิดกันว่ามีความเชื่อมโยงกับเซลส์การพา(convective cells) ขนาดมหึมาภายในบีเทลจูส ซึ่งเป็นก๊าซร้อนที่ลอยขึ้นจากชั้นลึกภายใน สามารถสร้างการกระแทกเมื่อมันขึ้นมาถึงชั้นบรรยากาศส่วนนอกของดาวฤกษ์ สร้างรายละเอียดที่สว่างและตะปุ่มตะป่ำที่พบโดย ALMA
เรื่องประหลาดใจเป็นพิเศษอย่างหนึ่งที่นักวิจัยได้พบก็คือ เมื่อเทียบภาพ 2023 กับการสำรวจคล้ายกันจาก ALMA ในปี 2015 จุดร้อนด้านตะวันออกเฉียงเหนือก็ปรากฏอยู่แทบจะตำแหน่งเดิมและมีความสว่างเท่าเดิม นี่บอกว่ารายละเอียดนี้คงอยู่มาอย่างน้อย 7 ปี ซึ่งยาวนานกว่าช่วงชีวิตของโครงสร้างการพาขนาดใหญ่ที่แบบจำลองเคยทำนายไว้
พื้นผิวบีเทลจูสเองก็ห่างไกลจากสภาพทรงกลม ALMA ตรวจสอบพบความต่างของรัศมีปรากฏมากถึง 6% แต่รูปร่างระลอกขรุขระที่พบเปลี่ยนแปลงไปอย่างเห็นได้ชัดจากภาพปี 2015 ในขณะที่การเปล่งคลื่นที่สลัวยังแผ่ไปหลายเท่ารัศมีดาวเข้าสู่ชั้นบรรยากาศบีเทลจูสเอง การสำรวจโมเลกุลซึ่งรวมถึงซิลิกอนมอนอกไซด์(SiO) และคาร์บอนมอนอกไซด์(CO) เผยให้เห็นสภาพแวดล้อมที่ไม่ปกติและขรุขระรอบดาวนี้ยิ่งขึ้นไปอีก
Image credit ZMEScience
การเรียงตัวของจุดร้อนอายุยืนก็น่าสนใจที่ส่วนหนึ่งเมื่อเพิ่งพบหลักฐานดาวข้างเคียงในระยะใกล้ของบีเทลจูส แม้ว่าการสำรวจจะไม่ได้ระบุถึงความเชื่อมโยงโดยตรง แต่การสำรวจของ ALMA ด้วยความละเอียดสูงก็น่าจะเผยให้เห็นว่าจุดร้อนยังคงอยู่กับที่หรือไม่ และพวกมันสัมพันธ์กับการพา, การสูญเสียมวล และโครงสร้างชั้นบรรยากาศที่แผ่ขยายออกไปของดาว อย่างไรบ้าง
บีเทลจูสกำลังเข้าใกล้ขั้นสุดท้ายในวิวัฒนาการ และสุดท้ายก็จะระเบิดเป็นซุปเปอร์โนวา เมื่อมันระเบิดจริงก็น่าจะสว่างมากพอที่จะมองเห็นได้จากโลกในตอนกลางวัน ชะตากรรมสุดท้ายที่จะเป็นซุปเปอร์โนวาทำให้มันน่าทึ่งที่ได้รู้ว่าจริงๆ แล้วตอนนี้มันมีสภาพอย่างไร Bill Dent ผู้เขียนนำ นักดาราศาสตร์ที่ ESO(European Southern Observatory) กล่าว
แหล่งข่าว almaobservatory.org : ALMA reveals long-lived hotspots on Betelgeuse’s bubbling surface
sci.news : ALMA reveals Betelgeuse’s fiery, long-lived hot spots
- 1
โฆษณา
- ดาวน์โหลดแอปพลิเคชัน
- © 2026 Blockdit
